Ο έξυπνος σχεδιασμός της διαδικασίας υποβολής προσφορών μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο παράνομης σύμπραξης. Το παρόν κεφάλαιο περιλαμβάνει έναν «Κατάλογο σημείων για τον σχεδιασμό των διαγωνισμών σύναψης δημοσίων συμβάσεων με σκοπό τη μείωση του κινδύνου νόθευσης διαγωνισμών» (Κατάλογος Σημείων Ελέγχου Σχεδιασμού της Διαδικασίας Υποβολής Προσφορών). Ο κατάλογος αυτός αποσκοπεί στην ενημέρωση των υπαλλήλων των αναθετουσών αρχών σχετικά με μέτρα που μπορούν να συμβάλλουν στο σχεδιασμό και την εκτέλεση των δημόσιων συμβάσεων κατά τρόπο που να περιορίζει τους κινδύνους νόθευσης διαγωνισμών. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν την κατανόηση της αγοράς και των δυνητικών προμηθευτών· θέσπιση ευνοϊκών για τον ανταγωνισμό απαιτήσεων συμμετοχής των προσφερόντων και κριτηρίων ανάθεσης της σύμβασης· μη αποκάλυψη της ταυτότητας των προσφερόντων μεταξύ τους· προειδοποίηση των προσφερόντων σχετικά με την ύπαρξη και την έκταση των κυρώσεων για νόθευση διαγωνισμών.
Κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για την καταπολέμηση των συμπράξεων στις δημόσιες συμβάσεις (επικαιροποίηση του 2025)
Περίληψη
Υπάρχει πληθώρα μέτρων που μπορούν να λάβουν οι αναθέτουσες αρχές για την προώθηση του ανταγωνισμού σε αυτόν τον τομέα και τη μείωση του κινδύνου νόθευσης διαγωνισμών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που περιγράφονται στις ενότητες 2.1 έως 2.6 του Καταλόγου σημείων για το σχεδιασμό διαγωνισμών, και συνοψίζονται στην Εικόνα 2.1.
Η Σύσταση του ΟΟΣΑ για την Καταπολέμηση της Νόθευσης Διαγωνισμών στον τομέα των Δημοσίων Συμβάσεων [OECD/LEGAL/0396] προβλέπει ότι οι αναθέτουσες αρχές θα πρέπει να κατανοούν τα χαρακτηριστικά της σχετικής αγοράς, διεξάγοντας κατάλληλη έρευνα αγοράς. Ωστόσο, οι αναθέτουσες αρχές θα πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι μια παράνομη σύμπραξη μπορεί να επηρεάζει και να στρεβλώνει τα ευρήματα της έρευνας αγοράς.
Συγκεκριμένα, οι αναθέτουσες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τη λήψη των ακόλουθων μέτρων:
Να προβαίνουν σε ακριβή προσδιορισμό των αγοραστικών αναγκών, εστιάζοντας στο επιθυμητό τελικό αποτέλεσμα. Στις περιπτώσεις που δεν είναι δυνατή η ικανοποίηση των απαιτήσεων με αγαθά που θα εξασφαλίζουν διαλειτουργικότητα με υφιστάμενες τεχνολογικές λύσεις, η προκήρυξη του διαγωνισμού θα πρέπει να καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο ζωής (συμπεριλαμβανομένων, για παράδειγμα, ανταλλακτικών, συντήρησης και όλων των λοιπών βοηθητικών υπηρεσιών), ιδίως σε περιπτώσεις όπου η αξία της δευτερογενούς αγοράς είναι σημαντική.
Να ενημερώνονται για τις πρόσφατες δραστηριότητες ή τάσεις του κλάδου που ενδέχεται να επηρεάζουν τον ανταγωνισμό για το διαγωνισμό.
Να διερευνούν εάν η αγορά στην οποία απευθύνονται για την προμήθεια ή οι δυνητικοί προσφέροντες έχουν ιστορικό προηγούμενων συμπαιγνιών (για παράδειγμα, εάν έχουν ληφθεί σχετικές αποφάσεις επί παραβάσεων του δικαίου του ανταγωνισμού από την αρμόδια αρχή ανταγωνισμού ή εάν οι δυνητικοί προσφέροντες έχουν αποκλειστεί από δημόσιους διαγωνισμούς επειδή προέβησαν σε νόθευση διαγωνισμών) ή εάν η αγορά έχει κάποια χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να ευνοούν μια παράνομη σύμπραξη.
