Azərbaycan İnvestisiya Holdinqi və onun Dövlət müəssisələrində Korporativ İdarəetməyə dair İƏİT icmalı

4. Azərbaycan İnvestisiya Holdinqi və Azərbaycan Hökuməti üçün nəticə və tövsiyələr

Qısa məlumat

Bu fəsildə Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinə və Azərbaycan Respublikası Hökumətinə planlaşdırılan islahatlar və İƏİT-nin "Dövlət müəssisələrində Korporativ İdarəetmə" Təlimatlarına daha yaxşı uyğunlaşdırmaq üçün əlavə islahatları həyata keçirməkdə kömək etmək məqsədilə aparılmış icmaldan irəli gələn ümumi nəticələr və siyasət tövsiyələri təqdim olunur.

4.1. Nəticələr

AİH və onun Portfel şirkətlərində korporativ idarəetməyə dair icmal və DM Təlimatlarına uyğun qiymətləndirmə Azərbaycanda aparılan islahatlar dalğası fonunda həyata keçirilmişdir.

Bu islahatlara daxildir:

• Azərbaycanda DM-lər sektorunda bəzi korporativ idarəetmə mexanizmləri tələb edən, Nazirlər Kabinetinin 2019-cu il tarixli 257 nömrəli qərarının qüvvəyə minməsi1

• 2020-ci ildə özündə PŞ-lərinin idarə edilməsini birləşdirmək və sadələşdirmək, o cümlədən hər bir PŞ üçün ƏSG göstəricilərini müəyyən etmək və onların monitorinq qiymətləndirməsini təmin etmək səlahiyyətinə malik əlaqələndirici idarəetmə orqanı kimi AİH-nin təsis edilməsi

• 2021-ci ildən etibarən AİH-nin bütün PŞ-lərində Müşahidə Şuraları və Şura komitələrinin yaradılması

• 2023-cü ildə altı PŞ üçün AİH-in təfərrüatlı korporativ idarəetmə standartlarının hazırlanması və tətbiqi, onların üçü üzrə müvafiq işlərin görülməsi hələ də davam edir

• DM-lərə şamil edilən yeni Rəqabət Məcəlləsinin (2024-cü ilin iyul ayından etibarən) tətbiqi

• 1 yanvar 2024-cü ildən etibarən “Dövlət satınalmaları haqqında” yenidən işlənmiş Qanunun qüvvəyə minməsi. Bu qanun dövlətin rəqabət orqanı tərəfindən mərkəzi nəzarəti və nəzarət əməliyyatlarının genişləndirilməsini nəzərdə tutur.

AİH PŞ-lər səviyyəsində yenidən işlənmiş satınalma siyasətləri, şəffaflıq və məlumatların açıqlanması üçün daha ciddi tələblər kimi islahatlar təqdim etdi, hansı ki, onlar tətbiq edilməkdədir. Beləliklə, bu islahatlardan bəzilərinin praktiki nəticələri bu icmal çərçivəsində adekvat şəkildə qiymətləndirilə bilməz. Buna görə də qiymətləndirmə AİH və onun PŞ-lərinin hazırkı vəziyyətini əks etdirir ki, hazırkı mənzərənin bir neçə ildən sonra fərqli görünə biləcəyi nəzərə alınmalıdır. Aşağıdakı bölmədə AİH və onun PŞ-lərinin DM Təlimatlarının hər bir fəsli ilə uyğunlaşdırılması baxımından qiymətləndirilməsinin xülasəsi verilir.

4.1.1. Dövlət mülkiyyətinin əsaslandırılması

Azərbaycanda DM-lər üzərində mülkiyyətin əsaslandırılması və ictimai siyasət məqsədləri hazırda bir sıra sənədlərdə, o cümlədən AİH-in Nizamnaməsində, bir sıra Prezident fərmanlarında və sahəvi qaydalarda öz əksini tapmışdır. Hökumət iddialı özəlləşdirmə planlarına başlamışdır, lakin bunun üçün dövlət mülkiyyətinin saxlanması və ya özəlləşdirmə üçün aydın ümumi əsaslandırma (meyarlar daxil olmaqla) faydalı olardı.

Mülkiyyətin əsaslandırılmasını, ictimai siyasət məqsədlərini işləyib hazırlayan, idarəetmə rollarını və onların həyata keçirilməsini müəyyən edəcək mülkiyyət siyasəti şəffaflığın və məlumatların açıqlanmasının yaxşılaşdırılmasına xidmət edər, həm də daha geniş DM mənzərəsində AİH-nin PŞ-ləri üçün mülkiyyət hüquqlarının həyata keçirilməsi üzrə hesabatlılığın artırılmasına kömək edərdi.

4.1.2. Dövlətin mülkiyyətçi kimi rolu

Azərbaycanda DM-lər özəl hüquqi şəxslərlə eyni təşkilati-hüquqi formalara malikdirlər və onların əməliyyat təcrübələri ümumi qəbul edilmiş korporativ normalara uyğundur. AİH-nin müəssisə portfelindəki DM-lər, korporativ normalara uyğun olaraq, səhmdarların məsuliyyətini məhdudlaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuş hüquqi strukturlarla özəl qurumlar üçün ümumi olan təşkilati-hüquqi formalar əsasında fəaliyyət göstərir. “Dövlət şirkəti” kimi tanınan SOCAR Mülki Məcəllədə sadalanan təşkilati-hüquqi formanı əks etdirmir, lakin digər PŞ-lər kimi eyni hüquqi rejimə tabe olaraq qalır.

Azərbaycan Hökumətinin PŞ-lərin idarə edilməsinə siyasi müdaxiləni minimuma endirmək cəhdlərinə əməliyyat muxtariyyəti üçün formal strukturlar daxildir. Dövlət AİH vasitəsi ilə, onun PŞ-lərə müdaxilə etmək və ya göstəriş vermək səlahiyyətinə malik olduğu sahələri və qərar növlərini AİH-nin Nizamnaməsində açıqlayır və müəyyən edir. Bununla belə, PŞ-lərin İdarə Heyətində siyasi təyinatlı şəxslərin olması və məqsədlərin müəyyən edilməsində şəffaflığın olmaması bu cəhdlərə xələl gətirə bilər.

