Badanie rynkowe dotyczące konkurencji między platformami handlu elektronicznego w Polsce, na Łotwie i Litwie

3. Ramy regulacyjne

Abstrakt

Działalność platform handlu elektronicznego i innych podmiotów e-commerce podlega szeregowi regulacji prawnych na szczeblu unijnym i krajowym. Wiele istotnych dziedzin prawa, w tym prawo konkurencji, ochrona danych oraz ochrona konsumentów, należy do kompetencji wyłącznych lub współdzielonych Unii Europejskiej i jest uzupełnianych przez szczegółowe przepisy krajowe obowiązujące w Polsce, na Łotwie lub na Litwie. Zgodnie z globalnymi trendami, w ciągu ostatniej dekady UE koncentrowała się na gospodarce cyfrowej. Niniejszy rozdział przedstawia odpowiednie ramy prawne i regulacyjne dotyczące platform handlu elektronicznego w Polsce, na Litwie i Łotwie, koncentrując się na tych przepisach, które są najbardziej istotne dla konkurencji, siły rynkowej oraz dynamiki funkcjonowania platform.

Zawiera on również przegląd ram prawnych i regulacyjnych mających zastosowanie do działalności platform handlu elektronicznego w Polsce, na Litwie i Łotwie (zob. również załącznik B). Koncentruje się na przepisach prawnych kształtujących zachowanie tych platform i ich szerszą dynamikę rynkową, zarówno na poziomie Unii Europejskiej (UE), jak i krajowym. Zgodnie z zakresem i celami niniejszego raportu, przegląd ten nie obejmuje wszystkich obowiązujących przepisów. Zamiast tego, w poniższych sekcjach omawiane są te zasady, które mają bezpośredni wpływ na konkurencję oraz siłę i dynamikę rynku. Opierając się na przedstawionej w poprzednim rozdziale definicji platform handlu elektronicznego jako wielostronnych usług pośrednictwa, w niniejszym opracowaniu przeanalizowano, w jaki sposób obecne ramy prawne oddziałują na ich podstawową działalność, usługi pomocnicze oraz szersze ekosystemy.

Wiele dziedzin prawa mających znaczenie dla działalności platform handlu elektronicznego, w tym prawo konkurencji, ochrona danych i ochrona konsumentów, należy do kompetencji wyłącznych lub współdzielonych Unii Europejskiej (art. 3 i 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, TFUE). Unia Europejska przyjęła szeroki zakres regulacji w tych dziedzinach, a jako państwa członkowskie jednolitego rynku1 trzy kraje objęte niniejszym badaniem rynkowym podlegają zasadzie pierwszeństwa i bezpośredniego skutku prawa UE.2 Oznacza to, że wiążące akty prawne Unii Europejskiej (traktaty, rozporządzenia, dyrektywy i decyzje) mają pierwszeństwo przed sprzecznymi z nimi przepisami krajowymi i mogą być bezpośrednio powoływane przed sądami krajowymi, jeżeli są wystarczająco jasne, precyzyjne i bezwarunkowe. Ze względu na to wzajemne oddziaływanie i wysoki stopień zbieżności przepisów unijnych i krajowych, rozdział ten koncentruje się na europejskich ramach prawnych regulujących działalność platform handlu elektronicznego. Jednak w niektórych obszarach mogą występować pewne rozbieżności, szczególnie tam, gdzie państwa członkowskie mają swobodę w dostosowywaniu sposobu ich wdrażania. W takich przypadkach rozdział zawiera konkretne odniesienia do krajowych przepisów polskich, łotewskich lub litewskich.

Wysiłki legislacyjne UE w zakresie gospodarki cyfrowej były szczególnie intensywne w ostatniej dekadzie (European Parliament, 2024[1]). Wysiłki te wpisują się w ogólnoświatową tendencję do reagowania na specyficzne cechy rynków cyfrowych i ich wielostronnych platform, które mogą prowadzić do znacznej koncentracji rynku, tendencji do przechylania się rynku oraz konsolidacji wokół kilku dominujących podmiotów. Do charakterystycznych cech ekonomicznych tych rynków3 należą: korzyści skali przy zerowych lub minimalnych kosztach krańcowych, bezpośrednie i pośrednie efekty sieciowe, które wzmacniają dominację platform, oparte na danych pętle sprzężenia zwrotnego oraz efekty konglomeracyjne, które zwiększają wpływ platform na powiązane rynki (OECD, 2021[2]).

Wysiłki UE mające na celu zaradzenie tym wyzwaniom są częścią strategii jednolitego rynku cyfrowego (DSM) Komisji Europejskiej, przyjętej w 2015 r. w celu wyeliminowania barier dla transakcji internetowych, zapewnienia uczciwej konkurencji oraz maksymalnego wykorzystania potencjału gospodarki cyfrowej.4 Od tego czasu w ramach strategii DSM przyjęto kilka aktów prawnych oddziałujących na platformy handlu elektronicznego (European Parliament, 2024[1]). Do najważniejszych należą: rozporządzenie o usługach cyfrowych (DSA)5, rozporządzenie o rynkach cyfrowych (DMA)6, ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO)7 oraz rozporządzenie w sprawie promowania uczciwości i przejrzystości dla użytkowników biznesowych usług pośrednictwa internetowego (P2B).8 Ten obszerny i zróżnicowany zbiór aktów prawnych podkreśla coraz częstsze przenikanie się przepisów dotyczących konkurencji, ochrony konsumentów i prywatności danych na rynkach cyfrowych (Botta and Wiedemann, 2019[3]). Poprzez zobowiązania ex ante mają one na celu rozwiązanie kluczowych problemów rynkowych, takich jak brak przejrzystości, asymetria informacji oraz nierównowaga sił między platformami a ich użytkownikami, zapewniając kompleksowe ramy dla ochrony uczciwości i kontestowalności, wspierania konkurencji oraz ochrony praw konsumentów w gospodarce cyfrowej.

Oprócz regulacji dotyczących sektora cyfrowego, platformy handlu elektronicznego podlegają również tradycyjnym ramom regulacyjnym, w szczególności przepisom prawa konkurencji ustanowionym w TFUE oraz prawu krajowemu. W pierwszej części niniejszego rozdziału omówiono te zasady konkurencji. W rozdziale tym analizowane są trzy podstawowe filary egzekwowania prawa konkurencji: porozumienia pionowe i poziome, nadużycie pozycji dominującej oraz kontrola koncentracji. Druga część poświęcona jest najnowszym obowiązkom konkurencyjnym ex ante na szczeblu UE, zawartym w rozporządzeniu o rynkach cyfrowych (DMA), które w szczególności odnoszą się do wyzwań związanych z siłą rynkową w gospodarce cyfrowej. Ostatnia część poświęcona jest analizie ram prawnych dotyczących zakazu konkurencji, które regulują działalność platform handlu elektronicznego w zakresie ich podstawowych usług pośrednictwa, a także wykraczają poza ten zakres, obejmując działania pomocnicze i powiązane ekosystemy. W miarę jak platformy te ewoluują i rozszerzają zakres swoich usług, wchodzą one w interakcje z coraz bardziej złożonym krajobrazem prawnym. Jak wspomniano wcześniej, przepisy dotyczące ochrony konsumentów i danych osobowych są jednymi z najważniejszych dziedzin prawnych dla platform handlu elektronicznego. W niniejszej części skupiono się na tych i innych obszarach regulacyjnych, takich jak przepisy finansowe, które mają największy wpływ na funkcjonowanie platform handlowych i ich zachowania konkurencyjne.

Przegląd regulacyjny zawarty w niniejszym rozdziale koncentruje się na wiążących i skodyfikowanych przepisach prawnych, gdyż bezpośrednio wpływają one na działanie platform handlu elektronicznego oraz dynamikę rynku. Jednakże biorąc pod uwagę złożoność i stosunkową nowość wspomnianych powyżej regulacji ex ante oraz regulacji dotyczących sektora cyfrowego, rozdział zawiera również odniesienia do odpowiednich wytycznych unijnych i krajowych, komunikatów interpretacyjnych oraz orzecznictwa, aby zapewnić dodatkowy kontekst.

3.1. Prawo konkurencji

Jako przedsiębiorstwa9 działające na jednolitym rynku UE, platformy handlu elektronicznego na Łotwie, Litwie i w Polsce muszą przestrzegać tradycyjnych przepisów prawa konkurencji. Tradycyjne prawo konkurencji w UE opiera się na trzech odrębnych, ale uzupełniających się filarach: (i) kontroli porozumień ograniczających konkurencję na podstawie art. 101 TFUE, (ii) kontroli jednostronnych praktyk przedsiębiorstw dominujących na podstawie art. 102 TFUE oraz (iii) kontroli koncentracji na podstawie rozporządzenia nr 139/200410. Państwa członkowskie dysponują ramami prawa konkurencji w dużej mierze wzorowanymi na tych przepisach, a w większości przypadków przepisy krajowe muszą być interpretowane zgodnie z prawem UE. W rezultacie egzekwowanie unijnych i krajowych reguł konkurencji zazwyczaj prowadzi do spójnych wyników (Whish and Bailey, 2024[4]).

Zgodnie z rozporządzeniem 1/200311 i jego równoległym systemem egzekwowania, Komisja Europejska i państwa członkowskie mają wspólne uprawnienia do stosowania art. 101 i 102 TFUE. Te wspólne ramy egzekwowania prawa regulują dwa pierwsze filary prawa konkurencji, a mianowicie zakaz porozumień antykonkurencyjnych (art. 101 TFUE) oraz zakaz nadużywania pozycji dominującej (art. 102 TFUE). Przydział tych uprawnień zależy od zasięgu geograficznego badanego porozumienia lub postępowania, jego wpływu na handel między państwami członkowskimi, interesów finansowych UE oraz jego znaczenia dla polityki konkurencji UE.12 Krajowe organy ochrony konkurencji (NCA) zachowują wyłączne uprawnienia do egzekwowania krajowych reguł konkurencji w odniesieniu do porozumień i zachowań ograniczonych do ich jurysdykcji. Komisja Europejska i krajowe organy ochrony konkurencji tradycyjnie stosują metodologię ex post przy ocenie praktyk antykonkurencyjnych przez pryzmat art. 101 i 102 TFUE. Wreszcie stosowanie trzeciego filaru prawa konkurencji (kontrola koncentracji) jest również podzielone między krajowe organy ochrony konkurencji a Komisję Europejską, w zależności od tego, czy koncentracja spełnia kryteria „wymiaru unijnego” (Whish and Bailey, 2024[4]).

Zasady, zakazy i domniemania prawa konkurencji w Polsce, na Litwie i Łotwie są w dużej mierze zharmonizowane z przepisami UE. Istnieją jednak pewne różnice w egzekwowaniu przepisów wynikające z różnic w uprawnieniach dochodzeniowych organów krajowych, odmiennych uwarunkowań instytucjonalnych, szerszych systemów prawnych i różnych priorytetów krajowych. Opierając się na tym dostosowaniu, niniejsza sekcja zawiera przegląd przepisów prawa konkurencji UE mających zastosowanie do platform handlu elektronicznego w trzech jurysdykcjach, z odniesieniami do krajowych odpowiedników w stosownych przypadkach.