Να συλλέγουν πληροφορίες για πραγματικούς και δυνητικούς προμηθευτές, συμπεριλαμβανομένων και άλλων περιοχών ή αγορών, για τα χαρακτηριστικά των προϊόντων τους, τις τιμές τους και, ει δυνατόν, τους παράγοντες κόστους τους. Εάν έχουν τη δυνατότητα, να συγκρίνουν τις τιμές που προσφέρονται σε δημόσιες συμβάσεις άλλων αρχών ή στον ιδιωτικό τομέα.
Να συλλέγουν πληροφορίες σχετικά με προηγούμενες προσφορές για τα ίδια ή παρόμοια είδη, πρόσφατες μεταβολές και τάσεις των τιμών, τιμές σε όμορες γεωγραφικές περιοχές, μεταξύ άλλων και στο εξωτερικό, και τιμές πιθανών εναλλακτικών αγαθών, έργων ή υπηρεσιών, κατά περίπτωση.
Να επικοινωνούν με άλλες αναθέτουσες αρχές που αγόρασαν πρόσφατα παρόμοια είδη στην ίδια περιφέρεια ή χώρα ή σε άλλες περιφέρειες ή χώρες με παρόμοια χαρακτηριστικά, μεγαλύτερη κατανόηση των αγαθών, των έργων ή των υπηρεσιών που προσφέρονται στην αγορά και των συμμετεχόντων σε αυτήν.
Εάν απευθύνονται σε εξωτερικούς συμβούλους για τον καθορισμό της στρατηγικής του διαγωνισμού και των όρων του διαγωνισμού, αυτοί θα πρέπει να ελέγχονται για τυχόν συγκρούσεις συμφερόντων και σχέσεις με τους προσφέροντες. Οι σύμβουλοι θα πρέπει να υπογράφουν δηλώσεις μη σύγκρουσης συμφερόντων ή/και συμφωνίες εμπιστευτικότητας που θα διέπουν τις εμπιστευτικές πτυχές των εργασιών τους. Θα πρέπει να διαθέτουν τα κατάλληλα προσόντα για το έργο που τους ανατίθεται, να είναι εκπαιδευμένοι σε θέματα ακεραιότητας και ανταγωνισμού και να υποχρεούνται να αναφέρουν τυχόν υπόνοιες αντι-ανταγωνιστικής συμπεριφοράςή πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων.
Μακροπρόθεσμα, να προβαίνουν στην ανάπτυξη εσωτερικής τεχνογνωσίας στις αγορές για μείωση της εξάρτησης από εξωτερικούς συμβούλους, ενδεχομένως μέσω δικτύων επαγγελματιών στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων.
Να διασφαλίζουν την ορθή τήρηση αρχείων με τα στοιχεία που λαμβάνονται κατά τη διάρκεια της έρευνας που διεξάγουν στην αγορά και της διαβούλευσης με την αγορά, ώστε να είναι δυνατή η ανάλυση μιας πιθανής παράνομης σύμπραξης πριν από την υποβολή προσφορών ή η αποφυγή μεροληψίας κατά τον σχεδιασμό των προδιαγραφών του διαγωνισμού.
Να εξετάζουν το ενδεχόμενο διαβούλευσης με την αρμόδια αρχή ανταγωνισμού πριν την έκδοση προκήρυξης οποιουδήποτε διαγωνισμού μεγάλης αξίας ή όγκου ώστε να διασφαλίζεται ότι δεν εγείρονται προβληματισμοί υπό το πρίσμα του ανταγωνισμού.
Να μην δημοσιεύουν τις επωνυμίες των εταιρειών και τις τιμές που εντόπισαν κατά τη διενέργεια της έρευνάς τους στην αγορά, για παράδειγμα κατά την αναγγελία του διαγωνισμού.
Η Σύσταση του ΟΟΣΑ για την Καταπολέμηση της Νόθευσης Διαγωνισμών [OECD/LEGAL/0396] προβλέπει ότι οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να προωθούν τον ανταγωνισμό μεγιστοποιώντας τη συμμετοχή των δυνητικών προσφερόντων με μια σειρά πρωτοβουλιών, όπως εισάγοντας διαφανείς και αμερόληπτες προϋποθέσεις συμμετοχής και λαμβάνοντας υπόψη τα στοιχεία συγκέντρωσης ή διαχωρισμού των προσφορών. Στο ίδιο πνεύμα, η Σύσταση του ΟΟΣΑ σχετικά με την ανταγωνιστική ουδετερότητα (2021[2])2 [OECD/LEGAL/0462] συνιστά στους Προσχωρούντες «να θεσπίζουν ανοικτούς, δίκαιους, αμερόληπτους και διαφανείς όρους ανταγωνισμού στις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων, προκειμένου να διασφαλίζουν ότι καμία επιχείρηση, ανεξάρτητα από την κυριότητα, την εθνικότητα ή τη νομική μορφή της, δεν απολαμβάνει κάποιο αδικαιολόγητο πλεονέκτημα». Η εργαλειοθήκη για την ανταγωνιστική ουδετερότητα (OECD, 2024[3]) στηρίζει την εφαρμογή αυτής της διάταξης της Σύστασης παρέχοντας λεπτομερείς συμβουλές σχετικά με τον τρόπο διασφάλισης ισότιμων όρων ανταγωνισμού μεταξύ των δυνητικών προσφερόντων.