Azərbaycanda dövlət mülkiyyət hüquqları müxtəlif nazirliklər və qurumlar arasında bölüşdürülmüş olsa da, AİH PŞ-lərin idarə edilməsi və nəzarəti üzrə məsləhət və dəstək göstərən mərkəzi idarəetmə və əlaqələndirici orqan rolunu oynayır. Bu, müsbət istiqamətdə atılan ilk addımdır, belə ki, şəffaflıq və səmərəlilik artırılmışdır. AİH-nin əlaqələndirici orqan kimi unikal mövqeyi DM-lərdə korporativ idarəetmə təcrübələrini birləşdirməyə, ƏSG əsasında onların fəaliyyətinə nəzarət etməyə və mülkiyyət hüququnun həyata keçirilməsini peşəkarlaşdırmağa kömək edir. AİH, həmçinin PŞ-lərin və dövlətin mülkiyyətçi rolunun faydası üçün vacib olan hüquqi və maliyyə "nou-hau"sunu təmin edir.

Əsasən AİH tərəfindən təmsil olunan dövlət, səhmdarların yığıncaqlarını çağırmaq, şirkətin ƏSG-lərini təyin etmək və monitorinqini aparmaq, hesabatvermə sistemlərini yaratmaq və məlumatların açıqlanması siyasətini hazırlamaqla PŞ-lər üzərində mülkiyyət hüquqlarını həyata keçirir.

4.1.3. Bazarda DM-lər

Bu yaxınlarda yenidən işlənmiş PŞ-lərin korporativ idarəetmə çərçivələrində ayrı-ayrı şura üzvlərinin fidusiar vəzifələri vurğulanır. Bundan əlavə, çərçivə hökumətin tənzimləmə və mülkiyyət funksiyalarının (o cümlədən İdarə Heyətində) ayrılmasını nəzərdə tutur. Lakin bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, praktikada hələ də bu funksiyalar bir-birindən aydın şəkildə ayrılmamışdır. Hər iki funksiya tez-tez PŞ-lərdə və AİH-nin özündə idarəetmə orqanları səviyyələrində olan sahəvi nazirlərin və siyasi təyinatlı şəxslərin iştirakı ilə kəsişir.

Maraqlı tərəflərin kreditorları və rəqibləri də əhatə edən hüquqi bərpaetmə vasitələrinə çıxışı ilə bağlı Qiymətləndirmə heyəti korporativ idarəetmə nöqteyi-nəzərindən adekvat sistemlərin və hüquqların mövcud olduğunu müəyyən etmişdir. Bununla belə, bu mexanizmlərin praktiki səmərəliliyini və qərəzsizliyini bu icmalda təsdiqləmək mümkün olmamışdır, lakin digər mənbələr bunun narahatlıq doğura biləcəyini göstərir.

PŞ səviyyəsində sistematik müəyyənləşmə, uçot, məlumatların açıqlanması və dövlət tərəfindən ictimai xidmət öhdəlikləri və ictimai siyasət məqsədləri ilə bağlı xərclərin ödənilməsi müəyyən edilməmişdir. Qiymətləndirmə heyəti bunun Azərbaycan qanunvericiliyi və ya digər korporativ idarəetmə standartlarına uyğun olaraq tələb olunmadığını müəyyən edir. AİH hazırda AZAL-da olduğu kimi bəzi ictimai xidmət öhdəlikləri ilə bağlı xərclərin müəyyən edilməsi və ayrılması üzərində işləyir. AİH, həmçinin PŞ-lər daxilində gəlirli iqtisadi fəaliyyətlər vasitəsilə, zərərə səbəb olan fəaliyyətlər üzrə dövlət siyasəti ilə bağlı fəaliyyətlərin çarpaz subsidiyalaşdırılmasının mərhələli şəkildə dayandırılması üzərində işləyir ki, bu təşviq edilən fəaliyyətdir.

Azərbaycan qanunvericiliyi PŞ-lər üçün xüsusi hüquqi imtiyazlar müəyyən etmədən DM-lərə və özəl müəssisələrə bərabər şəkildə şamil edilir. Mərkəzi Bankın ABB və ATB kimi dövlət banklarının Müşahidə Şuralarının üçdə birinin müstəqil şura üzvlərindən ibarət olmasını tələb etməsi qeyd edilsə də, bu tələb hazırda tətbiq edilmir. Mərkəzi Bank bildirmişdir ki, ixtisaslı müstəqil İdarə Heyəti üzvləri tapıldıqda bu güzəşt ləğv ediləcək ki, bu Mərkəzi Bank və AİH üçün prioritet hesab olunur.

Bəzi iri PŞ-lərin əhəmiyyətli dərəcədə xarici maliyyə vəsaiti cəlb etməsinə baxmayaraq, praktikada bir çox PŞ-lər dövlət tərəfindən verilən maliyyə dəstəyindən faydalanır. İqtisadi fəaliyyətlə məşğul olan PŞ-lər üçün bu, bazar fəaliyyətinə əsaslanmayan rəqabət üstünlüklərinə səbəb ola bilər. Maraqların toqquşmasını idarə etmək və kommersiya sövdələşmələrini təmin etmək üçün mexanizmlər mövcud olsa da, bu mexanizmlərin yeni olması səbəbi ilə hazırda onların effektivliyini yoxlamaq mümkün deyil. Bundan əlavə, İdarə Heyəti üzvlərinin siyasi mənsubiyyəti DM-lərin maliyyə qərarlarına yersiz təsirləri istisna etmir. AİH PŞ-lərin kapital xərci üçün bazara uyğun gəlir dərəcələrini təmin etmək məqsədilə DM-lər üçün bençmarklar müəyyən edir ki, bu da rəqabət neytrallığı baxımından təşviq edilir.

Azərbaycanda dövlət satınalmaları prosesi AİH üçün mühüm diqqət mərkəzi hesab olunur. Dövlət satınalmaları haqqında qanun özündən əvvəlki qanunla müqayisədə təkmildir, lakin hazırda PŞ-lərin faydalana biləcəyi geniş istisnalar nəzərdə tutur. AİH hazırda öz PŞ-ləri üçün beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılmış yeni daxili satınalma siyasətlərinin hazırlanması üzərində işləyir. Bu təşəbbüs müsbət qarşılanır. Müvafiq vaxt ərzində PŞ-lərin satınalma sistemləri və onların rəqabətqabiliyyətlilik, ayrı-seçkiliyə yol verməmək və şəffaflıq prinsiplərini əks etdirmək dərəcələri adekvat qiymətləndirilməlidir.

4.1.4. Səhmdarlara və digər investorlara ədalətli münasibət

ATB (75%) və ABB (96%) istisna olmaqla, bütün PŞ-lər Azərbaycan dövlətinə məxsusdur. Bu bankların qeyri-dövlət səhmdarları da var. Səhmdarlara bərabər münasibət, bir qayda olaraq, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi və bank sahəsindəki qanunvericilik ilə tənzimlənir, lakin tətbiq olunan normativ aktlarda minoritar səhmdarların müdafiəsinə xüsusi diqqət yetirilmir.2 Səhmdarların Ümumi Yığıncağında iştirakla bağlı qanunvericiliyin beynəlxalq təcrübəyə uyğun olduğu müşahidə edilir.