Platformy handlu elektronicznego muszą zapewnić, że ich działalność handlowa i interakcje z innymi podmiotami na rynku są zgodne z art. 101 TFUE, który dotyczy antykonkurencyjnej koordynacji między niezależnymi przedsiębiorstwami. Artykuł 101 TFUE zakazuje porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych między przedsiębiorstwami, które zapobiegają, ograniczają lub zakłócają konkurencję, zarówno na tym samym, jak i na różnych poziomach łańcucha dostaw. Jego zakres jest horyzontalny i wertykalny, obejmując zarówno zmowy między konkurentami, jak i porozumienia ograniczające konkurencję w całym łańcuchu dostaw. Przepis ten ma zatem zastosowanie do interakcji z bezpośrednimi konkurentami, ale także do interakcji z producentami lub dostawcami na rynku wyższego szczebla oraz z niezależnymi sprzedawcami na rynku niższego szczebla. Na poziomie krajowym podobne przepisy obowiązują w Polsce, na Litwie i Łotwie. W Polsce art. 6 ustawy o ochronie konkurencji wprowadza ogólny zakaz porozumień ograniczających konkurencję, podczas gdy art. 7 i 8 określają obowiązujące wyłączenia.13 Podobnie na Litwie art. 5 ustawy o konkurencji zakazuje porozumień ograniczających konkurencję, a art. 6 określa warunki stosowania wyłączeń. Na Łotwie art. 11 prawa konkurencji dotyczy zarówno zakazu, jak i wyłączeń dla takich porozumień. Nie ma większych rozbieżności między tymi przepisami krajowymi, ponieważ wszystkie są ściśle dostosowane do przepisów UE.

Artykuł 102 TFUE ma znaczenie dla platform handlu elektronicznego zajmujących pozycję dominującą i dotyczy jednostronnych praktyk przedsiębiorstw dysponujących znaczącą siłą rynkową. Platformy handlu elektronicznego, które posiadają dominującą pozycję, muszą unikać wykorzystywania swojej siły rynkowej w sposób wyzyskujący i wykluczający. Dominacja jest pojęciem prawnym, które zostało szeroko rozwinięte w orzecznictwie14 i może być utożsamiana z ekonomicznym pojęciem znaczącej siły rynkowej15 (Whish and Bailey, 2024[4]). Podczas gdy art. 101 TFUE ma zastosowanie do wszystkich porozumień antykonkurencyjnych zawieranych przez platformy handlu elektronicznego, art. 102 TFUE ma zastosowanie wyłącznie do działań jednostronnych i tylko w przypadku ustalenia pozycji dominującej. Oba artykuły opierają się jednak na stosowaniu ex post, co oznacza, że odnoszą się do porozumień i praktyk ograniczających konkurencję po ich zaistnieniu.

Należy podkreślić, że to postanowienie TFUE ma zastosowanie do nowych zachowań i praktyk biznesowych w miarę rozwoju rynków (Whish and Bailey, 2024[4]). Jest to szczególnie istotne w przypadku platform handlu elektronicznego i rynków cyfrowych, na których działają. Czynniki takie jak efekt sieciowy, korzyści wynikające z wykorzystania danych oraz korzyści z zakresu działalności16 często utrudniają ocenę siły rynkowej, zwłaszcza gdy tradycyjne wskaźniki, takie jak udziały w rynku, nie oddają dynamiki rynków cyfrowych i platform (OECD, 2022[5]). Z tego powodu Komisja Europejska od lat rozwija nowe teorie szkody w celu uzasadnienia swoich decyzji dotyczących nadużycia pozycji dominującej w zmieniającym się kontekście, co często prowadzi do zarzutów niepewności prawnej i nieprzewidywalności (Whish and Bailey, 2024[4]).

Ze względu na szczególne cechy opisane powyżej niewystarczające lub opóźnione egzekwowanie prawa jest szczególnie problematyczne w przypadku rynków cyfrowych, które często są kształtowane przez dynamikę „zwycięzca bierze wszystko” i mogą szybko ulegać przechyleniu, prowadząc do utrwalonej konsolidacji. Jak szczegółowo wyjaśniono w kolejnych sekcjach, stanowi to częściowe uzasadnienie dla niedawno wprowadzonych reżimów regulacyjnych ex ante, które mają na celu uzupełnienie istniejących przepisów TFUE oraz krajowych przepisów ex post (OECD, 2021[2]). Na koniec, Polska, Litwa i Łotwa wprowadziły krajowe odpowiedniki art. 102 TFUE, które mogą być egzekwowane przez odpowiednie organy ochrony konkurencji.17 Zgodnie z rozporządzeniem nr 1/2003 państwa członkowskie mogą wprowadzać i egzekwować przepisy dotyczące jednostronnych praktyk, które są bardziej rygorystyczne niż ich odpowiedniki zawarte w TFUE.

Trzecim filarem tradycyjnego prawa konkurencji jest kontrola połączeń.18 Rozporządzenie 139/2004 („Rozporządzenie w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw”) ma zastosowanie do wszystkich koncentracji o „wymiarze wspólnotowym”, które opierają się na progach obrotów.19 Rozporządzenie w sprawie połączeń definiuje „koncentracje” jako transakcje biznesowe prowadzące do zmiany kontroli nad przedsiębiorstwem i obejmują one fuzje, przejęcia aktywów i udziałów oraz tworzenie wspólnych przedsięwzięć.20 Do ich kontroli Komisja Europejska przyjmuje podejście ex ante, oceniając potencjalny wpływ na konkurencję przed dokonaniem koncentracji. W tym celu koncentracje muszą być zgłaszane, gdy spełniają „wymiar wspólnotowy”.

Ten obowiązkowy system powiadamiania jest uzupełniany przez dobrowolny mechanizm odsyłania (OECD, 2020[6]). W ramach tego mechanizmu, krajowe organy ochrony konkurencji mogą przekazywać21 koncentracje do przeglądu Komisji Europejskiej, nawet jeśli nie osiągają one progów wymiaru UE (ale nadal spełniają krajowe kryteria przeglądu). Z tego powodu koncentracje platform handlu elektronicznego w Polsce, na Litwie i Łotwie mogą zostać zbadane przez Komisję Europejską, nawet jeśli nie osiągną progów określonych w rozporządzeniu w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw.

Ocena połączeń na rynkach cyfrowych wiąże się ze szczególnymi wyzwaniami i ryzykiem niedostatecznego egzekwowania przepisów, głównie z dwóch powodów. Po pierwsze, sektor cyfrowy charakteryzuje się skłonnością do przejęć start-upów o niskich przychodach i niewielkim poziomie monetyzacji usług, często określanych jako przejęcia młodych przedsiębiorstw (nascent acquisitions) lub przejęcia eliminujące potencjalną konkurencję (ang. killer acquisitions)22 (OECD, 2020[6]). Koncentracje te często nie osiągają progów zgłoszeniowych określonych w unijnym rozporządzeniu w sprawie kontroli koncentracji (OECD, 2020[6]), co może prowadzić do tego, że koncentracje mogące ograniczać konkurencję pozostają niezauważone lub bez podjęcia środków zaradczych (OECD, 2020[6]). Po drugie, merytoryczna ocena koncentracji może być wyzwaniem na rynkach cyfrowych23, ponieważ teorie szkody oparte na wzroście cen lub udziałach w rynku mogą nie uwzględniać kluczowych pozacenowych wymiarów konkurencji, w tym innowacji, gromadzenia danych i obniżenia jakości (OECD, 2023[7]). Aby wzmocnić kontrolę przejęć dokonywanych przez duże platformy, wprowadzony niedawno na mocy rozporządzenia o rynkach cyfrowych (DMA) reżim regulacyjny ex ante zobowiązuje wyznaczone platformy do informowania Komisji o koncentracjach dotyczących podstawowych usług platformowych, innych usług w sektorze cyfrowym lub umożliwiających gromadzenie danych, niezależnie od tego, czy spełniają one krajowe lub unijne progi zgłoszeniowe.24 System ten jest szczegółowo wyjaśniony w następnej sekcji.

Wreszcie, koncentracje na platformach handlu elektronicznego w Polsce, na Litwie i Łotwie, które nie osiągają progów unijnych, mogą nadal podlegać kontroli właściwych krajowych organów ochrony konkurencji, o ile osiągają progi krajowe (chyba że zostaną dobrowolnie zgłoszone do Komisji Europejskiej25). Chociaż poszczególne kraje ustalają własne progi dotyczące zgłaszania połączeń przedsiębiorstw26, ich systemy kontroli połączeń są ściśle dostosowane do unijnego rozporządzenia w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw i opierają się na podobnych kryteriach oceny transakcji, zwłaszcza w odniesieniu do pojęcia zmiany kontroli.

Ramka ‎3.1. Krajowe prawo konkurencji i działania w zakresie egzekwowania prawa podjęte w Polsce w ciągu ostatnich pięciu lat w danym sektorze

W ostatnich latach Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) aktywnie egzekwował prawo konkurencji w sektorze e-commerce, w szczególności w sprawach dotyczących Allegro, wiodącej polskiej platformy handlu elektronicznego. Działania UOKiK były odpowiedzią na obawy związane z potencjalnym nadużywaniem pozycji dominującej na rynku, nieuczciwymi postanowieniami umownymi oraz praktykami cenowymi mającymi wpływ zarówno na sprzedawców, jak i konsumentów. Ponadto, organ ocenił połączenia i przejęcia w sektorze, w tym przejęcie Mall Group i WE|DO przez Allegro. W poniższych sekcjach przedstawiono kluczowe decyzje dotyczące egzekwowania przepisów i interwencje regulacyjne dotyczące Allegro.

Warto zauważyć, że w 2022 r. UOKiK nałożył karę w wysokości ponad 206 mln PLN (około 48 mln EUR) na platformę handlową Allegro za nadużywanie siły rynkowej poprzez faworyzowanie własnych ofert sprzedaży swoim sklepie internetowym (Polish Office of Competition and Consumer Protection, 2022[8]). W grudniu 2022 r. Prezes UOKiK ogłosił dwie istotne decyzje dotyczące praktyk rynkowych Allegro. Jedna z decyzji dotyczyła kary pieniężnej w wysokości ponad 206 mln PLN związanej z rzekomym nadużywaniem pozycji dominującej przez Allegro. Obawy dotyczyły przede wszystkim preferencyjnego promowania własnego sklepu, Oficjalnego Sklepu Allegro (AOS), w stosunku do zewnętrznych sprzedawców na platformie allegro.pl. Według doniesień miało to miejsce w wyniku zmian w algorytmach wyszukiwania oraz wyłącznego stosowania narzędzi promocyjnych, co mogło ograniczyć konkurencję i wybór konsumentów.

Druga decyzja koncentrowała się na ochronie konsumentów. Klauzule umowne Allegro, które pozwalały firmie na jednostronną zmianę warunków, zostały uznane za nieuczciwe i skutkowały karą w wysokości 3,97 mln PLN (blisko 900 000 EUR). Klauzule te zostały skrytykowane jako zbyt niejasne i potencjalnie szkodliwe dla konsumentów, w szczególności tych, którzy zapłacili za wielomiesięczne usługi z góry.

W odniesieniu do kontroli fuzji, polski Urząd Ochrony Konkurencji zbadał znaczącą transakcję w sektorze platform handlu elektronicznego. W dniu 17 listopada 2021 r. Allegro zgłosiło zamiar przejęcia kontroli nad Mall Group a.s. („Mall”) oraz WE|DO s.r.o. na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Allegro jest wiodącym operatorem na polskim rynku internetowych platform zakupowych, oferującym również porównywarkę cen oraz serwis sprzedaży biletów online na wydarzenia kulturalne, rozrywkowe i sportowe.

Mall działał w sektorze e-commerce w Europie Środkowej i Wschodniej, z silną obecnością na rynkach: czeskim, słowackim i słoweńskim. WE|DO specjalizuje się w usługach kurierskich i dostarczania paczek w Czechach i na Słowacji. Transakcja miała na celu wzmocnienie pozycji rynkowej Allegro w handlu elektronicznym i logistyce poprzez integrację operacji Mall i usług dostawy WE|DO.