Συγκεκριμένα, οι αναθέτουσες αρχές θα πρέπει να σκεφθούν τη λήψη των ακόλουθαων μέτρων:
Απλή και σαφής διατύπωση των προδιαγραφών του διαγωνισμού.
Προκήρυξη ανοικτών διαγωνιστικών διαδικασιών, όποτε είναι εφικτό.
Όταν απευθύνονται προσκλήσεις υποβολής προσφορών σε συγκεκριμένες εταιρείες, οι προσκλήσεις να απευθύνονται σε όσο το δυνατόν περισσότερες εταιρίες και όχι πάντα στις ίδιες.
Αποφυγή τυχόν μη αναγκαίων περιορισμών που ενδέχεται να μειώνουν τον αριθμό των επιλέξιμων οικονομικών φορέων. Οι ελάχιστες απαιτήσεις θα πρέπει να είναι συναφείς και αναλογικές προς το αντικείμενο, το μέγεθος και το περιεχόμενο της σύμβασης. Ενδεικτικά, συνιστώνται:
Αποφυγή υπερβολικών απαιτήσεων ως προς τον κύκλο εργασιών και την προηγούμενη εμπειρία. Όποτε είναι δυνατόν, να εξετάζεται και τυχόν έτερη σχετική εμπειρία.
Αποφυγή προνομιακής μεταχείρισης συγκεκριμένης κατηγορίας ή τύπου προμηθευτή. Να μην ευνοούνται οι κατεστημένοι φορείς (δηλαδή ο τρέχων προμηθευτής) ή οι κρατικές επιχειρήσεις.
Μη απαίτηση δυσανάλογων τραπεζικών ή άλλων εγγυήσεων από τους προσφέροντες ως προϋπόθεση συμμετοχής.
Παροχή όρων πληρωμής, όπως τμηματικών καταβολών ή βραχύτερων κύκλων πληρωμών, ώστε να καθίσταται πιο ελκυστική η συμμετοχή μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων.
Μείωση των περιορισμών όσον αφορά τη διεθνή ή μη τοπική συμμετοχή στις δημόσιες συμβάσεις, όποτε είναι δυνατόν.
Εξέταση του ενδεχομένου αξιολόγησης της καταλληλότητας των προσφερόντων να εκτελέσουν τη σύμβαση (επιλογή υποψηφίων) κατά τη διάρκεια της διαδικασίας σύναψης σύμβασης και όχι πριν, ώστε να αποφεύγεται τυχόν παράνομη σύμπραξη μεταξύ του προεπιλεγμένου ομίλου και να ενισχύεται η αβεβαιότητα μεταξύ των ανταγωνιστών όσον αφορά τον αριθμό και την ταυτότητα των προσφερόντων. Να αποφεύγεται η παρεμβολή πολύ μεγάλου χρονικού διαστήματος μεταξύ της προεπιλογής και της ανάθεσης, καθώς αυτό μπορεί να διευκολύνει την παράνομη σύμπραξη και, εάν είναι δυνατόν, να μην αποκαλύπτονται οι επωνυμίες των προεπιλεγέντων προσφερόντων.
Εάν, ωστόσο, υπάρχουν κατάλογοι προεγκεκριμένων προμηθευτών, να διασφαλίζεται ότι μπορούν να προστεθούν εύκολα και άλλοι προμηθευτές σε αυτόν τον κατάλογο, μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια της διαγωνιστικής διαδικασίας, πριν από τη λήξη της προθεσμίας υποβολής προσφορών.