Azərbaycan qanunvericiliyində və digər korporativ idarəetmə standartlarında səhmdarların məlumat əldə etməsi imkanlarına və ya həmin imkanların məhdudlaşdırılmasına dair müddəalar mövcud deyil. PŞ-lər, bu halda xüsusilə ABB və ATB bütün səhmdarlarla aktiv ünsiyyət və məsləhətləşmə siyasətinə malik deyil. Ayrı-ayrı PŞ-lərin dividend siyasətləri də yoxdur. PŞ-lərin Müşahidə Şuralarında müstəqil şura üzvlərinin olmaması fonunda bu, minoritar səhmdarlar üçün narahatlıq yarada bilər.

Gələcək (qismən) özəlləşdirmələri nəzərə alaraq, Hökumət və BFB kapital bazarında islahatlar üzərində işləyir. Bu icmalın əhatə dairəsi xaricində olsa da, Qiymətləndirmə heyəti müəyyən etdi ki, hazırda BFB-nin DM mənzərəsində yalnız kiçik rolu var və bu cür islahatlar BFB-nin listinq tələblərinin və əməliyyatların monitorinqini, habelə investorları qorumaq məqsədilə digər alətlərin yaradılması üçün nəzarətçi kimi rollarını gücləndirmək baxımından vacib olacaqdır. Bu cür islahatlar gələcək özəlləşdirmə planları üçün mühüm rol oynayacaqdır.

4.1.5. Maraqlı tərəflərlə münasibətlər və məsuliyyətli biznes davranışı

Azərbaycanda maraqlı tərəflərin hüquqlarının, o cümlədən insan hüquqlarının və işçi hüquqlarının müdafiəsi üçün hüquqi bazalar yaradılmışdır. Bəzi sektorlarda, məsələn, mədənçilikdə hələ də bəzi icra problemləri var. Azərbaycanda DM-lər tərəfindən maraqlı tərəflərlə əlaqələrə dair hesabatların verilməsi AİH-nin ayrı-ayrı PŞ-lərinin korporativ idarəetmə standartlarına uyğundur, lakin onlara riayət olunma dərəcəsi məhduddur, belə ki, yalnız bir neçə PŞ sosial, ətraf mühit və maraqlı tərəflərlə bağlı məsələlər haqqında həqiqi hesabat verir.

Azərbaycan antikorrupsiya qanunvericiliyi qəbul etmiş və DM-lərdə etika və komplayns proqramlarının həyata keçirilməsi üçün addımlar atmışdır, lakin bunlara nəzarət gücləndirilməlidir. Azərbaycanda DM-lər üçün xüsusi məsuliyyətli biznes davranışı standartları olmasa da, hökumət strategiyaları bütün müəssisələrdə eyni şəkildə tətbiq edilən məsuliyyətli biznes davranışı ilə bağlı gözləntiləri əks etdirir. Bu, məsuliyyətli biznes davranışı standartlarının yaradılmasında iştirak etmək niyyətini büruzə verir.

4.1.6. Məlumatların açıqlanması və şəffaflıq

Qanuni olaraq bunu etməyə borclu olan banklarla yanaşı, AİH bütün PŞ-lər üçün MHBS üzrə hesabatvermə və məlumatların açıqlanması tələblərini qoymuşdur. Qiymətləndirmə heyəti müəyyən etmişdir ki, praktikada PŞ-lərin heç biri hələ də AİH-nin bütün məlumatların açıqlanması və şəffaflıq tələblərinə tam şəkildə əməl etmir. Bütün PŞ-lərdə uyğunluq məsələsinin əhəmiyyətli problem olaraq qalmasına baxmayaraq, bir çox PŞ-lər son illərdə irəliləyiş nümayiş etdirmişdir.

AİH hazırda öz PŞ-ləri haqqında məcmu hesabat dərc etmir. Bununla belə, AİH öz PŞ-lərinin fəaliyyətini aktiv şəkildə izləmək üçün ƏSG cədvəlini və daxili hesabatvermə sistemlərini işləyib hazırlamışdır. AİH-nin daxili sistemləri ona bu cür hesabatların hazırlanması məqsədilə məlumatları və digər müşahidələri birləşdirməyə və ümumiləşdirməyə imkan verəcəkdir. AİH özünün ilk məcmu hesabatını 2024-cü ildə dərc etmək niyyətində olduğunu bildirmişdir.

4.1.7. DM-lərdə idarəetmə orqanlarının vəzifələri

Banklar və digər PŞ-lər üçün qanunlar və korporativ idarəetmə standartları (yəni yalnız AİH-nin standartlarını açıq şəkildə tətbiq edənlər) İdarə Heyətlərinin məsuliyyətlərinə dair təfərrüatlı müddəaları özündə əks etdirir. Məsələn, onlar müşahidə şurası üzvlərinin fidusiar vəzifələri ilə bağlı müddəaları ehtiva edir və şuranın məsuliyyəti altında audit funksiyalarının və müvafiq audit prosedurlarının olmasını tələb edir. Bununla belə, Qiymətləndirmə heyəti müəyyən etmişdir ki, praktikada İdarə Heyətinin bütün üzvlərinin şirkət, onun səhmdarları və ya maraqlı tərəfləri qarşısında eyni və ya ekvivalent məsuliyyət və ya öhdəliklərə malik olduğuna dair heç bir əlamət mövcud deyil.

Bununla belə, AİH və ya PŞ səviyyəsində Müşahidə Şuraları, bütün PŞ-lərin İdarə Heyətinin baş icraçı direktorunu təyin etmək və vəzifədən azad etmək səlahiyyətinə malik deyil, belə ki bu səlahiyyət Prezidentə aiddir.3 Hazırda PŞ-lərin müvafiq Müşahidə Şurasında heç bir müstəqil üzv yer almır və onlardan bunu etmək tələb olunmur. Azərbaycan Hökuməti gələcəkdə müstəqil üzvlərin mərhələli şəkildə Müşahidə Şurasına daxil edilməsini planlaşdırdığını bildirmişdir. Təqdirəlayiq haldır ki, bütün PŞ-lərdə Müşahidə Şurasının nəzdində fəaliyyət göstərən ixtisaslaşmış komitələr, o cümlədən audit, strategiya və investisiya, təyinat və mükafatlandırma komitələri yaradılmışdır. Bununla belə, bu komitələr hazırda əsasən və ya tamamilə qeyri-müstəqil İdarə Heyəti üzvlərindən ibarətdir.