Przejęcie zostało zatwierdzone przez polski Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów decyzją z dnia 2 marca 2022 r., nr DKK-69/2022.1

Innym aspektem działań Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów było postępowanie wyjaśniające2 prowadzone przez Prezesa UOKiK w sprawie Allegro. Postępowania te dotyczyły zmian wprowadzonych przez Allegro w strukturze opłat, gdzie prowizje były naliczane od całej wartości transakcji, w tym ceny i kosztów dostawy płaconych przez kupującego. Nowe zasady rzekomo doprowadziły do wyższych prowizji, wywołując negatywne reakcje sprzedawców i liczne skargi do Urzędu. Prezes UOKiK zbadał, czy praktyki te, stosowane przez Allegro jako największego gracza w sektorze e-commerce w Polsce, naruszają prawo konkurencji. Ponadto postępowanie dotyczyło warunków zwrotu prowizji (zwanych rabatami transakcyjnymi) w przypadkach, gdy kupujący odstępowali od umów zawartych za pośrednictwem platformy, a także zasad regulujących usługę Allegro Smart.

Podsumowując, ostatnie działania egzekucyjne podjęte przez polski UOKiK odzwierciedlają stałą kontrolę regulacyjną nad polskim sektorem handlu elektronicznego. Allegro, jako lider rynku, znalazła się w centrum kilku dochodzeń dotyczących swoich praktyk konkurencyjnych, warunków umów i struktur opłat. Przypadki te ilustrują wyzwania związane z równoważeniem rozwoju platform, konkurencji i ochrony konsumentów na szybko rozwijającym się rynku cyfrowym.

1. Pełna treść decyzji nr DKK-69/2022, wraz z uzasadnieniem, dostępna jest w języku polskim pod adresem https://decyzje.uokik.gov.pl/bp/dec_prez.nsf/43104c28a7a1be23c1257eac006d8dd4/86734dc793d1a570c125880d0037e958/$FILE/Decyzja%20DKK-69_2022%20z%20dnia%202%20marca%202022%20r.%20w%20spr.%20koncentracji%20Allegro%20-%20Mall%20(BIP).pdf.

2. W Polsce postępowania wyjaśniające to wstępne postępowania prowadzone przez Prezesa UOKiK w celu oceny, czy mogło dojść do naruszenia przepisów prawa konkurencji. Postępowania te nie stanowią formalnych działań w zakresie egzekwowania prawa; służą raczej gromadzeniu informacji i wyjaśnianiu okoliczności przed podjęciem decyzji o wszczęciu postępowania antymonopolowego.

3.2. Rozporządzenie o rynkach cyfrowych: regulacja ex ante dotycząca platform cyfrowych

Jak wspomniano powyżej, specyficzne cechy rynków cyfrowych stanowią poważne wyzwanie dla tradycyjnego egzekwowania prawa konkurencji. Główną reakcją regulacyjną na poziomie UE było rozporządzenie o rynkach cyfrowych (DMA)27, mające na celu zapewnienie skutecznego i terminowego stosowania przepisów (OECD, 2021[2]). Te ramy regulacyjne ex ante uzupełniają art. 101 i 102 TFUE oraz rozporządzenie w sprawie kontroli koncentracji, w celu pełnego uwzględnienia potencjalnej akumulacji i nadużycia siły rynkowej przez platformy cyfrowe (OECD, 2021[2]). Począwszy od stycznia 2026 r., spośród platform handlu elektronicznego działających w Polsce, na Litwie i Łotwie (a tym samym objętych niniejszym badaniem rynkowym), tylko Amazon28 podlega rozporządzeniu DMA29. Z tego powodu, opisane poniżej obowiązki prewencyjne nie mają obecnie zastosowania do większości platform handlu elektronicznego w tych trzech krajach. Platformy powinny jednak zachować czujność w miarę zwiększania bazy użytkowników, wzrostu przychodów i zasięgu geograficznego działalności. Każda platforma handlu elektronicznego, która osiągnie progi ilościowe określone poniżej, jest zobowiązana do powiadomienia KE nie później niż dwa miesiące po ich osiągnięciu30.

Podczas gdy tradycyjne prawo konkurencji odnosi się do antykonkurencyjnego zachowania po jego wystąpieniu (z wyjątkiem kontroli połączeń), DMA nakłada obowiązki wyprzedzające na wyznaczone przedsiębiorstwa w celu zapewnienia kontestowalności i w sektorze cyfrowym. W praktyce DMA ma zastosowanie wyłącznie do platform pełniących funkcję strażników dostępu (ang. gatekeepers) (OECD, 2023[9]). Pojęcie to opiera się na roli platformy jako portalu łączącego użytkowników biznesowych z użytkownikami końcowymi i nie jest wyraźnie powiązane z siłą rynkową (OECD, 2022[5]). Koncepcja gatekeepera opiera się na takich czynnikach, jak pośrednicząca rola platform, ich znaczący wpływ na rynek wewnętrzny oraz ugruntowana i trwała pozycja na rynku (OECD, 2023[9]).

Formalne wyznaczenie gatekeepera opiera się na trzech głównych kryteriach wymienionych w art. 3 ust. 1: (i) wywieranie znaczącego wpływu na rynek wewnętrzny; (ii) pełnienie roli ważnego punktu dostępu dla użytkowników biznesowych do użytkowników końcowych za pośrednictwem swojej podstawowej usługi platformowej; oraz (iii) posiadanie ugruntowanej i trwałej pozycji w swojej działalności lub przewidywalność osiągnięcia takiej pozycji w najbliższej przyszłości. Opierając się na tych ramach, art. 3 ust. 2 wprowadza domniemanie, że przedsiębiorstwo spełniające trzy łączne progi ilościowe prawdopodobnie spełni te kryteria.31 Ponadto art. 3 ust. 8 stanowi, że jeśli progi ilościowe nie są osiągnięte, Komisja powinna ocenić rolę przedsiębiorstwa jako gatekeepera w oparciu o inne elementy, takie jak wielkość, działalność i pozycja tego przedsiębiorstwa, liczba użytkowników biznesowych i końcowych, efekty sieciowe i przewaga wynikająca z danych, efekty skali i zakresu, uzależnienie użytkownika biznesowego lub końcowego od jednego dostawcy, konglomeratowa struktura korporacyjna lub integracja pionowa oraz inne cechy strukturalne działalności gospodarczej lub usług.

Platformy handlu elektronicznego, choć nie są wyraźnie wymienione wśród ośmiu podstawowych usług platformowych, mogą kwalifikować się jako usługi pośrednictwa32 (zob. Rozdział 2), dzięki czemu podlegają wyznaczeniu DMA, jeśli spełniają progi ilościowe.33 Należy jednak zauważyć, że wspomniane powyżej kryteria mają na celu uchwycenie największych platform internetowych, które mogą potencjalnie powodować największe szkody dla konkurencji na jednolitym rynku UE (Cabral et al., 2021[10]).

Podstawowe przepisy DMA mające zastosowanie do wyznaczonych „gatekeeperów” określono w art. 5 (obowiązki quasi-automatyczne) i art. 6 (obowiązki wymagające doprecyzowania), które obejmują zarówno ograniczenia behawioralne, jak i obowiązki ex ante (Cabral et al., 2021[10]). Nałożenia te mają szeroki zasięg i obejmują takie obszary, jak samoreferencja, interoperacyjność podstawowych usług, dostępność danych i przejrzystość reklam. Należy pamiętać, że wyczerpująca lista nakazów i zakazów zawarta w ustawie DMA opiera się na zakazach i obowiązkach mających charakter absolutny, co oznacza, że podmioty pełniące rolę gatekeeperów nie mogą uzasadniać swojego postępowania (OECD, 2021[2]). Ze względu na zakres, niniejsza sekcja koncentruje się na tych obowiązkach i zakazach, które są najbardziej istotne dla platform handlu elektronicznego34, ze względu na ich charakter i model biznesowy, jak opisano w poprzednim rozdziale.

Jeśli chodzi o wykorzystywanie i przetwarzanie danych, art. 5 ust. 2 zabrania wyznaczonym platformom handlu elektronicznego łączenia danych osobowych uzyskanych dzięki ich usługom pośrednictwa z danymi pochodzącymi z innych usług, chyba że użytkownik końcowy udzielił na to wyraźnej zgody. Ograniczenie to dotyczy również przetwarzania danych osób trzecich do celów reklamowych bez wyrażenia zgody. W przypadku wyznaczonych hybrydowych platform handlowych art. 6 ust. 5 wymaga, aby ich własne produkty i usługi nie były traktowane w rankingu w sposób bardziej korzystny w porównaniu z podobnymi produktami i usługami sprzedawców zewnętrznych (tj. użytkowników biznesowych platformy). W przypadku wyznaczonych platform handlu elektronicznego, które oferują również usługi reklamowe, art. 5 ust. 9 i art. 5 ust. 10 nakazują przejrzystość wskaźników i kosztów reklamy. W takim przypadku, gatekeeperzy muszą zapewnić użytkownikom biznesowym i reklamodawcom szczegółowe informacje na temat wydajności i cen reklam, w tym uiszczonych opłat i wynagrodzenia otrzymanego przez wydawców.

Zgodnie z art. 5 ust. 3, art. 5 ust. 7 i art. 5 ust. 8, gatekeeperzy nie mogą zmuszać użytkowników biznesowych lub konsumentów do wyłącznego korzystania z ich podstawowych usług platformowych. Na przykład, wyznaczona platforma handlowa nie może wymagać od sprzedawców korzystania z jej systemu przetwarzania płatności lub usług logistycznych jako warunku wstępnego wystawienia ich produktów. Podobnie konsumenci muszą mieć swobodę wyboru alternatywnych opcji dostawy lub płatności. Wreszcie, art. 6 ust. 9 i art. 6 ust. 10 nakładają obowiązki w zakresie przenoszenia danych, które umożliwiają zarówno przedsiębiorstwom, jak i użytkownikom końcowym, dostęp do danych generowanych za pośrednictwem platformy i ich przekazywanie. W przypadku wyznaczonych platform handlu elektronicznego oznacza to, że sprzedawcy mogą pobierać dane o swoich transakcjach, interakcjach z klientami i wydajności produktów.

Ponadto, w odpowiedzi na obawy związane z koncentracjami na rynkach cyfrowych (wyjaśnionymi w poprzednich sekcjach), rozporządzenie DMA wprowadza nowy obowiązek na mocy art. 14 ust. 1, zobowiązujący gatekeeperów do informowania Komisji Europejskiej o wszystkich transakcjach lub „planowanych koncentracjach”, które dotyczą podstawowych usług platformowych, innych usług w sektorze cyfrowym lub umożliwiają gromadzenie danych, niezależnie od ich wielkości. Oznacza to, że wyznaczone platformy handlu elektronicznego muszą informować Komisję Europejską o każdej planowanej koncentracji, nawet jeśli mieści się ona poniżej progów zgłoszenia określonych w rozporządzeniu w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw i przepisach krajowych.35

Ostatecznie ten oparty na zasadach system ex ante nie zastępuje tradycyjnego egzekwowania zasad konkurencji. Artykuły 1 ust. 5 do 1 ust. 7 DMA wyjaśniają związek pomiędzy DMA a istniejącymi wcześniej unijnymi i krajowymi ramami prawa konkurencji. W szczególności art. 1 ust. 6 stanowi, że DMA nie wyklucza stosowania art. 101 i 102 TFUE, unijnego rozporządzenia w sprawie kontroli koncentracji ani krajowych przepisów prawa konkurencji do tego samego zachowania, nawet jeśli podlega ono obowiązkom wynikającym z DMA. Z tego powodu art. 101 TFUE, art. 102 TFUE oraz rozporządzenie w sprawie kontroli koncentracji nadal mają pełne zastosowanie do wszystkich platform handlu elektronicznego działających w Polsce, na Litwie i Łotwie, niezależnie od tego, czy zostały wyznaczone jako gatekeeperzy. Platformy handlu elektronicznego wyznaczone jako gatekeeperzy podlegają zatem kumulatywnemu systemowi egzekwowania, łączącemu obowiązki DMA z tradycyjnymi zasadami konkurencji ex post.