Αξιολόγηση του κατά πόσον οι συμφωνίες-πλαίσιo (δηλαδή οι συμφωνίες που αφορούν προμηθευτές, τιμές και όρους πραγματοποίησης μελλοντικών αγορών) ενέχουν τον κίνδυνο να δημιουργήσουν ή να έχουν δημιουργήσει φαινόμενα εγκλωβισμού που ενδέχεται να διευκολύνουν την παράνομη σύμπραξη, περιορίζοντας τις αναθέτουσες αρχές στο να αγοράζουν αποκλειστικά από τους εγκεκριμένους προμηθευτές βάσει της συμφωνίας-πλαισίου. Όταν οι συμφωνίες-πλαίσιο είναι υποχρεωτικές για τις αναθέτουσες αρχές, αυτό μπορεί να ενθαρρύνει τους προμηθευτές να ανταγωνίζονται για μια δυνητικά μεγάλη αγορά, μειώνοντας ενδεχομένως τους κινδύνους παράνομης σύμπραξης στο αρχικό στάδιο υποβολής προσφορών. Σε κάθε περίπτωση, συνιστάται να εξετάζεται το ενδεχόμενο να μην κοινοποιούνται εκ των προτέρων οι ακριβείς χρόνοι και όγκοι των προγραμματισμένων αγορών βάσει της συμφωνίας-πλαισίου και οι αναθέτουσες αρχές να εστιάζουν στην ποιότητα έναντι της τιμής.
Μείωση του κόστους προετοιμασίας της προσφοράς με:
Παροχή του συνόλου των πληροφοριών που αφορούν τη σύμβαση, τη διαδικασία ανάθεσης, τους μηχανισμούς ανάδειξης του επιτυχόντως αναδόχου, μεταξύ άλλων, ταυτόχρονα με την έκδοση της προκήρυξης του διαγωνισμού. Ωστόσο, θα πρέπει να γίνεται μια ισορροπημένη προσέγγιση ως προς το επίπεδο λεπτομέρειας που θα πρέπει να παρέχεται σχετικά με το μηχανισμό επιλογής του αναδόχου, ώστε να αποτρέπονται στρατηγικές νόθευσης διαγωνισμού.
Εξορθολογισμό των διαγνωστικών διαδικασιών διαχρονικά και ανά κατηγορία προμηθειών (π.χ. χρήση των ίδιων εντύπων συμμετοχής, αίτηση για τον ίδιο τύπο δικαιολογητικών, χρήση τυποποιημένων γενικών συμβατικών όρων κ.λπ.). Επιδίωξη συνεχών βελτιώσεων των εντύπων και των υποδειγμάτων των δημόσιων συμβάσεων, με βάση την εμπειρία.
Ομαδοποίηση διαγωνισμών, μεταξύ άλλων, εάν είναι αναγκαίο, μέσω κοινών προμηθειών με άλλες αναθέτουσες αρχές, για παρόμοια αγαθά, υπηρεσίες ή έργα, όταν η αναθέτουσα αρχή αναμένει ότι οι μεγαλύτερες προμήθειες ενδέχεται να προσελκύσουν περισσότερους προσφέροντες και πιο ανταγωνιστικές προσφορές. Να διασφαλίζεται ότι η εν λόγω ομαδοποίηση ή κοινή προμήθεια έχει εμπορική λογική και δεν ενέχει κίνδυνο υπερσυγκέντρωσης της προσφοράς μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα ούτε εμποδίζει τη συμμετοχή μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Σε γενικές γραμμές, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή για τη διατήρηση μιας ανταγωνιστικής αλυσίδας εφοδιασμού.
Παροχή επαρκούς χρόνου για την προετοιμασία και την υποβολή προσφοράς. Εξέταση του ενδεχομένου να δημοσιεύονται εκ των προτέρων γενικές πληροφορίες για μελλοντικά έργα στην/στις διαδικτυακή(ές) πύλη/-ες δημοσίων συμβάσεων και στις κλαδικές και επαγγελματικές πλατφόρμες. Οι ετήσιοι προγραμματισμοί προμηθειών, όταν δημοσιεύονται, δεν θα πρέπει να περιλαμβάνουν την ακριβή εκτιμώμενη αξία και το χρόνο δημοσίευσης της προκήρυξης του κάθε διαγωνισμού.
Όποτε είναι δυνατόν, να επιτρέπονται προσφορές για ορισμένα τμήματα ή αντικείμενα της σύμβασης, ή για συνδυασμούς αυτών (δέσμη προσφορών), και όχι προσφορές μόνο για το σύνολο της σύμβασης. Για παράδειγμα, σε μεγαλύτερες συμβάσεις, να εξετάζεται το ενδεχόμενο υποβολής προσφορών για μέρη συμβάσεων (τμήματα) που θα ήταν ελκυστικά και κατάλληλα για μικρομεσαίες επιχειρήσεις, λαμβάνοντας υπόψη τον κατάλογο σημείων του ΟΟΣΑ για την προστασία του ανταγωνισμού κατά τον διαχωρισμό των συμβάσεων σε τμήματα (OECD, 2018[4])4.Ειδικότερα, σε αγορές υψηλής συγκέντρωσης, όπου αναμένονται λίγες προσφορές, να αποφεύγεται ο διαχωρισμός των προσφορών σε τμήματα που αντιστοιχούν στον αριθμό των δυνητικών προσφερόντων ή σε αριθμό πολλαπλάσιο εκείνου των προσφερόντων. Αυτό μπορεί να διευκολύνει την παράνομη σύμπραξη καθιστώντας δυνατή την κατανομή των τμημάτων μεταξύ των προσφερόντων, ιδίως εάν η αξία των εν λόγω τμημάτων είναι παρόμοια.