Maraqların toqquşmasını idarə etmək üçün PŞ-lər səviyyəsində və AİH səviyyəsində mexanizmlər mövcud olsa da, praktikada bunları idarə etmək və PŞ-lərin Müşahidə Şuralarına yersiz siyasi müdaxilədən yayınmaq hələ də çətinlik olaraq qalır.

4.2. Tövsiyələr

AİH-nin müraciəti əsasında bu hesabatda İƏİT-nin "Dövlət müəssisələrində Korporativ İdarəetmə" Təlimatları üzrə AİH-nin korporativ idarəetmə bazası nəzərdən keçirilmişdir. DM Təlimatları Dövlət Mülkiyyəti və Özəlləşdirmə Təcrübələri üzrə İşçi Qrup tərəfindən hökumətlərə DM-lərin rəqabətqabiliyyətli, səmərəli və şəffaf olmasını təmin etməkdə yardımçı olmaq məqsədilə hazırlanmışdır. DM-lərin iqtisadiyyatda mühüm rolunu nəzərə alaraq, DM Təlimatlarının həyata keçirilməsi Azərbaycan üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edə bilər.

Aşağıdakı bölmə AİH-nin portfelinə şamil edilən korporativ idarəetmə bazasını təkmilləşdirmək üçün AİH və Azərbaycan Hökuməti tərəfindən nəzərdən keçirilməli olan bir çox sahəni müəyyən edir:

4.2.1. Dövlət mülkiyyətinin əsaslandırılması

• Azərbaycanda dövlət mülkiyyətinin əsaslandırılmasını və məqsədlərini aydın şəkildə əks etdirən mülkiyyət siyasətinin hazırlanmasına üstünlük verilə bilər.

  • Bütöv dövlət yanaşması üçün mülkiyyət siyasətinin əhatə dairəsi ideal olaraq bütün DM-lərə, o cümlədən AİH-nin müəssisə portfelinə daxil olmalı və onun həyata keçirilməsində iştirak edən dövlət orqanlarının müvafiq məsuliyyətlərini, o cümlədən AİH-nin vəzifəsini aydın şəkildə müəyyən etməlidir.

  • Mülkiyyət siyasəti Azərbaycanda DM-lərə tətbiq edilən korporativ idarəetmə və məlumatların açıqlanması tələblərini aydın şəkildə sadələşdirə bilər.

  • AİH-ə bütün müvafiq dövlət idarələri və əlaqədar nazirliklərlə məsləhətləşmələr və onların tam dəstəyi ilə mülkiyyət siyasətinin hazırlanmasına rəhbərlik etmək tapşırığı verilə bilər. Mülkiyyət siyasətinin müntəzəm olaraq yenilənməsi tələbi də müəyyən edilməlidir.

• AİH özəlləşdirmə ilə bağlı qərarın arxasında duran siyasət prosesinin şəffaflaşdırılmasını nəzərdən keçirə və bunu ümumi dövlət mülkiyyəti siyasəti və dövlət mülkiyyətinə dair əsaslandırma ilə əlaqələndirə bilər.

• Uzunmüddətli perspektivdə, korporativ idarəetmə kodeksləri də daxil olmaqla, Azərbaycanın bütün DM-ləri üçün hüquqi, tənzimləyici və siyasət bazalarının ümumi şəkildə təkmilləşdirilməsi nəzərdən keçirilməlidir.

4.2.2. Bərabər iştirak şərtlərinin qorunub saxlanması

İctimai siyasət məqsədləri, İXÖ-lər və iqtisadi fəaliyyətlər

• AİH iqtisadi fəaliyyətləri müəyyən etmək və ictimai xidmət öhdəliklərindən (və dövlət dəstəyinə məruz qala bilən digər növ ictimai siyasət məqsədlərindən) ayırmaq üçün öz PŞ-lərinin hərtərəfli tədqiq edilməsini nəzərdən keçirlə bilər.

• AİH, növbəti addım olaraq, ayrı-ayrı PŞ-lər üçün ictimai siyasət məqsədlərinin və ictimai xidmət öhdəliklərinin aydın təsvirlərini ehtiva etməyi nəzərdən keçirə bilər. Daha yaxşı olar ki, AİH-in internet saytında və ya məcmu hesabatda açıqlanmaq üçün illik əsasda onların yerinə yetirilməsi barədə hesabat təqdim edilsin. Qeyd olunur ki, bir çox PŞ-lər artıq öz vebsaytlarında müəyyən dərəcədə daha geniş məqsədləri açıqlayırlar ki, bu da onların icrasına nəzarət etmək üçün başlanğıc nöqtəsi kimi istifadə edilə bilər.

• AİH-nin artıq bu məqsədlə ciddi səylər göstərdiyini nəzərə alaraq, PŞ-lər daxilində çarpaz subsidiyalaşdırma təcrübələrinin mərhələli şəkildə dayandırılması ilə bağlı əlavə səylər təqdirəlayiq hesab olunur. AİH, həmçinin ictimai xidmət öhdəliklərinin predmeti olan və ya Azərbaycanın ictimai maraqlarını ifadə edən mənfəətsiz fəaliyyətlər üçün mərhələli şəkildə dövlət kompensasiya sxemləri üzrə səylərini davam etdirməyə təşviq edilir.

DM-lərin iqtisadi fəaliyyəti - bazara uyğun şərtlər

• Bir çox PŞ-lərin Maliyyə Nazirliyinin kreditlərindən faydalandığını nəzərə alaraq, hökumət rəqabətdə neytrallığı təmin etmək üçün özəl şirkətlərə nisbətən daha az maliyyələşdirmə xərclərindən faydalanan PŞ-lərdən Dövlət Xəzinəsinə kompensasiya ödənişlərinin tətbiqi mexanizmlərinin həyata keçirilməsini nəzərdən keçirə bilər.

• Portfel nöqteyi-nəzərindən AİH PŞ-lərin Maliyyə Nazirliyi, dövlət bankları, digər maliyyə institutları və kommersiya əsaslarına malik digər DM-lər ilə əlaqələri inkişaf etdirməsini təmin etmək üçün mexanizmlər hazırlaya bilər. Bundan kənara çıxmaq üçün əsaslı səbəblər varsa, bunu izah etmək və ictimaiyyətə açıqlamaq tövsiyə olunur, məsələn, PŞ-nin maliyyə hesabatlarında və ya məcmu hesabatda.