Jednocześnie, art. 1 ust. 5 DMA ogranicza zdolność państw członkowskich do nakładania dodatkowych obowiązków na gatekeeperów w celu zapewnienia kontestowalności i uczciwości, chyba że takie środki służą innym uzasadnionym interesom publicznym i są zgodne z prawem UE.36 Przepis ten ogranicza zakres krajowych regulacji konkurencyjnych ex ante ukierunkowanych na platformy cyfrowe, przy jednoczesnym zachowaniu roli organów krajowych w egzekwowaniu prawa konkurencji ex post. W związku z tym żaden z trzech krajów objętych niniejszym badaniem rynkowym nie przyjął krajowych regulacji konkurencyjnych ex ante ukierunkowanych na platformy cyfrowe.

Niemniej jednak krajowe organy ochrony konkurencji zachowują ważną rolę w ramach struktury egzekwowania DMA. Zgodnie z art. 38 ust. 7 DMA, krajowe organy ochrony konkurencji są uprawnione do badania naruszeń art. 5, 6 i 7 przez gatekeeperów na ich terytorium, pod warunkiem, że prawo krajowe przyznaje im takie kompetencje, a Komisja Europejska jest informowana przed wszczęciem dochodzenia.37 Mechanizm ten wzmacnia ciągłe zaangażowanie krajowych organów ochrony konkurencji w egzekwowanie przepisów dotyczących konkurencji na rynkach cyfrowych, przy jednoczesnym zachowaniu centralnej roli koordynacyjnej Komisji Europejskiej w ramach DMA.

W tym kontekście warto zauważyć, że unijne przepisy dotyczące handlu cyfrowego mające zastosowanie do platform handlu elektronicznego charakteryzują się zróżnicowanym zakresem stosowania. Jak wspomniano, DMA ustanawia zestaw obowiązków ex ante, które mają zastosowanie wyłącznie do przedsiębiorstw wyznaczonych jako gatekeeperzy. W rezultacie nie wszystkie platformy handlu elektronicznego działające w państwach członkowskich podlegają DMA. Duże międzynarodowe platformy działające w kilku państwach członkowskich mogą być objęte zakresem rozporządzenia, podczas gdy wiodące platformy krajowe działające głównie w jednym państwie członkowskim mogą pozostać poza jego bezpośrednim zastosowaniem. Odzwierciedla to ukierunkowany i proporcjonalny charakter DMA, który ma na celu przeciwdziałanie ryzyku systemowemu związanemu z zakorzenionymi pozycjami gatekeeperów na poziomie UE.

W sektorze platform handlu elektronicznego oznacza to, że niektóre platformy działające w Polsce, na Litwie i Łotwie podlegają ex ante obowiązkom DMA, podczas gdy inne są regulowane głównie przez ogólne unijne prawo konkurencji oraz krajowe ramy ochrony konkurencji i konsumentów. Na przykład Amazon, który został wyznaczony jako gatekeeper na poziomie UE, podlega wymogom rozporządzenia o rynkach cyfrowych (DMA) dotyczącym między innymi wykorzystywania danych, preferowania własnych usług (self-preferencing) oraz niektórych praktyk umownych. Z kolei wiodące krajowe platformy handlowe, takie jak Allegro, nie zostały wyznaczone jako gatekeeperzy, a zatem nadal działają wyłącznie w ramach standardowego systemu prawa konkurencji obowiązującego na szczeblu krajowym.

Na tym etapie raportu rozróżnienia te zostały przedstawione wyłącznie w celu opisania obowiązujących ram regulacyjnych. Struktura, modele biznesowe i interakcje konkurencyjne głównych platform handlu elektronicznego działających w krajach objętych niniejszym badaniem zostały szczegółowo przeanalizowane w kolejnych rozdziałach.

3.3. Inne istotne przepisy prawa: Szersze ramy prawne regulujące platformy handlu elektronicznego na jednolitym rynku UE

Poza prawem konkurencji, kilka dziedzin prawa, zarówno na poziomie europejskim, jak i krajowym, odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu działalności platform handlu elektronicznego. Kluczowe obszary prawodawstwa wpływające na te platformy obejmują sprzedaż towarów w internecie, ochronę konsumentów, reklamę, ochronę danych i prywatność, a także zasady geoblokowania. Łącznie, przepisy te określają szersze ramy regulacyjne, w których działają platformy handlu elektronicznego, odnosząc się do podobnych obaw i niedoskonałości rynku (Botta and Wiedemann, 2019[3]). Ich interakcja pozostaje jednak złożona ze względu na różne ramy koncepcyjne, procedury i mechanizmy egzekwowania (OECD, 2024[11]). Z tego powodu ważne jest, aby platformy handlu elektronicznego były świadome wszystkich przepisów mających zastosowanie do ich działalności, ponieważ zgodność z jednym obszarem regulacyjnym nie gwarantuje zgodności z innymi, a egzekwowanie może nie być skoordynowane lub spójne.

3.3.1. Ramy prawne regulujące sprzedaż online na jednolitym rynku UE

Firmy sprzedające towary za pośrednictwem kanałów sprzedaży online (w tym zarówno sprzedawcy zewnętrzni, jak i hybrydowe platformy handlowe) muszą zapewnić zgodność z wymogami prawnymi UE w zakresie uczciwości i przejrzystości. W związku z tym w 2000 r. Parlament Europejski przyjął dyrektywę o handlu elektronicznym.38 Dyrektywa miała na celu stworzenie wspólnych ram oraz usunięcie przeszkód dla transgranicznych transakcji online na potrzeby platform handlu elektronicznego i innych platform cyfrowych oferujących towary na jednolitym rynku UE. Została ona wdrożona w każdej jurysdykcji z uwzględnieniem konkretnych procedur egzekucyjnych oraz warunków lokalnych.39

W UE rozporządzenie Platform-to-Business (P2B)40 odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu relacji między platformami a przedsiębiorstwami poprzez promowanie przejrzystości, sprawiedliwości i skutecznego rozstrzygania sporów. Obowiązuje od lipca 2020 r. i stanowi jeden z pierwszych horyzontalnych instrumentów regulujących relacje między usługami pośrednictwa online a korzystającymi z nich użytkownikami biznesowymi. Rozporządzenie ma na celu wyeliminowanie strukturalnej nierównowagi w sile przetargowej między platformami a użytkownikami biznesowymi, zapewniając, że komercyjni użytkownicy platform są traktowani sprawiedliwie i mają dostęp do mechanizmów dochodzenia roszczeń.

Chociaż jego zakres jest ograniczony do relacji między platformami a przedsiębiorstwami, rozporządzenie P2B położyło podwaliny pod wiele zasad, które zostały później skonsolidowane i rozszerzone w ramach DMA, w szczególności obowiązki w zakresie przejrzystości41 (art. 5 P2B, art. 5 i 6 DMA), uczciwego traktowania oraz jednostronnego postępowania dużych platform.

W przypadku platform handlu elektronicznego, rozporządzenie P2B ustanawia konkretne obowiązki w zakresie informowania o zmianach regulaminu, ujawniania parametrów rankingowych oraz dostępności wewnętrznych systemów rozpatrywania skarg i opcji mediacji. Przepisy te mają na celu złagodzenie asymetrii w stosunkach umownych oraz promowanie większej przewidywalności i uczciwości w usługach pośrednictwa online. Rozporządzenie P2B jest uzupełnione podobnymi przepisami na szczeblu krajowym.42

Ramka ‎3.2. Przepisy dotyczące relacji między platformami a przedsiębiorstwami

Cel i zakres

Rozporządzenie (UE) 2019/1150 w sprawie promowania sprawiedliwości i przejrzystości dla użytkowników biznesowych korzystających z usług pośrednictwa online (tzw. rozporządzenie P2B) ma na celu zapewnienie uczciwego, przewidywalnego i przejrzystego otoczenia biznesowego dla przedsiębiorstw korzystających z platform w celu dotarcia do konsumentów. Ma ono zastosowanie do usług pośrednictwa online (takich jak platformy handlu elektronicznego, sklepy z aplikacjami i porównywarki cen) oraz wyszukiwarek internetowych, które ułatwiają transakcje między użytkownikami biznesowymi a konsumentami w UE.

Kluczowe postanowienia

• Przejrzystość regulaminu — platformy muszą zapewnić, że ich regulamin jest napisany prostym i zrozumiałym językiem i jest łatwo dostępny. Muszą powiadomić użytkowników biznesowych z co najmniej 15-dniowym wyprzedzeniem o wszelkich zmianach i podać powody wszelkich ograniczeń, zawieszeń lub wypowiedzeń.

• Przejrzystość rankingu — platformy muszą ujawniać główne parametry określające ranking towarów lub usług i wyjaśniać, w jaki sposób można na nie wpływać, w tym poprzez płatne lokowanie lub korzystanie z zastrzeżonych produktów.

• Dostęp do danych — platformy są zobowiązane do wyjaśnienia, jakie dane są gromadzone, czy są udostępniane użytkownikom biznesowym i na jakich warunkach.

• Zróżnicowane traktowanie — gdy platformy oferują towary lub usługi, które konkurują z tymi oferowanymi przez ich użytkowników biznesowych, muszą ujawnić wszelkie preferencyjne traktowanie własnych ofert.

• Obsługa skarg i mediacja — platformy muszą ustanowić wewnętrzne systemy obsługi skarg i wskazać co najmniej dwóch niezależnych mediatorów, u których użytkownicy biznesowi mogą szukać rozwiązania sporów.

Egzekwowanie i komplementarność

Rozporządzenie P2B opiera się przede wszystkim na obowiązkach w zakresie przejrzystości i sprawiedliwości proceduralnej mających zastosowanie ex ante do usług pośrednictwa online i wyszukiwarek internetowych. Egzekwowanie przepisów jest zdecentralizowane: Państwa członkowskie wyznaczają właściwe organy i umożliwiają organizacjom przedstawicielskim lub organom publicznym podejmowanie działań mających na celu zapobieganie niezgodnościom lub ich powstrzymywanie.

W swoim najnowszym wniosku dotyczącym projektu rozporządzenia ramowego w sprawie usług cyfrowych (listopad 2025 r.) Komisja zaproponowała stopniowe wycofanie rozporządzenia P2B w sprawie relacji przedsiębiorstwo–konsument. We wniosku wyjaśniono, że niektóre przewidziane w nim obowiązki dotyczące przejrzystości pokrywają się z nowszymi instrumentami w unijnych ramach regulacyjnych dla gospodarki cyfrowej, w szczególności z rozporządzeniem o rynkach cyfrowych (DMA) i rozporządzeniem o usługach cyfrowych (DSA), lub zostały przez nie zastąpione, a utrzymanie równoległych reżimów może prowadzić do fragmentacji i dublowania regulacji. Uchylenie to jest zatem przedstawiane jako część szerszych działań mających na celu usprawnienie i uproszczenie unijnego dorobku prawnego w dziedzinie technologii cyfrowych.