Να απαιτείται από τους προσφέροντες να γνωστοποιούν εάν έχουν επιβληθεί σε αυτούς ή στις οικονομικές οντότητες στις οποίες ανήκουν πρόστιμα ή έχουν αποκλειστεί από δημόσιους διαγωνισμούς για νόθευση διαγωνισμών κατά την τελευταία πενταετία και να ελέγχονται οι διαθέσιμες βάσεις δεδομένων για προμηθευτές που έχουν αποκλειστεί.
Να υπάρχει ευελιξία όσον αφορά τον ελάχιστο αριθμό προσφερόντων. Να εξετάζεται η δυνατότητα επίτευξης ανταγωνιστικού αποτελέσματος από λιγότερους προσφέροντες, αντί της προκήρυξης νέου διαγωνισμού, ενέργεια που είναι πιθανό να καταστήσει σαφές ότι ο ανταγωνισμός είναι περιορισμένος.
Η σύνταξη των προδιαγραφών αποτελεί στάδιο του κύκλου των δημόσιων συμβάσεων, το οποίο είναι ευάλωτο σε μεροληψία, απάτη και διαφθορά. Οι προδιαγραφές θα πρέπει να είναι σαφείς, πλήρεις και να μην εισάγουν διακρίσεις, ώστε να αποκλείεται κάθε κίνδυνος ευνοιοκρατίας ή αυθαιρεσίας.
Ο τρόπος σύνταξης των προδιαγραφών επηρεάζει τον αριθμό και το προφίλ των οικονομικών φορέων που προσελκύονται από το διαγωνισμό προσφορών και, ως εκ τούτου, την επιτυχία της διαδικασίας. Όσο σαφέστερες είναι οι προδιαγραφές, τόσο πιο εύκολο θα είναι για τους δυνητικούς προμηθευτές να τις κατανοήσουν και τόσο μεγαλύτερη εμπιστοσύνη θα έχουν κατά την προετοιμασία και την υποβολή προσφορών. Η σαφήνεια δεν πρέπει να συγχέεται με την προβλεψιμότητα. Προβλέψιμα χρονοδιαγράμματα προμηθειών και αμετάβλητες ποσότητες που πωλούνται ή αγοράζονται μπορούν να διευκολύνουν την παράνομη σύμπραξη. Υψηλότερη αξία και λιγότερο συχνές διαδικασίες ανάθεσης, με ακανόνιστα χρονοδιαγράμματα και ποσότητες, μπορεί να αυξήσουν τα κίνητρα των προσφερόντων για μεταξύ τους ανταγωνισμό, καθώς καθιστούν δυσκολότερη την κατανομή των διαγωνισμών μεταξύ των ανταγωνιστών.
Συγκεκριμένα, οι αναθέτουσες αρχές θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο λήψης των ακόλουθων μέτρων:
Καθορισμός των προδιαγραφών με τη μεγαλύτερη δυνατή σαφήνεια. Οι προδιαγραφές θα πρέπει να ελέγχονται ανεξάρτητα πριν από τη δημοσίευση της προκήρυξης του διαγωνισμού, για παράδειγμα εσωτερικά (εντός της αναθέτουσας αρχής) και εξωτερικά (με άλλους φορείς του δημόσιου τομέα), ώστε να διασφαλίζεται ότι θα είναι πλήρως κατανοητές. Δεν θα πρέπει να καταλείπονται περιθώρια στους προμηθευτές για ερμηνεία των προδιαγραφών μετά την ανάθεση της σύμβασης.
Διατύπωση λειτουργικών προδιαγραφών και προδιαγραφών επιδόσεων και προσδιορισμός του τι απαιτείται στην πράξη, αντί να περιγράφεται ο τρόπος υλοποίησης ή να γίνεται περιγραφή ή αναφορά σε συγκεκριμένα εμπορικά σήματα ή ευρεσιτεχνίες. Με τον τρόπο αυτό θα ενθαρρύνονται οι καινοτόμες λύσεις και η καλύτερη σχέση ποιότητας-τιμής.