• AİH hazırda layihə və ya investisiya səviyyəsində PŞ-lər üçün gəlirlilik dərəcələri ilə bağlı gözləntilər hazırlayır ki, bu da təşviq olunur. Bundan sonra, AİH rəqabət aparan özəl müəssisələrin əldə etdiyi əməliyyat şərtlərinə uyğun olaraq, bütün PŞ-lərin iqtisadi fəaliyyətlərinin (məsələn, kapitalın gəlirliliyi tələbləri) gəlirlilik dərəcəsini genişləndirməyi nəzərdən keçirə bilər.4

Dövlət satınalmaları

• AİH ayrı-ayrı PŞ-lərin satınalma siyasətlərinə yenidən baxmaq prosesindədir. Bu prosesdə AİH, dövlət məqsədini yerinə yetirən bütün satın alınan malların, xidmətlərin və işlərin dövlət satınalmaları haqqında qanuna tabe olmasına və ya onun prinsiplərinə dəqiqliklə uyğun olmasına imkan vermək məqsədini rəhbər tuta bilər.

• AİH öz müəssisə portfeli üçün ümumi satınalma siyasəti sənədində vahid satınalma prinsiplərini ictimaiyyətə açıqlamağı nəzərdən keçirə bilər.

• Paralel olaraq, Azərbaycan Hökuməti bu yaxınlarda yenidən işlənmiş qanuna əsaslanaraq, bərabər rəqabət şəraiti və yüksək səviyyəli dürüstlüyü təmin edən effektiv satınalma praktikasının yaradılmasını (DM-lərə iddiaçı və ya alıcı kimi müraciət etməklə) təmin etməyi nəzərdən keçirə bilər.

4.2.3. Səhmdarlara və digər investorlara ədalətli münasibət

• AİH səhmdarlarla aktiv kommunikasiyanı dəstəkləmək məqsədilə ABB və ATB, habelə potensial olaraq özəlləşdiriləcək PŞ-lər üçün investorlarla əlaqələr departamentlərinin yaradılmasını nəzərdən keçirməlidir. (Perspektivli) investorlar və qeyri-dövlət səhmdarları ilə etimad yaratmaq üçün başqa bir sahə, əvvəlcə AİH-nin ümumi dividend siyasətini formalaşdırmaq, ardınca isə hər bir PŞ üçün korporativ idarəetmədə güclü əsası olan (məsələn, Şura tərəfindən təklif edilmiş və səhmdarların Ümumi Yığıncağı tərəfindən təsdiq edilmiş, habelə nizamnamə və ya korporativ idarəetmə standartları kimi digər korporativ sənədlərlə əlaqələndirilmiş) dividend siyasətini formalaşdırmaqdır.

• Minoritar səhmdarların hüquqları əhəmiyyətli minoritar səhmdarlara PŞ-lərdəki paylarına mütənasib olaraq Müşahidə Şurası üzvlərini təyin etməyə icazə verməklə gücləndirilə bilər. Səhmdarların təsdiqini tələb edən (sadə və ya mütləq çoxluq üçün) “ehtiyatda saxlanılan məsələlərin” daha ətraflı siyahıları PŞ-lərin nizamnaməsinə daxil edilməlidir, belə ki bu, minoritar səhmdarlar üçün şəffaflığı gücləndirəcək.

• Minoritar səhmdarları daha da qorumaq üçün AİH öz korporativ idarəetmə çərçivələrinə heç bir səhmdar nümayəndəsinin (Müşahidə Şurası üzvlərindən başqa) PŞ-nin Müşahidə Şurasının iclaslarında iştirak etməsinə və ya gündəliyə dair məsələləri həmin iclaslara təqdim etməsinə icazə verilməməsi məsələsini nəzərdən keçirə bilər.

4.2.4. Maraqlı tərəflərlə münasibətlər və məsuliyyətli biznes davranışı

• Baş icraçı direktora və PŞ-nin Müşahidə Şurasının audit komitəsinə birbaşa hesabat verən və ikili hesabatvermə səviyyəsində olan bütün PŞ-lərin komplayns funksiyası AİH tərəfindən daha da inkişaf etdirilə və təkmilləşdirilə bilər. AİH tərəfindən hazırlanmış vahid tətbiq olunan “komplayns funksiyası tələbləri sənədi” ilə tətbiq üçün başlanğıc nöqtəsi ola bilər.

• AİH, onun PŞ-ləri arasında korrupsiyaya qarşı mübarizəni təşviq etmək üçün gözləntilərini daha da aydınlaşdıra bilər. O, dürüstlük və anti-korrupsiya risklərinin monitorinqini, qarşısının alınması və azaldılması üçün müvafiq tədbirlərin həyata keçirilməsini təmin etməlidir. İdarəetmə orqanları etibarlı risk idarəetmə çərçivəsini təmin etməkdən məsul olmalıdırlar. Xüsusilə, PŞ-nin Müşahidə Şuraları hüquqpozmalar barədə məlumat vermək siyasəti həyata keçirməli, etibarlı daxili nəzarəti, etika və uyğunluq tədbirlərini təmin etməlidir. Bu istiqamətdə dövlət müəssisələri üçün faydalı tədbirlər təklif etmək məqsədilə Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsi ilə əməkdaşlıq faydalı ola bilər.

• AİH PŞ-lər üçün, digər sahələrlə yanaşı, komplayns funksiyasını da əhatə edən, portfel miqyaslı uyğunluq üzrə ƏSG-lərin təyin edilməsini və monitorinqini nəzərdən keçirə bilər.

4.2.5. Şəffaflığın və məlumatların açıqlanmasının gücləndirilməsi

• AİH-nin 2024-cü ildə məcmu hesabat dərc etmək niyyəti müsbət qarşılanır. AİH məcmu hesabatı hər il dərc etməyi və hesabatı ingiliscə tərcüməsi ilə birlikdə ictimaiyyətə açıqlamağı nəzərdən keçirə bilər.

  • DM-lərin maliyyə və qeyri-maliyyə (əgər varsa, ictimai siyasət məqsədləri haqqında məlumat da daxil olmaqla) məqsədləri və əlaqədar fəaliyyətləri DM-lərin dövlətin tətbiq etdiyi idarəetmə və məlumatların açıqlanması qaydalarına uyğunluğunun qiymətləndirilməsinə əlavə edilməlidir.

  • İdeal variantda, ictimai siyasət məqsədləri üzrə xərclər nəticəsində yaranan xərclər və gəlirləri əhatə etməlidir.

• AİH-nin müvafiq monitorinq sistemləri gələcək məcmu hesabat üçün məlumatların tərtib edilməsi üzrə yaxşı bir başlanğıc mövqeyi olacaqdır. Bununla belə, AİH nəzərə almalıdır ki, İqtisadiyyat və Maliyyə Nazirlikləri və Hesablama Palatası ilə PŞ-lər səviyyəsində məlumatların toplanması və uçotu, habelə məlumatların (məsələn, dövlət köçürmələri üzrə) əlaqələndirilməsi və mübadiləsi təkmilləşdirilə bilər.