Źródło: Digital Omnibus Regulation Proposal, Shaping Europe's digital future, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/digital-omnibus-regulation-proposal.

Platformy sprzedające towary w Internecie muszą również przestrzegać przepisów UE, które zakazują nieuzasadnionej dyskryminacji ze względu na położenie geograficzne na jednolitym rynku UE. Rozporządzenie w sprawie blokowania geograficznego (geoblokowania)43 uniemożliwia platformom handlu elektronicznego ograniczanie dostępu lub odmawianie transakcji ze względu na narodowość lub miejsce zamieszkania konsumenta. Obejmuje to zakaz stosowania środków technologicznych, takich jak przekierowanie lub blokowanie stron internetowych, w celu uniemożliwienia dostępu do produktów lub usług dostępnych w innych państwach członkowskich. W szczególności, rozporządzenie określa praktyki takie jak odmowa sprzedaży, gdy dostawa nie jest oferowana lub stosowanie dyskryminujących warunków jako nieuzasadnione bariery na jednolitym rynku UE. Rozporządzenie w sprawie geoblokowania ma bezpośrednie zastosowanie do platform handlu elektronicznego działających w Polsce, na Litwie i Łotwie, zapewniając konsumentom z dowolnego państwa członkowskiego UE równy dostęp do towarów i usług oferowanych na tych platformach.

3.3.2. Prawo konsumenckie

UE ustanowiła kompleksowe ramy polityki i przepisów prawnych w celu wzmocnienia pozycji i ochrony konsumentów na jednolitym rynku UE, których przedsiębiorstwa muszą przestrzegać. Podczas gdy ochrona konsumentów i prawo konkurencji mają wspólny cel, jakim jest zwiększenie dobrobytu konsumentów, zajmują się nim poprzez uzupełniające się, ale różne podejścia. Prawo konkurencji pośrednio zabezpiecza interesy konsumentów poprzez wspieranie wydajnych i konkurencyjnych rynków, promowanie innowacji oraz zapewnianie lepszej jakości towarów i usług po konkurencyjnych cenach. Z drugiej strony, przepisy o ochronie konsumentów chronią konsumentów bezpośrednio, uznając ich słabszą pozycję przetargową i przyznając im określone prawa w kontaktach z przedsiębiorstwami (Nigussie, 2021[12]). Podczas gdy unijne ramy prawne dotyczące ochrony konsumentów są obszerne i odnoszą się do szerokiego zakresu zachowań konsumenckich, tylko konkretne regulacje są bezpośrednio istotne dla rynków cyfrowych. Zostały one opisane poniżej.

W 2020 r. UE przyjęła „Nową agendę konsumencką”44, strategię polityki konsumenckiej mającą na celu zwiększenie sprawiedliwości zarówno w internecie, jak i poza nim, poprzez wzmocnienie ram prawnych i wprowadzenie nowych środków. W kontekście tego programu, platformy handlu elektronicznego są zobowiązane do przestrzegania kilku kluczowych przepisów UE. Obejmują one dyrektywę w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych45, która zakazuje wprowadzających w błąd i agresywnych praktyk; dyrektywę w sprawie praw konsumentów46, która zapewnia przejrzystość umów i wzmacnia prawa do odstąpienia od umowy; dyrektywę w sprawie podawania cen47, która standaryzuje podawanie cen; oraz dyrektywę w sprawie nieuczciwych warunków w umowach48, która chroni konsumentów przed nieuczciwymi warunkami w standardowych umowach. Łącznie, dyrektywy te ustanawiają solidne ramy ochrony konsumentów na rynkach cyfrowych.

Niedawna tzw. dyrektywa Omnibus49, znana również jako Better Enforcement and Modernisation Directive, została przyjęta w celu unowocześnienia unijnych przepisów dotyczących ochrony konsumentów oraz odpowiedzi na wyzwania wynikające z rosnącego znaczenia platform cyfrowych. Przyjęta 7 stycznia 2020 r. dyrektywa wzmacnia ochronę konsumentów poprzez zwiększenie przejrzystości cen, wymagając od platform ujawniania, czy ceny są personalizowane za pomocą algorytmów. Zapewnia również autentyczność recenzji konsumenckich i nakazuje platformom handlu elektronicznego wyjaśnienie, czy sprzedawcy są przedsiębiorcami, czy osobami prywatnymi. Ponadto dyrektywa wprowadza surowsze kary za naruszenia50, przewidując grzywny w wysokości do 4% rocznego obrotu, oraz ustanawia jasne zasady informowania o obniżkach cen i cenach referencyjnych.

Wreszcie od grudnia 2024 r. platformy handlu elektronicznego muszą również spełniać wymogi unijnego rozporządzenia w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów (GPSR).51 W przeciwieństwie do poprzedniej dyrektywy (dyrektywy w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów, GPSD), GPSR wyraźnie uznaje platformy handlu elektronicznego za kluczowych pośredników w dystrybucji produktów52 i nakłada na nie szereg obowiązków w zakresie należytej staranności.53 Są zobowiązane między innymi do wyświetlania podstawowych informacji o produkcie na swoich interfejsach (np. nazwy producenta, danych identyfikacyjnych i ostrzeżeń dotyczących bezpieczeństwa), zawieszania użytkowników biznesowych, którzy wielokrotnie oferują niezgodne lub niebezpieczne produkty, powiadamiania użytkowników o wycofaniu produktów z rynku oraz wyznaczania jednego punktu kontaktowego w celu ułatwienia komunikacji z krajowymi organami nadzoru rynku.

Przepisy dotyczące ochrony konsumentów w trzech państwach członkowskich objętych niniejszym badaniem rynkowym zostały w dużej mierze zharmonizowane w ramach unijnych ram prawnych, w szczególności poprzez tzw. dyrektywę Omnibus. Każdy kraj ma jednak swoje specyficzne cechy charakterystyczne w zakresie wdrażania i egzekwowania tych przepisów. W Polsce Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) sprawuje nadzór nad przestrzeganiem przepisów prawa konkurencji i prawa konsumenckiego.54 Z kolei na Litwie i Łotwie istnieją odrębne organy zajmujące się ochroną konsumentów, które działają niezależnie od organów ochrony konkurencji. Na Litwie Urząd Ochrony Praw Konsumentów (Valstybinė vartotojų teisių apsaugos tarnyba) jest agencją podległą Ministerstwu Sprawiedliwości, odpowiedzialną za egzekwowanie przepisów prawa konsumenckiego. Na Łotwie Centrum Ochrony Praw Konsumentów (Patērētāju tiesību aizsardzības centrs) egzekwuje przepisy dotyczące ochrony konsumentów oraz reklamy.55

3.3.3. Przejrzystość w zakresie cen reklam, publikacji i dostaw

Reklama odgrywa kluczową rolę w modelach biznesowych platform handlu elektronicznego, finansując interfejsy skierowane do konsumentów i zwiększając rentowność platformy. Rynek reklamy internetowej obejmuje wiele warstw interakcji między reklamodawcami, platformami i konsumentami, z zaawansowanymi mechanizmami kierowania i dostarczania reklam. Ta złożoność podkreśla znaczenie zrozumienia podstawowych uwarunkowań i przepisów prawnych regulujących te systemy, aby zapewnić przejrzystość, sprawiedliwość i zgodność z prawem dla wszystkich uczestników. W tym względzie dyrektywa w sprawie reklamy wprowadzającej w błąd i reklamy porównawczej56 stanowi kamień węgielny ochrony konsumentów w ekosystemie reklamy cyfrowej, zakazując reklamy wprowadzającej w błąd i zapewniając uczciwość w całej UE. Rozporządzenie P2B57 i DMA58 również wprowadziły obowiązki o podobnym charakterze.59

Oprócz reklam i publikacji, platformy handlu elektronicznego muszą również przestrzegać przepisów dotyczących przejrzystości w zakresie transgranicznej dostawy przesyłek. Rozporządzenie w sprawie transgranicznych usług doręczania paczek60 wymaga od dostawców usług doręczania paczek ujawniania informacji o cenach, umożliwiając krajowym organom regulacyjnym skuteczne monitorowanie i ocenę taryf transgranicznych. Platformy handlu elektronicznego, w szczególności te ułatwiające transakcje transgraniczne, muszą zapewnić konsumentom jasne i porównywalne informacje cenowe dotyczące usług doręczania paczek.61

3.3.4. Prawo dotyczące danych i prywatności

Dostęp do ogromnych ilości danych konsumenckich i transakcyjnych jest kluczowym czynnikiem przewagi konkurencyjnej na rynkach cyfrowych, umożliwiając firmom wzmocnienie ich pozycji rynkowej dzięki dogłębnemu wglądowi w zachowania konsumentów i operacje rynkowe (OECD, 2024[11]). Wykorzystując dane do wprowadzania innowacji i utrzymywania przewagi konkurencyjnej w szybko zmieniającym się krajobrazie cyfrowym, platformy muszą dokładnie przestrzegać przepisów dotyczących danych i prywatności, zapewniając zgodność swoich działań.

Na poziomie UE, najistotniejszym z nich jest ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO)62, które weszło w życie w 2016 roku. RODO ma na celu ochronę danych osobowych osób fizycznych w UE poprzez regulację ich gromadzenia, przechowywania i przetwarzania, zapewniając, że platformy przetwarzają dane w sposób odpowiedzialny i przejrzysty. Nakłada ona istotne obowiązki na platformy handlu elektronicznego, w tym uzyskiwanie wyraźnej zgody na przetwarzanie danych, przestrzeganie zasad minimalizacji danych i wdrażanie solidnych środków bezpieczeństwa danych. Platformy handlowe muszą zapewnić jasne i dostępne polityki prywatności, umożliwić konsumentom korzystanie z praw, takich jak dostęp, poprawianie i usuwanie ich danych, a także zapewnić, że wszelkie dane udostępniane zewnętrznym dostawcom są zgodne z wymogami RODO. Ponadto wymogi RODO obejmują również przekazywanie danych do państw trzecich, wymagając od platform handlowych wdrożenia odpowiednich zabezpieczeń, takich jak standardowe klauzule umowne (SCCs) lub wiążące reguły korporacyjne (BCRs), przy przekazywaniu danych poza UE.

Zakres obowiązków zostanie wkrótce rozszerzony przez rozporządzenie o prywatności i łączności elektronicznej63, które obecnie oczekuje na przyjęcie. Rozporządzenie to ma na celu uzupełnienie RODO poprzez nałożenie dodatkowych obowiązków na firmy zarządzające komunikacją elektroniczną, w tym związaną z platformami handlu elektronicznego. Będzie ona regulować korzystanie z plików cookie, technologii śledzenia i obsługi metadanych, wprowadzając bardziej rygorystyczne wymogi dotyczące zgody na gromadzenie i przetwarzanie danych. Rozporządzenie to ma na celu wyeliminowanie luk w świetle postępu technologicznego. W przypadku platform handlu elektronicznego zgodność będzie obejmować przejrzystość w zakresie śledzenia zachowań użytkowników i zapewnienie solidnych zabezpieczeń poufności komunikacji.

Innym istotnym aktem dotyczącym danych, który niedawno wszedł w życie, jest unijne rozporządzenie w sprawie danych (Data Act). Zostało przyjęte 12 września 2025 r., ustanawiając zharmonizowane przepisy ułatwiające sprawiedliwy dostęp do danych i ich wykorzystywanie w całej UE.64 Rozporządzenie ma na celu wzmocnienie pozycji użytkowników — zarówno konsumentów, jak i firm — poprzez zapewnienie im większej kontroli nad danymi generowanymi przez podłączone urządzenia i usługi cyfrowe, w tym te związane z samochodami, inteligentnymi urządzeniami i maszynami przemysłowymi.

