Organizacje publiczne i prywatne często korzystają z konkurencyjnych procedur przetargowych, aby nabyć potrzebne im produkty lub usługi. Gdy oferenci przygotowują swoje oferty w sposób uczciwy i niezależny, wyniki postępowania przetargowego zapewniają optymalne wykorzystanie środków finansowych. Zmowa przetargowa występuje wtedy, gdy przedsiębiorcy zmówią się w celu zawyżenia cen lub obniżenia jakości swoich ofert. Zmowa przetargowa jest niezgodna z prawem konkurencji we wszystkich państwach członkowskich OECD. W wielu z nich taka zmowa stanowi przestępstwo. Jest szczególnie szkodliwa w zamówieniach publicznych, ponieważ wpływa na usługi publiczne, powoduje marnotrawstwo środków publicznych i osłabia zaufanie do sektora publicznego.
W (2023[1]) Rada OECD na szczeblu ministerialnym dokonała przeglądu Rekomendacji w sprawie zwalczania zmów przetargowych w zamówieniach publicznych [OECD-LEGAL-0396]. Rekomendacja ma na celu promowanie skutecznej konkurencji w zamówieniach publicznych, zmniejszenie ryzyka wystąpienia zmów przetargowych, ułatwienie wykrywania karteli przetargowych oraz wspieranie egzekwowania prawa konkurencji.
Zgodnie z wytycznymi Rady, Komitet ds. Konkurencji w 2025 r. dokonał przeglądu Wytycznych dotyczących zwalczania zmów przetargowych w zamówieniach publicznych w oparciu o wnioski wynikające z: okrągłych stołów Komitetu ds. Konkurencji dotyczących karteli, konkretnych postępowań i inicjatyw komunikacyjnych w jurysdykcjach należących do OECD i poza nimi oraz na podstawie doświadczenia zdobytego przez Sekretariat w ramach projektów dotyczących zwalczania zmów przetargowych w zamówieniach publicznych.
Wytyczne mają na celu wspieranie organów ds. zamówień publicznych i ochrony konkurencji w zapobieganiu zmowom przetargowym oraz ich wykrywaniu. Zawierają ogólny, niewyczerpujący katalog zasad, które można dostosować do każdego postępowania przetargowego. Ponadto wytyczne zawierają rozdziały dotyczące form zmów przetargowych oraz mechanizmów rekompensat („mechanizmów kompensacyjnych”) za zmowy, które mogą być stosowane przez kartele. W wytycznych wyjaśniono powiązania między zmową przetargową a innymi, niezgodnymi z prawem działaniami oraz wskazano, które cechy podaży i popytu mogą ułatwiać powstanie zmowy. Ich główną część stanowią dwie listy kontrolne, tj.:
lista dotycząca przygotowywania przetargów, zawierająca szczegółowy opis środków mających pomóc w planowaniu i przeprowadzaniu zamówień publicznych w sposób ograniczający ryzyko wystąpienia zmów przetargowych
lista dotycząca wykrywania zmów przetargowych, wskazująca sygnały ostrzegawcze pomagające w identyfikowaniu i zgłaszaniu porozumień dotyczących zmów przetargowych.
Wytyczne zostały opracowane przez Grupę Roboczą nr 3 ds. Współpracy i Egzekwowania Prawa. Następnie 19 czerwca 2025 r. zostały one omówione, zatwierdzone i odtajnione przez Komitet ds. Konkurencji OECD.
Wytyczne zostały przygotowane przez Despinę Pachnou przy wsparciu Eduarda Mangady Reala de Asúa oraz dzięki cennym uwagom Oriego Schwartza i Antonia Capobianca z Wydziału ds. Konkurencji OECD. Wytyczne powstały w wyniku konsultacji z Komitetem ds. Zarządzania Publicznego OECD poprzez jego grupę roboczą czołowych praktyków w dziedzinie zamówień publicznych oraz dzięki zaangażowaniu członków Wydziału ds. Infrastruktury i Zamówień Publicznych OECD. Niniejszy dokument przygotowała do publikacji Erica Agostinho.