• MHBS-nin bütün PŞ-lər üçün tətbiq edildiyini və PŞ-lərə uyğunluğun müsbət istiqamətdə getdiyini nəzərə alaraq, bütün PŞ-lər tərəfindən kənar auditdən keçmiş maliyyə hesabatlarının vaxtında, illik əsasda açıqlanmasını təmin etmək üçün səyləri daha da artırmaq tövsiyə olunur. Bu, AİH-nin korporativ idarəetmə standartlarına uyğun olaraq qeyri-maliyyə məlumat açıqlamalarını özündə əks etdirən illik hesabatla müşayiət olunmalıdır.

• AİH-nin yenidən işlənmiş nizamnamələri, korporativ idarəetmə standartları və digər korporativ sənədləri üçüncü tərəflər üçün dəyərli məlumatlar təqdim edir. AİH bu sənədləri ictimaiyyətə açıqlamaq və onların əlçatan olmasını təmin etmək barədə düşünməlidir.

4.2.6. DM-lərdə idarəetmə orqanlarının vəzifələri

İdarə Heyətinin müstəqil üzvləri

• Azərbaycanın müstəqil şura üzvlərini PŞ-lərin Müşahidə Şuralarına mərhələli şəkildə qəbul etmək niyyəti təqdirəlayiq hadisədir. Bu, Portfel şirkətlərinin seçimində sınaqdan keçirilə və tədricən portfelin qalan hissəsində də tətbiq oluna bilər.

• Başlanğıc nöqtəsi olaraq nəzərə alına bilər ki, artıq PŞ-lər üçün İdarə Heyətinin namizədliyi proseslərinin5 idarə edilməsində mühüm rola malik olan AİH öz nizamnaməsində hamıya vahid şəkildə tətbiq olunan strukturlaşdırılmış, rəqabətli və şəffaf İdarə Heyətinin namizədliyi prosesini hazırlamaq səlahiyyətinə malikdir.

  • AİH mövcud PŞ-lərin idarəetmə orqanları ilə koordinasiyalı şəkildə PŞ-lər üçün İdarə Heyəti profillərinin işlənib-hazırlanmasında vacib rola malik ola bilər. 

  • Bu proseslər, xüsusən də İdarə Heyətinin seçilməsi üçün, sonradan “təyinat və mükafatlandırma komitələri”nin səlahiyyətləri çərçivəsində PŞ-lər səviyyəsində korporativ idarəetmə bazalarında tətbiq edilə bilər.

• Bunun nəticəsi olaraq, AİH, onun özü ilə əlaqələndirilməklə və yuxarıda təsvir olunan AİH-nin hüquqi bazalarına uyğun olaraq, İdarə Heyəti üzvlərinin (o cümlədən, baş icraçı direktorun) axtarışı və namizədliyi prosesinin təşkilində PŞ-lərin Müşahidə Şuralarına daha geniş səlahiyyətlərin verilməsini nəzərdən keçirə bilər.

  • Müşahidə Şurasının nəzdində fəaliyyət göstərən səlahiyyətli, müstəqil şuranın namizədlərin irəli sürülməsi komitəsi bunu gücləndirə bilər.

  • İşə qəbul üzrə məsləhətçilərin köməyi ilə PŞ-lər üçün yoxlanılmış, potensial İdarə Heyəti namizədlərinin mərkəzləşdirilmiş bazasının yaradılması da nəzərdən keçirilə bilər.

• Gələcəkdə AİH və hökumət tədricən AİH-nin Müşahidə Şurasına müstəqil İdarə Heyəti üzvlərinin daxil edilməsini və, mümkünsə, siyasi təyinatlı şəxslərin və yüksək vəzifəli əlaqədar nazirlik nümayəndələrinin öz şurasından tədricən çıxarılmasını nəzərdən keçirə bilər.

• Bundan əlavə, Azərbaycan Hökuməti AİH-ə dövləti təmsil etmək və PŞ-lərin Müşahidə Şuralarının bütün üzvlərini təyin etmək səlahiyyətinin verilməsini nəzərdən keçirə bilər, eyni zamanda, PŞ-lərin Müşahidə Şuralarına icra orqanı üzvlərini təyin etmək səlahiyyətini verə bilər. Bu məqsədlə, Prezident Müşahidə Şurasının namizədləri ilə bağlı məsləhətləşmələr aparmaq və (yaxud) bu namizədliyin dövlət maraqlarına zərər vuracağı təqdirdə konkret namizədliyə etiraz etmək və ya veto qoymaq hüququnu özündə saxlaya bilər.

İdarə Heyətlərinin peşəkarlaşdırılması

• İxtisaslaşmış Müşahidə Şurası komitələrinə gəldikdə, AİH PŞ-lərin audit komitələrinə daha çox müstəqil Müşahidə Şurası üzvlərinin təyin edilməsini nəzərdən keçirə bilər. Bundan əlavə, AİH İdarə Heyəti üzvlərinin bu komitələrdən kənarda qalmasını nəzərdən keçirə bilər, belə ki, bu komitələr rəhbərliyin özünə nəzarət etmək məqsədi ilə yaradılır və bu da maraqların toqquşması ilə nəticələnə bilər.

• Müşahidə Şuralarını daha da peşəkarlaşdırmaq və xüsusilə müstəqil şura üzvlərinin təyin edilməsini gücləndirmək məqsədilə AİH PŞ-lərin Müşahidə Şuraları üçün bazara uyğun əmək haqlarının (dəyişməyən) təyin edilməsini nəzərdən keçirə bilər. Bu məqsədlə, AİH müstəqil, ixtisaslı və müxtəlif istiqamətli mütəxəssisləri cəlb etməyə imkan verən Müşahidə Şurasının ümumi mükafatlandırma siyasətini formalaşdıra bilər.

• AİH konkret Müşahidə Şurası üzvlərinin fidusiar vəzifələrini PŞ-lərin nizamnamələrində və (yaxud) korporativ idarəetmə standartlarında açıq şəkildə rəsmiləşdirməyi nəzərdən keçirməlidir. Xüsusilə qeyd edilməlidir ki, şura üzvlərinin fidusiar vəzifələrini pozduqları aşkar edilərsə, onlar şirkət və ya onun səhmdarları tərəfindən məhkəmə yolu ilə məsuliyyətə cəlb oluna bilərlər.