W przypadku platform handlu elektronicznego rozporządzenie w sprawie danych (Data Act) wprowadza obowiązek projektowania produktów i usług w sposób zapewniający dostęp do danych oraz ich interoperacyjność, a także wymaga, aby dane były udostępniane na uczciwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach. W szerszym ujęciu, zwiększa wybór konsumentów, umożliwiając użytkownikom dostęp do danych i udostępnianie ich alternatywnym dostawcom usług, umożliwia użytkownikom biznesowym uzyskiwanie danych na temat wydajności sprzętu przemysłowego w celu poprawy wydajności oraz ułatwia zmianę dostawcy usług w chmurze. Rozporządzenie w sprawie danych zakazuje również nieuczciwych postanowień umownych, które ograniczają lub mogą ograniczać udostępnianie danych, co sprzyja innowacjom i konkurencji w całej gospodarce cyfrowej.

Jak wcześniej wspomniano, DMA nakłada również określone obowiązki związane z danymi na wyznaczonych gatekeeperów.65 Obejmują one zapewnienie skutecznego przenoszenia danych, przyznawanie dostępu do danych generowanych przez użytkowników biznesowych na ich platformach oraz usuwanie ograniczeń dotyczących interoperacyjności usług w celu wspierania konkurencji i zmniejszenia barier dla przedsiębiorstw i konsumentów. W odniesieniu do przenoszenia i dostępu, art. 6 ust. 9 i 10 wymagają od gatekeeperów zapewnienia użytkownikom końcowym i ich upoważnionym stronom trzecim bezpłatnych, skutecznych i działających w czasie rzeczywistym narzędzi do przenoszenia danych, a także zapewnienia użytkownikom biznesowym i ich upoważnionym stronom trzecim możliwości dostępu i wykorzystywania zarówno zagregowanych, jak i niezagregowanych danych, w tym danych osobowych, wygenerowanych w wyniku ich interakcji na platformie. Dostęp do danych osobowych wymaga jednak zgody użytkownika i jest ograniczony do danych bezpośrednio związanych z usługami użytkownika biznesowego.

Wreszcie, przepisy dotyczące ochrony danych i prywatności w Polsce, na Litwie i Łotwie zostały w dużej mierze zharmonizowane z RODO i szerszymi ramami prawnymi UE. W każdym kraju obowiązują jednak przepisy krajowe.66

3.3.5. Rozporządzenie o usługach cyfrowych (DSA)

Ostatnim istotnym aktem prawnym dotyczącym rynków cyfrowych i platform handlu elektronicznego jest rozporządzenie o usługach cyfrowych (DSA)67, obejmujące wiele wspomnianych powyżej dziedzin prawa. DSA stanowi uzupełnienie rozporządzenia DMA w ramach unijnego pakietu regulacji dotyczących usług cyfrowych.68 Chociaż obie ustawy mają na celu sprostanie wyzwaniom gospodarki cyfrowej, różnią się one zakresem działania i założeniami. Jak wyjaśniono, DMA koncentruje się na regulowaniu dużych platform gatekeeperów, które kontrolują krytyczne usługi cyfrowe, w celu zapewnienia kontestowalności i uczciwości rynków cyfrowych. Tymczasem DSA określa obowiązki platform internetowych w zakresie moderowania treści, przejrzystości i ochrony konsumentów. Zajmuje się zagrożeniami, takimi jak nielegalne treści, szkodliwe produkty i dezinformacja.

Podobnie jak w przypadku DMA, DSA stosuje asymetryczne obowiązki w oparciu o rozmiar platformy i jej wpływ.69 Platformy uznane za bardzo duże platformy internetowe (Very Large Online Platforms, VLOPs) lub bardzo duże wyszukiwarki internetowe (Very Large Online Search Engines, VLOSEs)70 podlegają bardziej rygorystycznym wymogom, takim jak ocena ryzyka systemowego, przejrzystość algorytmów oraz niezależne audyty. To wyznaczenie opiera się na kryteriach ilościowych, w szczególności na średniej miesięcznej liczbie aktywnych odbiorców usługi. Mniejsze platformy (zdefiniowane zgodnie z ich rolą pośrednictwa), choć nadal podlegają podstawowym obowiązkom, korzystają z proporcjonalnych wymogów, które zmniejszają obciążenia związane z zapewnieniem zgodności z przepisami.

Platformy handlu elektronicznego, jako pośrednicy ułatwiający transakcje między przedsiębiorstwami a konsumentami, są klasyfikowane jako platformy i mogą należeć do kategorii VLOP, jeśli spełniają próg ilościowy. Obecnie wśród platform handlowych działających w Polsce, na Litwie i Łotwie Amazon, AliExpress, Temu, Shein i Zalando zostały wyznaczone jako bardzo duże platformy internetowe (VLOPs) na podstawie DSA.71 Inne platformy handlowe w tych krajach, choć nie podlegają rozszerzonym obowiązkom nałożonym na VLOP, muszą nadal przestrzegać podstawowych obowiązków mających zastosowanie do wszystkich platform internetowych na mocy DSA. Obejmują one:72 przejrzystość moderacji treści (art. 14 i 1573), weryfikację handlowców (art. 3074), przejrzystość reklamy oraz systemów rekomendacyjnych (art. 24 i 2775), zakaz stosowania wzorców wprowadzających w błąd (dark patterns) i praktyk manipulacyjnych (art. 2576) oraz ochronę małoletnich (art. 2877).

Z drugiej strony, rozszerzone wymagania dotyczące wyznaczonych VLOP wiążą się z dodatkowymi obowiązkami. Platformy handlowe wyznaczone jako VLOP muszą przeprowadzać regularne oceny ryzyka swoich usług, zajmując się potencjalnymi szkodami, takimi jak rozpowszechnianie nielegalnych treści, dezinformacja społeczna i uprzedzenia algorytmiczne. Ponadto muszą one ustanowić niezależne programy zgodności i przechodzić coroczne audyty (które są publicznie ujawniane) w celu weryfikacji przestrzegania wymogów DSA. W kwestii stosowania algorytmów, wyznaczone platformy handlowe muszą zapewnić organom regulacyjnym dostęp do informacji dotyczących swoich systemów algorytmicznych, w tym ich konstrukcji, logiki działania oraz testów wydajnościowych.

Zajmując się wieloma wymiarami zachowania platform (od moderacji treści, po przejrzystość algorytmów), DSA uzupełnia i wzmacnia szersze ramy prawne regulujące platformy handlu elektronicznego.

3.3.6. Usługi finansowe i płatności

Na koniec należy wspomnieć o dwóch istotnych dyrektywach, które mogą mieć zastosowanie do systemów płatniczych i/lub regulacji finansowych dotyczących platform handlu elektronicznego w UE. Po pierwsze, dyrektywa w sprawie usług płatniczych78 wprowadza kompleksowe wymogi dla dostawców usług płatniczych (PSP), w tym platform ułatwiających transakcje między kupującymi a sprzedającymi. Platformy handlowe angażujące się w działania związane z płatnościami, takie jak otrzymywanie płatności od kupujących w imieniu sprzedawców, muszą albo uzyskać licencję na usługi płatnicze, albo współpracować z licencjonowanymi dostawcami usług płatniczych. Dyrektywa ma na celu wzmocnienie ochrony konsumentów, zwiększenie konkurencji i zapewnienie bezpieczeństwa płatności poprzez środki takie jak silne uwierzytelnianie klienta i zwiększona przejrzystość. Ponadto zawęża to zakres „wyłączenia dla agentów handlowych”, wymagając od platform działania wyłącznie w imieniu kupującego lub sprzedającego w celu uniknięcia obowiązków licencyjnych.

Po drugie, obowiązująca od dawna dyrektywa w sprawie podatku VAT79 określa wymogi zgodności podatkowej dla platform handlu elektronicznego, zwłaszcza tych ułatwiających transakcje transgraniczne. Od lipca 2021 r. platformy handlowe są odpowiedzialne za pobór podatku VAT w imieniu sprzedawców w określonych scenariuszach, takich jak przesyłki o niskiej wartości spoza UE. Przepisy te upraszczają przestrzeganie przepisów podatkowych przez sprzedawców, zapewniając jednocześnie zgodność poboru podatku VAT z zasadami jednolitego rynku UE. Oczekuje się, że nadchodzące zmiany w ramach inicjatywy VAT w erze cyfrowej (VAT in the Digital Age, ViDA)80 jeszcze bardziej rozszerzą obowiązki platform handlu elektronicznego w zakresie podatku VAT, ze szczególnym uwzględnieniem mniejszych sprzedawców oraz upraszczając przepisy dotyczące handlu cyfrowego.

Bibliografia

[3] Botta, M. and K. Wiedemann (2019), “The Interaction of EU Competition, Consumer, and Data Protection Law in the Digital Economy: The Regulatory Dilemma in the FacebookOdyssey”, The Antitrust Bulletin, Vol. 64/3, pp. 428-446, https://doi.org/10.1177/0003603X19863590.

[10] Cabral, L. et al. (2021), The EU Digital Markets Act: A Report from a Panel of Economic Experts, https://doi.org/10.2760/139337.

[13] Cunningham, C., F. Ederer and S. Ma (2018), “Killer Acquisitions”, SSRN Electronic Journal, https://doi.org/10.2139/ssrn.3241707.

[1] European Parliament (2024), Fact Sheets on the European Union: The Ubiquitious Digital Single Market, https://www.europarl.europa.eu/erpl-app-public/factsheets/pdf/en/FTU_2.1.7.pdf.

[4] Ltd., B. (ed.) (2024), The Relationship between EU and National Competition Laws, Oxford University Press.

[12] Nigussie, T. (2021), “Competition Law and Consumer Protection: Conflict and Complementarity”, https://ssrn.com/abstract=4114668.

[11] OECD (2024), “The intersection between competition and data privacy”, OECD Roundtables on Competition Policy Papers, No. 310, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/0dd065a3-en.

[9] OECD (2023), G7 inventory of new rules for digital markets: Analytical note, https://www.oecd.org/competition/analytical-note-on-the-G7-inventory-of-new-rules-for-digital-markets-2023.pdf.

[7] OECD (2023), “Theories of Harm for Digital Mergers”, OECD Roundtables on Competition Policy Papers, No. 293, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/0099737e-en.

[5] OECD (2022), “The Evolving Concept of Market Power in the Digital Economy”, OECD Roundtables on Competition Policy Papers, No. 278, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/2cfcb4a8-en.

[2] OECD (2021), “Ex Ante Regulation and Competition in Digital Markets”, OECD Roundtables on Competition Policy Papers, No. 272, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/c83e178d-en.

[6] OECD (2020), “Start-ups, Killer Acquisitions and Merger Control”, OECD Roundtables on Competition Policy Papers, No. 248, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/dac52a99-en.

[8] Polish Office of Competition and Consumer Protection (2022), Decision No. DOK‑3/2022, https://decyzje.uokik.gov.pl/bp/dec_prez.nsf/0/769F5864B29603FDC1258B0100424EEE/$file/Allegro_wersja%20jawna%20decyzji.pdf.