Όπου είναι δυνατόν, συνιστάται η αποφυγή καθορισμού εθνικών προτύπων στις προδιαγραφές χωρίς την αναγνώριση της δυνατότητας ισοδύναμων διεθνών προτύπων, ενθαρρύνοντας έτσι τη συμμετοχή αλλοδαπών ή μη τοπικών φορέων στη διαδικασία σύναψης συμβάσεων.
Να γίνεται διάκριση, όπου είναι εφικτό, μεταξύ υποχρεωτικών και προαιρετικών προτύπων και να επιτρέπεται η υποβολή προσφορών που βασίζονται σε άλλους τύπους πιστοποίησης.
Καθορισμός προδιαγραφών που να επιτρέπουν την προμήθεια υποκατάστατων αγαθών, έργων ή υπηρεσιών, όπου είναι δυνατόν. Εναλλακτικές ή καινοτόμες πηγές προμήθειας καθιστούν δυσχερέστερη την παράνομη σύμπραξη.
Αποφυγή έναρξης της διαδικασίας υποβολής προσφορών ενόσω η σύμβαση βρίσκεται στα αρχικά στάδια της διαμόρφωσης των προδιαγραφών. Ο λεπτομερής ορισμός της συγκεκριμένης ανάγκης που θα καλύψει η σύμβαση είναι βασική προϋπόθεση για την επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος της διαδικασίας δημόσιων συμβάσεων. Όταν αυτό είναι αναπόφευκτο, για παράδειγμα σε καινοτόμα έργα, συνιστάται η χρήση κατάλληλων διαδικασιών σύναψης συμβάσεων που επιτρέπουν την ανάπτυξη της λύσης από κοινού με τους επιλεγμένους προμηθευτές, με δέουσα αιτιολόγηση της χρήσης των εν λόγω μεθόδων.
Αποφυγή προβλεψιμότητας των συμβατικών υποχρεώσεων: να εξετάζεται το ενδεχόμενο διαφοροποίησης του μεγέθους και του χρονοδιαγράμματος των διαγωνισμών. Γενικά, να αποφεύγεται η προκήρυξη διαγωνισμών για συμβάσεις προμηθειών ίδιας αξίας ταυτόχρονα ή διαδοχικά, καθώς αυτό διευκολύνει την κατανομή μεταξύ ανταγωνιστών.
Η αποτελεσματικότητα της διαδικασίας ανάθεσης των δημοσίων συμβάσεων εξαρτάται από τις επιλεγείσες διαδικασίες υποβολής προσφορών, αλλά και από τον τρόπο σχεδιασμού και διενέργειας του διαγωνισμού προμηθειών. Η διαφάνεια είναι αναγκαία για τη διασφάλιση μιας ορθής διαδικασίας ανάθεσης συμβάσεων που συμβάλει στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Η διαφάνεια πρέπει να επιτυγχάνεται με ισορροπημένο τρόπο, προκειμένου να αποφεύγεται η διευκόλυνση μιας παράνομης σύμπραξης με διάδοση πληροφοριών πέραν των νομικώς απαιτητών.
Η Σύσταση του ΟΟΣΑ για την καταπολέμηση της νόθευσης διαγωνισμών στον [OECD/LEGAL/0396] προβλέπει ότι οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να σχεδιάζουν τη διαδικασία υποβολής προσφορών κατά τρόπο ώστε να μην αποκαλύπτεται η ταυτότητα των προσφερόντων μεταξύ τους και να χρησιμοποιούνται, στο μέτρο του δυνατού, ηλεκτρονικά συστήματα στις διαδικασίες ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων, σε όλα τα στάδιά τους.
Συγκεκριμένα, οι αναθέτουσες αρχές θα πρέπει να εξετάζουν ενδεχόμενη λήψη των ακόλουθων μέτρων:
Απάντηση ερωτημάτων των ενδιαφερόμενων προμηθευτών σχετικά με τη διαδικασία υποβολής προσφορών και τις προδιαγραφές, ηλεκτρονικά και ανώνυμα. Παροχή σημαντικών πληροφοριών ως απάντηση σε ερωτήματα άμεσα και ανώνυμα, σε όλους τους δυνητικούς προσφέροντες.
Μέγιστος δυνατός περιορισμός της επικοινωνίας μεταξύ των προσφερόντων κατά τη διάρκεια της διαδικασίας υποβολής προσφορών. Για παράδειγμα, εάν οι προσφέροντες χρειάζεται να διενεργήσουν αυτοψία εγκαταστάσεων, να αποφεύγεται η ταυτόχρονη συγκέντρωση των προσφερόντων στον ίδιο χώρο.