Cədvəl 4.1. Tədbirlər Planı

Mövzu	Maraqlı tərəf	Qısamüddətli	Ortamüddətli	Uzunmüddətli
Dövlət mülkiyyətinin əsaslandırılması və dövlətin mülkiyyətçi kimi rolu
Mülkiyyət siyasəti və əlaqəli məqamlar	Azərbaycan Hökuməti (əsas), AİH	Azərbaycanda dövlət mülkiyyətinin məntiqi əsaslarını və məqsədlərini aydın şəkildə əks etdirən, DM-nin fəaliyyətinin monitorinqi üçün sistemli yanaşmanı özündə ehtiva edən mülkiyyət siyasətini hazırlamaq.	Özəlləşdirmənin arxasında duran siyasət prosesinin şəffaf olmasını və onun ümumi dövlət mülkiyyət siyasəti/əsasları ilə aydın əlaqəsinin olmasını təmin etmək.	AİH-nin davamlılığını təmin etmək və DM-nin mülkiyyət modelindəki dəyişiklikləri diqqətlə nəzərdən keçirmək. Azərbaycanda bütün DM-lər üçün hüquqi, tənzimləyici və siyasət bazalarının ümumi şəkildə təkmilləşdirilməsini nəzərdən keçirmək. İki və ya üç planlaşdırma və hesabatvermə dövründən sonra ƏSG-lərin effektiv olub-olmadığını və ya fəaliyyətin qiymətləndirilməsinin İdarə Heyətinin təşviqinə necə təsir etdiyini qiymətləndirmək üçün AİH tərəfindən portfel şirkətlər üçün yaradılmış fəaliyyətin idarə edilməsi sisteminin işini qiymətləndirmək.
Bazarda DM-lər
Bərabər iştirak şərtlərinin qorunub saxlanması	AİH, portfel şirkətlər, Azərbaycan Hökuməti	Portfel şirkətlərdə çarpaz subsidiyalaşdırma təcrübələrinin mərhələli şəkildə dayandırılması. İctimai xidmət öhdəlikləri (İXÖ) və ya ictimai maraqlara uyğun digər fəaliyyətlər üçün dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilən kompensasiya sxemlərinin mərhələli tətbiqi.	İqtisadi fəaliyyət göstərən PŞ-lərin Maliyyə Nazirliyi/dövlət maliyyə institutları/DM-lər ilə kommersiya əsasları ilə fəaliyyət göstərməsini təmin edən mexanizmlər, o cümlədən kənara çıxma halında “riayət et və ya izah et və açıqla” siyasətini həyata keçirmək	Şirkət səviyyəsində bütün PŞ-lərin iqtisadi fəaliyyətlərinə kapital xərcindən gəlirlilik səviyyələrinin müəyyən edilməsinin əhatə dairəsini genişləndirmək (səhmdar kapitalının rentabelliyi üzrə tələblər).
İctimai siyasət məqsədləri və ictimai xidmət öhdəliklərinin müəyyən edilməsi və bir-birindən ayrılması	AİH (əsas), portfel şirkətlər	İqtisadi fəaliyyətləri müəyyən etmək və onları ictimai xidmət öhdəliklərindən ayırmaq üçün portfeli hərtərəfli nəzərdən keçirmək.	Ayrı-ayrı PŞ-lərin müvafiq siyasət sənədinə ictimai siyasət məqsədləri və ictimai xidmət öhdəliklərinin aydın təsvirlərini daxil etmək. İctimai xidmət öhdəlikləri haqqında illik əsasda hesabat verilməsini hədəfə almaq. AİH, portfel şirkət və maliyyələşdirməni təmin edən müvafiq dövlət büdcə təşkilatı arasında ictimai xidmət öhdəliklərinə dair müqavilələr üzrə rəsmiləşdirilmiş proseduru tətbiq etmək.	PŞ-lərin mühasibat uçotunda ayrı-ayrı təsərrüfat fəaliyyətləri və ictimai xidmət öhdəliklərini ayırmaq. İctimai xidmət öhdəliklərini yerinə yetirən bütün PŞ-lərin müvafiq maliyələşdirici dövlət büdcə təşkilatı (təşkilatları) ilə müqavilələr imzalamasını və xərclərin dövlət tərəfindən ödənilməsini və adekvat şəkildə açıqlanmasını təmin etmək.
Dövlət satınalmaları	AİH (əsas), portfel şirkətlər, Azərbaycan Hökuməti (uzunmüddətli tövsiyə üçün əsas)	Ayrı-ayrı PŞ-lərin satınalma siyasətlərinə yenidən baxarkən, DM Təlimatları və beynəlxalq standartları daha çox əsas götürmək	Ümumi, rəsmi təsdiq edilmiş siyasət sənədində bütün portfel şirkətlərə tətbiq edilən və ya tətbiq olunacaq universal satınalma prinsiplərini ictimaiyyətə açıqlamaq.	Eyni zamanda AİH-nin portfelinin kontekstindən kənarda da bərabər iştirak şərtlərini və yüksək səviyyəli dürüstlüyünü təmin edən effektiv satınalma təcrübələrini tətbiq etmək.
Səhmdarlara və digər qeyri-dövlət investorlarına ədalətli münasibət
Minoritar səhmdarların müdafiəsi	AİH	ABB və ATB, habelə potensial olaraq özəlləşdiriləcək portfel şirkətlər üçün investorlarla əlaqələr departamentlərini yaratmaq. Səhmdarlarla qarşılıqlı əlaqələr üzrə kommunikasiya siyasətini yaratmaq. AİH səviyyəsində PŞ-lərin ümumi dividend siyasətini yaratmaq.	Minoritar səhmdarların daha yaxşı müdafiə olunması üçün (məs. səhmdarlara Müşahidə Şurasının üzvlərini portfel şirkətdəki mülkiyyət paylarına mütənasib olaraq təyin etmək imkanı verməklə) Korporativ idarəetmə çərçivələrini yenidən nəzərdən keçirmək PŞ-lərin nizamnamələrində səhmdarların təsdiqini tələb edən məsələlərin daha ətraflı siyahılarını hazırlamaq.	Korporativ idarəetmədə güclü əsaslara malik olan spesifik dividend siyasətlərini portfel şirkəti səviyyəsində hazırlamaq.
Maraqlı tərəflərlə münasibətlər və məsuliyyətli biznes davranışı
Hüquqpozmalar barədə məlumat verən şəxslər və etika ilə bağlı prosedurlar daxil olmaqla komplayns funksiyasının gücləndirilməsi	AİH	Portfel şirkətlərdə komplayns funksiyasını daha da inkişaf etdirmək və təkmilləşdirmək. Hüquqpozmalar barədə məlumatvermə siyasəti və prosedurlarını, daxili nəzarətləri, etika və komplayns tədbirlərini təkmilləşdirmək.	Portfel şirkətlər üçün əlavə portfel üzrə komplaynsla bağlı ƏSG-ləri təyin etmək və onları izləmək. (Məsələn, qısamüddətli tövsiyələrdə qeyd edilmiş komplayns funksiyasının yeni və yenidən işlənmiş siyasətləri)	AİH-in korporativ idarəetmə standartlarında müəyyən edilmiş tələblərdən daha ətraflı sənəd olan, bütün portfel şirkətlər üçün vahid şəkildə tətbiq olunan “komplayns funksiyası tələbləri sənədi”ni hazırlamaq
Məlumatların açıqlanması və şəffaflıq
Şəffaflığın və məlumatların açıqlanmasının gücləndirilməsi	AİH (əsas), portfel şirkətlər	İllik məcmu hesabatı dərc etmək və ictimaiyyətə təqdim etmək. Kənar auditdən keçmiş maliyyə hesabatları da daxil olmaqla əhəmiyyətli maliyyə və qeyri-maliyyə hesabatlarının bütün portfel şirkətlər tərəfindən vaxtında illik nəşrini təmin etmək.	PŞ-lərin nizamnamələrini, korporativ idarəetmə standartlarını və digər müvafiq korporativ sənədləri ictimaiyyətə açıqlamaq.	Portfel şirkətlər səviyyəsində məlumatların toplanması və mühasibat uçotunun təkmilləşdirilməsi, həmçinin AİH ilə dövlət orqanları arasında koordinasiyanın təkmilləşdirilməsi üçün tədbirlər görmək.
DM-lərdə idarəetmə orqanlarının vəzifələri
İdarə Heyətinin müstəqil üzvləri	Azərbaycan Hökuməti (əsas), AİH	PŞ-lərdə müstəqil Müşahidə Şurasının üzvlərini tədricən daxil etmək. AİH ilə koordinasiyada və AİH-nin hüquqi bazalarına uyğun olaraq İdarə Heyəti üzvlərinin (o cümlədən baş icraçı direktorun) ədalətli və bacarıq əsaslı axtarışını və təyinat prosesini təşkil etmək üçün PŞ-lərin Müşahidə Şuralarına səlahiyyət vermək.	AİH-ə portfel şirkətlər və İdarə Heyəti üzvlərinin işə qəbul proseslərinin işlənib hazırlanmasında mərkəzi rol həvalə etməklə təyinat və təyinatdan sonrakı proseslərdə təcrübə yaratmaq. AİH-ə bütün portfel şirkətlərə vahid şəkildə tətbiq olunan strukturlaşdırılmış, şəxsi özəlliklər üzrə aparılan rəqabətli və şəffaf İdarə Heyətinə təyinat prosesini yaratmaq üçün səlahiyyət vermək.	Tədricən AİH-nin Müşahidə Şurasına müstəqil şura üzvlərini daxil etmək və mümkün olarsa, siyasi təyinatlı şəxsləri və əlaqədar nazirlik nümayəndələrini mərhələli şəkildə Müşahidə Şurasına təyin etməmək. AİH-ə dövləti təmsil edərək, PŞ-lərin bütün Müşahidə Şurası üzvlərini təyin etmək səlahiyyəti vermək. İdarə Heyəti üzvlərini təyin etmək üçün PŞ-lərin Müşahidə Şuralarına səlahiyyət vermək.
İdarəetmə orqanlarının peşəkarlaşdırılması	AİH	Müstəqil şura üzvlərinin təyin edilməsi təcrübəsini genişləndirmək, PŞ-lərin Müşahidə Şuraları üçün bazara uyğun mükafatlandırma (dəyişməyən) haqları tətbiq etmək. PŞ-lərin İdarə Heyətləri üçün mükafat səviyyələrini müəssisənin uzunmüddətli maraqlarına daha da uyğunlaşdırmaq. Konkret İdarə Heyəti üzvlərinin fidusiar vəzifələrini açıq şəkildə PŞ-lərin nizamnamələrində və (yaxud) korporativ idarəetmə standartlarında, yəni kollektiv və fərdi məsuliyyət şəklində rəsmiləşdirmək.	PŞ-lərin Müşahidə Şuraları üçün ümumi mükafatlandırma siyasətini hazırlamaq, təsdiq etmək və açıqlamaq. PŞ-lərin audit komitələrində müstəqil Müşahidə Şurası üzvlərini təyin etmək.	Müvafiq portfel şirkətin Müşahidə Şurası nəzdində fəaliyyət göstərən komitələrdən PŞ-lərin İdarə Heyəti üzvlərini xaric etmək / kənarlaşdırmaq.