Uwagi

← 1.  Jednolity rynek Unii Europejskiej został ustanowiony w 1993 r. i obejmuje wszystkie państwa członkowskie UE oraz Islandię, Liechtenstein i Norwegię. Gwarantuje on swobodny przepływ towarów, usług, kapitału i osób, co pozwala platformom handlu elektronicznego na swobodne działanie w państwach członkowskich. Więcej informacji na temat jednolitego rynku UE można znaleźć na stronie: https://eur-lex.europa.eu/summary/chapter/internal_market.html?root_default=SUM_1_CODED=24.

← 2.  Zasady te zostały po raz pierwszy sformułowane w przełomowych orzeczeniach TSUE w sprawach Van Gend & Loos (wyrok Trybunału z dnia 5 lutego 1963 r., sprawa 26-62, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:61962CJ0026) oraz Costa przeciwko Enel (wyrok Trybunału z dnia 15 lipca 1964 r., sprawa 6-64, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A61964CJ0006).

← 3.  Więcej szczegółowych informacji na temat specyficznej dynamiki i cech rynków cyfrowych można znaleźć w sekcji 1 poprzedniego rozdziału.

← 4.  Więcej informacji na temat strategii DSM można znaleźć w komunikacie Komisji z dnia 6 maja 2015 r., COM(2015) 192 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52015DC0192.

← 5.  Rozporządzenie (UE) 2022/65 Parlamentu Europejskiego i Rady, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?toc=OJ%3AL%3A2022%3A277%3ATOC&uri=uriserv%3AOJ.L_.2022.277.01.0001.01.ENG.

← 6.  Rozporządzenie (UE) 2022/1925 Parlamentu Europejskiego i Rady, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?toc=OJ%3AL%3A2022%3A265%3ATOC&uri=uriserv%3AOJ.L_.2022.265.01.0001.01.ENG.

← 7.  Rozporządzenie (UE) 2016/679 Parlamentu Europejskiego i Rady, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj.

← 8.  Rozporządzenie (UE) 2019/1150 Parlamentu Europejskiego i Rady, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32019R1150.

← 9.  Orzeczenie TSUE w sprawie ‑ 41/90 (23 kwietnia 1991 r.), ECLI: EU: C:1991:161, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A61990CJ0041. „Pojęcie przedsiębiorstwa obejmuje każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą, niezależnie od jego statusu prawnego i sposobu finansowania”.

← 10.  Rozporządzenie (WE) nr 139/2004 Rady, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/ALL/?uri=CELEX:32004R0139.

← 11.  Rozporządzenie Rady (WE) nr 1/2003, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02003R0001-20090701.

← 12.  Więcej informacji na temat wspólnych uprawnień w zakresie egzekwowania prawa oraz podziału spraw między Komisję i krajowe organy ochrony konkurencji można znaleźć w obwieszczeniu w sprawie współpracy w ramach sieci organów ochrony konkurencji (2004): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX%3A52004XC0427%2802%29.

← 13.  Szczegółowe informacje można znaleźć w polskiej ustawie o ochronie konkurencji (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20070500331/T\/D20070331L.pdf), łotewskiej ustawie o ochronie konkurencji (https://likumi.lv/ta/id/54890) i litewskiej ustawie o ochronie konkurencji (https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/a60e58c0227911efb121d2fe3a0eff27?jfwid=i6w361d7w).

← 14.  Zob. wyrok TSUE w sprawie 27/76, United Brands przeciwko Komisji, ECLI: EU: C:1978:22, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:61976CJ0027: „pozycja dominująca, o której mowa w art. 102, odnosi się do pozycji siły ekonomicznej przedsiębiorstwa, która umożliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym, dając mu możliwość działania w znacznym stopniu niezależnie od konkurentów, klientów i ostatecznie konsumentów”.

← 15.  Komisja rozumie to jako zdolność przedsiębiorstwa do „rentownego podnoszenia cen powyżej poziomu konkurencyjnego przez dłuższy okres”. Szczegółowe informacje można znaleźć w komunikacie Komisji — Wytyczne w sprawie priorytetów Komisji w zakresie stosowania art. 82 Traktatu WE (kwiecień 2009), pkt. 11, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX%3A52009XC0224%2801%29.

← 16.  Więcej szczegółów na temat specyfiki rynków cyfrowych można znaleźć w rozdziale 2.

← 17.  Nadużycie pozycji dominującej jest zakazane na podstawie art. 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w Polsce (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20070500331/T/D20070331L.pdf), art. 13 ustawy o konkurencji na Łotwie (https://likumi.lv/ta/id/54890-konkurences-likums) oraz art. 7 ustawy o konkurencji na Litwie (https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/a60e58c0227911efb121d2fe3a0eff27?jfwid=i6w361d7w).

← 18.  Zob. również Zalecenie Rady OECD w sprawie kontroli koncentracji, zrewidowane przez Radę OECD na posiedzeniu na szczeblu ministerialnym w dniu 3 czerwca 2025 r. w celu odzwierciedlenia najnowszych zmian oraz uznanych na arenie międzynarodowej najlepszych praktyk w zakresie kontroli i analizy koncentracji, https://legalinstruments.oecd.org/en/instruments/OECD-LEGAL-0333.

← 19.  Zgodnie z art. 1 rozporządzenia w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/ALL/?uri=CELEX:32004R0139) istnieją dwie możliwości osiągnięcia progów wymiaru unijnego. Pierwsza alternatywa wymaga, aby łączny światowy obrót wszystkich łączących się firm przekraczał 5 000 mln EUR, a obrót w całej UE dla każdej z co najmniej dwóch firm przekraczał 250 mln EUR. Druga alternatywa wymaga światowego obrotu wszystkich łączących się firm w wysokości ponad 2 500 mln EUR, łącznego obrotu wszystkich łączących się firm w wysokości ponad 100 mln EUR w każdym z co najmniej trzech państw członkowskich, obrotu w wysokości ponad 25 mln EUR dla każdej z co najmniej dwóch firm w każdym z tych trzech państw członkowskich oraz ogólnounijnego obrotu każdej z co najmniej dwóch firm w wysokości ponad 100 mln EUR. W przypadku obu możliwości wymiar UE nie jest spełniony, jeśli każda z firm archiwizuje więcej niż dwie trzecie swoich obrotów w całej UE w tym samym państwie członkowskim.

← 20.  Zob. art. 3.1 rozporządzenia w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/ALL/?uri=CELEX:32004R0139.

← 21.  Warunki odsyłania są zawarte w art. 4 ust. 5 i art. 22 rozporządzenia w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/ALL/?uri=CELEX:32004R0139.

← 22.  Przejęcia typu „killer acquisitions” mają miejsce, gdy dominujące przedsiębiorstwa przejmują młodych konkurentów, aby doprowadzić do zaniechania ich projektów innowacyjnych i wyprzedzić przyszłą konkurencję (Cunningham, Ederer and Ma, 2018[13]). Tymczasem przejęcia typu „nascent acquisitions” stanowią szerszą kategorię, obejmującą przejęcia młodych przedsiębiorstw, których potencjał konkurencyjny pozostaje niepewny (OECD, 2023[7]). Więcej informacji na temat różnicy między przejęciami typu „killer acquisitions” a przejęciami młodych konkurentów można znaleźć na stronie (OECD, 2020[6]).

← 23.  Więcej informacji na temat stosowania tradycyjnych i nowych teorii szkody w odniesieniu do koncentracji na rynkach cyfrowych można znaleźć w dokumencie OECD (2023) Competition Policy Roundtable Background Note „Theories of Harm for Digital Mergers”, http://www.oecd.org/daf/competition/theories-of-harm-for-digital-mergers-2023.pdf.

← 24.  Więcej informacji można znaleźć w art. 14 rozporządzenia o rynkach cyfrowych (DMA). Rozporządzenie (UE) 2022/1925,https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/1925/oj/eng.

← 25.  Zob. art. 22 rozporządzenia w sprawie kontroli koncentracji w celu uzyskania dalszych informacji na temat mechanizmu przekazywania spraw, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/ALL/?uri=CELEX:32004R0139.

← 26.  W Polsce, progi zgłoszeniowe dla połączeń przedsiębiorstw ustalono na poziomie globalnego obrotu przekraczającego 1 mld EUR lub obrotu w Polsce przekraczającego 50 mln EUR w roku obrotowym poprzedzającym zgłoszenie. Przejęcie kontroli obejmuje bezpośrednie lub pośrednie nabycie praw umożliwiających wywieranie decydującego wpływu (Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, art. 13, art. 4).

Na Litwie progi zgłoszeniowe są spełnione, jeżeli łączny roczny obrót wszystkich przedsiębiorstw uczestniczących w koncentracji na terytorium Litwy w roku obrotowym poprzedzającym rok, w którym dochodzi do koncentracji, przekracza 20 mln EUR, a roczny obrót co najmniej dwóch przedsiębiorstw uczestniczących w koncentracji przekracza 2 mln EUR dla każdego z nich (litewska ustawa o konkurencji, art. 8(1)). Przejęcie kontroli obejmuje nabycie praw do wywierania decydującego wpływu na działalność innego przedsiębiorstwa (litewska ustawa o konkurencji, art. 3(5)(2)), https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/a60e58c0227911efb121d2fe3a0eff27?jfwid=i6w361d7w (skonsolidowana wersja angielska). Organ ochrony konkurencji może jednak nadal badać połączenia, które nie przekraczają tych progów (art. 13 ustawy o ochronie konkurencji). Uprawnienia te mają zastosowanie do koncentracji, które mogą stworzyć lub wzmocnić pozycję dominującą i zostały zastosowane do fuzji cyfrowych przy trzech okazjach. Więcej informacji można znaleźć w dokumencie „Disentangling Consummated Mergers: Experiences and Challenges, Note by Lithuania”, 2022, https://kt.gov.lt/uploads/documents/files/DAF-COMP-WD(2022)37_en.pdf. Na Łotwie zgłoszenie jest wymagane, jeżeli łączny obrót podmiotów uczestniczących w połączeniu na terenie tego kraju przekracza 30 mln EUR, a co najmniej dwóch z nich osiąga indywidualnie obrót powyżej 1,5 mln EUR. Zmiana kontroli obejmuje uzyskanie decydującego wpływu poprzez prawa lub porozumienia (prawo konkurencji, art. 15, 16).

← 27.  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1925 z dnia 14 września 2022 r. w sprawie kontestowalnych i uczciwych rynków w sektorze cyfrowym. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/1925/oj/eng.

← 28.  Amazon jest obecnie aktywny w Polsce, ale nie na Łotwie i Litwie. Klienci na Łotwie i Litwie mogą nadal składać zamówienia i dokonywać zakupów za pośrednictwem innych domen Amazon, takich jak Niemcy (Amazon.de) lub Wielka Brytania (Amazon.co.uk).

← 29.  Zob. decyzję Komisji o wyznaczeniu z dnia 5 września 2023 r.,https://ec.europa.eu/competition/digital_markets_act/cases/202346/DMA_100016_104.pdf.

← 30.  Zob. art. 3 ust. 2 rozporządzenia o rynkach cyfrowych (DMA), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R1925.

← 31.  Więcej informacji można znaleźć w art. 2 i 3 DMA, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R1925. Te progi ilościowe obejmują: roczny obrót w całej UE równy lub przekraczający 7,5 mld EUR w każdym z ostatnich trzech lat obrotowych lub kapitalizację rynkową wynoszącą co najmniej 75 mld EUR; świadczenie podstawowej usługi platformy w co najmniej trzech państwach członkowskich; oraz posiadanie co najmniej 45 milionów aktywnych użytkowników końcowych miesięcznie i 10 000 aktywnych użytkowników biznesowych rocznie w UE.

← 32.  Więcej szczegółów można znaleźć w sekcji 2 poprzedniego rozdziału.