Προτείνεται η χρήση ηλεκτρονικών μέσων για όλα τα στάδια της διαγωνιστικής διαδικασίας, εφόσον είναι εφικτό. Οι προσφέροντες δεν θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα αλληλοταυτοποίησης.
Απαίτηση από τους προσφέροντες να γνωστοποιούν στην προσφορά τους την εταιρική δομή και το ιδιοκτησιακό καθεστώς, συμπεριλαμβανομένης της πραγματικής κυριότητας, των επωνυμιών των από κοινού αναδόχων και/ή των υπεργολάβων τους, κατά περίπτωση. Οι προσφέροντες θα πρέπει επίσης να υποχρεούνται να δημοσιοποιούν τυχόν δεσμούς με άλλες εταιρείες που σχετίζονται με τον συγκεκριμένο διαγωνισμό (για παράδειγμα, προμήθεια προϊόντων μεταξύ προσφερόντων).
Αποφυγή, ει δυνατόν, δημόσιας αποσφράγισης των προσφορών και μη αποκάλυψη της ταυτότητας ή του πλήθους των προσφερόντων σε άλλους παράγοντες της αγοράς κατά τη διάρκεια της διαδικασίας υποβολής προσφορών.
Προσεκτική επιλογή των πληροφοριών που γνωστοποιούνται στους προσφέροντες κατά τον χρόνο της αποσφράγισης των προσφορών.
Κατά τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων ενός διαγωνισμού, να πραγματοποιείται προσεκτική επιλογή των πληροφοριών που δημοσιεύονται και να αποφεύγεται η δημοσιοποίηση ευαίσθητων, από άποψη ανταγωνισμού, πληροφοριών, καθώς αυτό μπορεί να διευκολύνει τη διαμόρφωση μηχανισμών νόθευσης του διαγωνισμού. Οι υπάλληλοι των αναθετουσών αρχών πρέπει να εκπαιδεύονται στην επεξεργασία εμπορικά ευαίσθητων και εμπιστευτικών πληροφοριών.
Ακόμη και αν χρησιμοποιούνται εξωτερικοί σύμβουλοι για τον καθορισμό προδιαγραφών, η διαδικασία σύναψης συμβάσεων θα πρέπει να διεξάγεται εσωτερικά.
Τα κριτήρια αξιολόγησης των προσφορών και ανάθεσης της σύμβασης επηρεάζουν την ένταση και την αποτελεσματικότητα του ανταγωνισμού στη διαγωνιστική διαδικασία.
Η Σύσταση του ΟΟΣΑ για την καταπολέμηση της νόθευσης διαγωνισμών στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων [OECD/LEGAL/0396] προβλέπει ότι οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να διαμορφώνουν προδιαγραφές και κριτήρια επιλογής και ανάθεσης που να ενισχύουν την ένταση και την αποτελεσματικότητα του ανταγωνισμού στη διαγωνιστική διαδικασία.
Συγκεκριμένα, οι αναθέτουσες αρχές θα πρέπει να εξετάζουν το ενδεχόμενο λήψης των ακόλουθων μέτρων:
Εξέταση του πιθανού αντικτύπου της επιλογής των κριτηρίων ανάθεσης στον μελλοντικό ανταγωνισμό.
Εξέταση του κατά πόσον τα κριτήρια ανάθεσης της σύμβασης, εκτός ή πέραν της τιμής (κριτήρια που σχετίζονται με ποιότητα, καινοτομία, χρόνους παράδοσης, διάρκεια των εγγυήσεων, εξυπηρέτηση μετά την πώληση, εξοικονόμηση λειτουργικού κόστους κ.λπ.) μπορούν να αποφέρουν καλύτερα αποτελέσματα, να καταστήσουν δυσκολότερη μια συμπαιγνία ή/και να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων προμήθειας στο μέλλον. Τα κριτήρια ανάθεσης με βάση τις τιμές είναι καταλληλότερα όταν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του αγαθού, του έργου ή της υπηρεσίας καθορίζονται εύκολα.
Όποτε είναι δυνατόν, Να προστίθενται κριτήρια επίλυσης ισοβαθμιών μεταξύ προσφερόντων. Να διερευνώνται η λόγοι για τυχόν πανομοιότυπες προσφορές και, εάν είναι αναγκαίο, να εξετάζεται το ενδεχόμενo επαναπροκήρυξης του διαγωνισμού.