Qeydlər: Tədbirlər Planı hesabatın tövsiyələr bölməsinə əsaslanır və İƏİT-nin Qiymətləndirmə heyəti tərəfindən AİH ilə məsləhətləşmələr əsasında və onun islahat səyləri və planlarına uyğun olaraq işlənib hazırlanmışdır və daha sonra İşçi Qrupun nümayəndələrindən ibarət qeyri-rəsmi işçi qrup və Dünya Bankı tərəfindən nəzərdən keçirilmişdir.

Qeydlər

← 1.  Bu qərarın AİH-nin portfelinə və beləliklə də hazırkı qiymətləndirməyə uyğun olmadığı açıq şəkildə qeyd olunsa da, burada qeyd edilmişdir.

← 2.  1.3.2-ci bölmədə qeyd edildiyi kimi, 2011-ci ildə qəbul edilmiş, qeyri-məcburi qüvvəyə malik “Azərbaycan Korporativ İdarəetmə Standartları”nda minoritar səhmdarlarla bağlı bəzi müddəalar müəyyən edilmişdir, lakin bu standartlar PŞ-lərə şamil edilmir.

← 3.  Yalnız ABB, ATB, Təmiz Şəhər və BakuBus şirkətlərinə münasibətdə Prezident AİH ilə razılaşaraq baş icraçı direktoru vəzifəyə təyin və ya vəzifədən azad edir.

← 4.  Beləliklə, müəyyən ictimai siyasət məqsədlərinə nail olmaq üçün bazar səviyyəsində gəlirlilik dərəcəsindən kənarlaşma daha aşağı gəlirlilik dərəcəsi ilə nəticələnməməli, lakin ayrıca uçota alınan ictimai siyasət məqsədinin faktiki xərclərində hesaba alınmalıdır.

← 5.  Digərləri ilə yanaşı, baş icraçı direktorlar üçün tövsiyə hüququ və bəzi hallarda baş icraçı direktorların namizədliyinin irəli sürülməsi və İdarə Heyətinin tərkibi üçün ümumi məsuliyyət nəzərdə tutulur.