← 33.  Zob. także art. 2 rozporządzenia o rynkach cyfrowych (DMA) oraz art. 2 rozporządzenia (UE) 2019/1150 (P2B), https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2019/1150/oj/eng. Platformy handlu elektronicznego można uznać za usługi pośrednictwa, ponieważ umożliwiają one użytkownikom biznesowym oferowanie towarów lub usług bezpośrednio konsumentom.

← 34.  Więcej informacji na temat obowiązków mających zastosowanie do platform handlu elektronicznego, które zostały wyznaczone jako gatekeeperzy, można znaleźć w art. 5 i 6 DMA.

← 35.  Zob. art. 14 DMA.

← 36.  Zob. art. 1 ust. 5, art. 1 ust. 6 i art. 1 ust. 7 DMA.

← 37.  Łotewska Rada ds. Konkurencji przeprowadziła takie postępowania wyjaśniające na podstawie art. 28¹ krajowej ustawy o konkurencji (Konkurences likums, https://likumi.lv/ta/id/54890-konkurences-likums).

← 38.  Dyrektywa 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02000L0031-20240217.

← 39.  Na Łotwie, dyrektywa została transponowana poprzez ustawę o usługach społeczeństwa informacyjnego (Elektronisko pakalpojumu likums), https://likumi.lv/ta/en/en/id/96619-law-on-information-society-services. Na Litwie, transpozycja nastąpiła poprzez ustawę o usługach społeczeństwa informacyjnego (nr X-614; Informacinės Visuomenės Paslaugų įstatymas), https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/TAIS.277491/aAOoqKTjVN. W Polsce transpozycja nastąpiła poprzez ustawę o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Act on Provision of Services by Electronic Means), https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20021441204/U/D20021204Lj.pdf.

← 40.  Rozporządzenie (EU) 2019/1150, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2019/1150/oj/eng.

← 41.  Art. 5 rozporządzenia P2B (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2019/1150/oj/eng) oraz art. 5 i 6 rozporządzenia o rynkach cyfrowych (DMA) (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R1925).

← 42.  Na Litwie ustawa o nadzorze nad usługami pośrednictwa internetowego i wyszukiwarkami internetowymi określa zasady proceduralne stosowania rozporządzenia P2B (nr XIV-2855; Informacinės visuomenės tarpininkavimo paslaugų ir interneto paieškos sistemų priežiūros įstatymas), (https://www.e-tar.lt/portal/lt/legalAct/bd3736c03aa211efbdaea558de59136c). Od 1 stycznia 2025 r. Rada ds. Konkurencji nadzoruje jego stosowanie, https://kt.gov.lt/en/news/competition-council-starts-its-supervisory-functions-for-digital-markets. Na Łotwie Centrum Ochrony Konsumentów (Consumer Protection Centre) jest organem właściwym do nadzorowania stosowania rozporządzenia P2B (a także rozporządzenia o usługach cyfrowych, DSA). Krajowe przepisy dotyczące egzekwowania obowiązków wynikających z rozporządzenia P2B określono w ustawie o usługach społeczeństwa informacyjnego, https://likumi.lv/ta/en/en/id/96619-law-on-information-society-services. W Polsce Rada Ministrów pracuje obecnie nad projektem nowelizacji ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, którego celem jest dostosowanie prawa krajowego do rozporządzenia P2B oraz zapewnienie skutecznego egzekwowania jego przepisów w przypadku naruszeń, https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12384253/katalog/13053568#13053568.

← 43.  Rozporządzenie (UE) 2018/302 (rozporządzenie w sprawie geoblokowania), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32018R0302.

← 44.  Więcej informacji można znaleźć w komunikacie Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady „Nowy program na rzecz konsumentów: Wzmacnianie odporności konsumentów sprzyjającej zrównoważonej odbudowie gospodarki”, COM/2020/696 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52020DC0696&qid=1605887353618.

← 45.  Dyrektywa 2005/29/WE (dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02005L0029-20220528.

← 46.  Dyrektywa 2011/83/UE (dyrektywa w sprawie praw konsumentów), https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2011/83/oj/eng.

← 47.  Dyrektywa 98/6/WE (dyrektywa w sprawie oznaczania cen), https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/1998/6/oj.

← 48.  Dyrektywa Rady 93/13/EWG (dyrektywa o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A01993L0013-20220528.

← 49.  Dyrektywa (UE) 2019/2161 (dyrektywa Omnibus), https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/2161/oj/eng.

← 50.  Są one definiowane jako „naruszenia wewnątrzunijne, naruszenia o szerokim zasięgu oraz naruszenia o szerokim zasięgu o wymiarze unijnym”. Zob. art. 3 rozporządzenia (UE) 2017/2394, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32017R2394.

← 51.  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/988 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów (GPSR), https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/988/oj/eng.

← 52.  Art. 3 ust. 14 GPSR zalicza „dostawców platform handlu elektronicznego” do zakresu stosowania rozporządzenia.

← 53.  Art. 22 GPSR nakłada szczególne obowiązki na platformy handlu elektronicznego.

← 54.  Główne akty prawa konsumenckiego w Polsce to ustawa o prawach konsumenta z 2014 r. (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20140000827/U/D20140827Lj.pdf) oraz ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym z 2007 r. (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20071711206/U/D20071206Lj.pdf).

← 55.  Egzekwowanie przepisów dotyczących reklamy odbywa się we współpracy z innymi organami, w tym z Radą ds. Konkurencji Łotwy. Zob. art. 13 ust. 1 ustawy o reklamie, https://likumi.lv/ta/en/en/id/163-advertising-law.

← 56.  Dyrektywa 2006/114/WE, https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2006/114/oj/eng.

← 57.  Art. 5 rozporządzenia P2B zobowiązuje dostawców usług pośrednictwa internetowego i wyszukiwarek do ujawniania w prostym i przystępnym języku głównych parametrów wpływających na pozycjonowanie produktów lub usług, w tym roli wynagrodzenia, przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony przed ujawnieniem algorytmów lub informacji, które mogłyby zaszkodzić konsumentom, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2019/1150/oj/eng.

← 58.  Art. 5 ust. 9 i 10 rozporządzenia DMA wprowadzają obowiązek przejrzystości w zakresie generowania przychodów i kosztów reklamy, natomiast art. 6 ust. 8 zobowiązuje gatekeeperów do zapewnienia reklamodawcom dostępu do wskaźników efektywności oraz danych szczegółowych, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R1925.

← 59.  Podobne przepisy krajowe na Litwie określono w ustawie o ochronie konsumentów (nr I-657; Republic of Lithuania Law on Consumer Protection) https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/e86e8310231911e6acbed8d454428fb7) oraz w ustawie o reklamie (nr VIII-1871), https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/TAIS.379796.

← 60.  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/644 z dnia 18 kwietnia 2018 r. w sprawie transgranicznych usług doręczania przesyłek, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32018R0644.

← 61.  Artykuł 7 rozporządzenia (UE) 2018/644. Przedsiębiorcy muszą udostępniać (w miarę możliwości i w stosownych przypadkach) następujące informacje na etapie przed zawarciem umowy: (i) opcje dostawy transgranicznej istotne dla konkretnej umowy sprzedaży; (ii) opłaty ponoszone przez konsumentów za transgraniczną dostawę paczek; oraz (iii) własne zasady rozpatrywania skarg.

← 62.  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO), https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj/eng.

← 63.  Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie poszanowania życia prywatnego i ochrony danych osobowych w odniesieniu do łączności elektronicznej oraz uchylającego dyrektywę 2002/58/WE, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52017PC0010.

← 64.  Zob. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/data-act.

← 65.  Więcej informacji można znaleźć w art. 5, 6 i 7 DMA.

← 66.  Polska przyjęła przepisy krajowe uzupełniające stosowanie RODO, w szczególności ustawę z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, https://www.bing.com/ck/a?!&&p=7c97668eefd1e215381c24cf262226519e302e6fac83f860e31f25e3920f680bJmltdHM9MTc0MTkxMDQwMA&ptn=3&ver=2&hsh=4&fclid=1feff430-3703-617e-06b9-e17b36b760ae&psq=Ustawa+z+dnia+10+maja+2018+r.+o+ochronie+danych+osobowych&u=a1aHR0cHM6Ly93d3cuZ292LnBsL2F0dGFjaG1lbnQvNWE1MjEwZjItYWFiMC00NjE5LTlmMTktMjg0NzhjYjMxNzkw&ntb=1. Na Łotwie obowiązuje ustawa o przetwarzaniu danych osobowych (Fizisko personu datu apstrādes likums), https://likumi.lv/ta/en/en/id/300099-personal-data-processing-law. Na Litwie obowiązuje ustawa o ochronie danych osobowych (2018), https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/3e1ba58238c711edbf47f0036855e731?jfwid=-kqxt9k7e0. Litwa wykorzystała klauzule otwarte RODO do uregulowania różnych wyłączeń, w tym dotyczących bezpieczeństwa narodowego, wolności wypowiedzi i zatrudnienia.

← 67.  Rozporządzenie (UE) 2022/2065 (rozporządzenie o usługach cyfrowych, DSA), https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/2065/oj/eng.

← 68.  Zob. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/digital-services-act-package.

← 69.  Zob. art. 33 DSA, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/2065/oj/eng.

← 70.  SA klasyfikuje platformy lub wyszukiwarki jako bardzo duże platformy internetowe (VLOP) lub bardzo duże wyszukiwarki internetowe (VLOSE) na podstawie wielkości ich bazy użytkowników. Zgodnie z art. 33 ust. 1 DSA próg wyznaczenia wynosi 45 milionów średniej miesięcznej liczby aktywnych odbiorców usługi w Unii, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32022R2065.

← 71.  Zob. decyzję Komisji w sprawie wyznaczenia z dnia 25 kwietnia 2023 r., https://ec.europa.eu/newsroom/dae/redirection/document/101014.

← 72.  Zob. rozdział III rozporządzenia DSA, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/2065/oj/eng.

← 73.  Platformy muszą wdrożyć mechanizmy reagowania na nielegalne treści, w tym jasne procedury umożliwiające użytkownikom zgłaszanie takich treści oraz przejrzyste procedury moderacji. Mają również obowiązek umożliwić użytkownikom kwestionowanie decyzji o usunięciu treści w ramach pozasądowej procedury odwoławczej.

← 74.  Platformy handlu elektronicznego muszą weryfikować tożsamość sprzedawców korzystających z ich usług. Są zobowiązane do zapewnienia, że sprzedawcy dostarczają informacje o identyfikowalności i muszą udostępniać te informacje konsumentom w jasny i zrozumiały sposób.

← 75.  Platformy muszą ujawniać, czy reklamy są oparte na profilowaniu i zapewniać użytkownikom środki do dostosowania ich preferencji reklamowych. Muszą również wyjaśnić, w jaki sposób działają ich systemy rekomendacji (np. algorytmy rankingu treści).

← 76.  Platformy nie mogą korzystać z interfejsów użytkownika, które zniekształcają lub manipulują decyzjami konsumentów, opierając się na istniejących zakazach wynikających z dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych.

← 77.  Platformy dostępne dla nieletnich muszą wdrażać odpowiednie środki w celu zapewnienia wysokiego poziomu prywatności, bezpieczeństwa i ochrony młodszych użytkowników.

← 78.  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 (PSD2), https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2015/2366/oj/eng.

← 79.  Dyrektywa Rady 2006/112/WE (dyrektywa VAT), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32006L0112.

← 80.  Więcej informacji można znaleźć w publikacji Komisji: https://taxation-customs.ec.europa.eu/taxation/vat/vat-digital-age-vida_en.