Όταν το αντικείμενο του διαγωνισμού προμηθειών έχει κατατμηθεί σε τμήματα, να μην επιβάλλεται περιορισμός ως προς το επιτρεπόμενο πλήθος τμημάτων που μπορούν να κατακυρωθούν στον επιτυχόντα προσφέροντα. Ένας τέτοιος περιορισμός μπορεί να διευκολύνει τον καταμερισμό των συμβάσεων μεταξύ των προσφερόντων (ιδίως για τμήματα ίσης αξίας) ή/και να αποθαρρύνει τη συμμετοχή στο διαγωνισμό, καθώς ορισμένες εταιρείες ενδέχεται να μην υποβάλουν προσφορά για περιορισμένα τμήματα. Ωστόσο, ο περιορισμός του αριθμού των τμημάτων που δύναται να κατακυρωθεί σε έναν ανάδοχο μπορεί να προστατεύσει τον μελλοντικό ανταγωνισμό, ιδίως σε αγορές όπου υπάρχει κίνδυνος κατακύρωσης τμημάτων σε έναν μόνο ανάδοχο, όπως αγορές με λίγες επιχειρήσεις, υψηλούς φραγμούς εισόδου και το κόστος αλλαγής προμηθευτή.
Χρήση τιμής αναφοράς μόνο εάν αυτή βασίζεται σε διεξοδική έρευνα αγοράς. Συνιστάται αποφυγή δημοσιοποίησης της τιμής αναφοράς, αλλά καταχώρηση και διάθεσή της σε άλλες αρμόδιες αρχές, κατά περίπτωση, όπως αρχές ανταγωνισμού ή δημόσιες ελεγκτικές αρχές.
Επιφύλαξη του δικαιώματος ακύρωσης της σύμβασης εάν το αποτέλεσμα της διαγωνιστικής διαδικασίας δεν εξασφαλίζει ανταγωνιστικούς όρους.
Η Σύσταση του ΟΟΣΑ για την καταπολέμηση της νόθευσης διαγωνισμών στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων [OECD/LEGAL/0396] προβλέπει ότι οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να ζητούν από όλους τους προσφέροντες να προσκομίζουν υπογεγραμμένη δήλωση υποβολής ανεξάρτητα διαμορφωμένης προσφοράς, να δηλώνουν δηλαδή ότι η υποβληθείσα προσφορά είναι γνήσια, μη συμπαιγνιακή και εκφράζει την πρόθεση αποδοχής της σύμβασης, σε περίπτωση κατακύρωσης, και να περιλαμβάνουν στην πρόσκληση υποβολής προσφορών προειδοποίηση σχετικά με τις προβλεπόμενες κυρώσεις για παραβάσεις νόθευσης διαγωνισμών.
Συγκεκριμένα, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να εξετάζουν το ενδεχόμενο λήψης των ακόλουθων μέτρων:
Να ζητείται από τους προσφέροντες να προσκομίζουν υπογεγραμμένη δήλωση υποβολής ανεξάρτητα διαμορφωμένης προσφοράς και να γνωστοποιούν τυχόν επικοινωνίες με ανταγωνιστές. Η μη προσκόμιση τέτοιας δήλωσης ή η γνωστοποίηση επικοινωνίας με ανταγωνιστές από πλευράς του προσφέροντος, να συνιστούν λόγους απόρριψης των αντίστοιχων προσφορών.
Εκτός από την προειδοποίηση σχετικά με τις κυρώσεις για τη νόθευση διαγωνισμών (συμπεριλαμβανομένων των προστίμων, του πιθανού αποκλεισμού από τη συμμετοχή σε επόμενους διαγωνισμούς, των πιθανών ποινικών κυρώσεων και του δικαιώματος αξίωσης αποζημίωσης για ζημία προκληθείσα από συμπαιγνία), να παρέχεται ενημέρωση, στα έγγραφα του διαγωνισμού, σχετικά με το εφαρμοστέο πρόγραμμα επιείκειας.
Να χρησιμοποιούνται μηχανισμοί ανώνυμης παροχής πληροφοριών από τρίτους (π.χ. υπαλλήλους εταιρειών, υπαλλήλους που ασχολούνται με δημόσιες συμβάσεις και/ή πολίτες), όπως συστήματα ανώνυμης πληροφόρησης που διαθέτουν αναθέτουσες αρχές ή αρχές ανταγωνισμού. Να παρέχεται ενημέρωση σχετικά με τους εν λόγω μηχανισμούς στα τεύχη δημοπράτησης. Να εξηγείται πού και πώς μπορούν να υποβάλλονται καταγγελίες (και, εάν υπάρχουν, να δίνονται στοιχεία επικοινωνίας) και να διασφαλίζεται η εμπιστευτικότητα.
