Το παρόν κεφάλαιο παρουσιάζει το έργο ΟΟΣΑ-ΕΕ που υλοποιείται σε συνεργασία με τις αρχές ανταγωνισμού της Αυστρίας, της Βουλγαρίας, της Κροατίας, της Κύπρου, της Ελλάδας και της Ρουμανίας. Περιγράφει τους στόχους και τα βασικά αποτελέσματα του έργου, τα οποία περιλαμβάνουν τεχνική ανάλυση, συστάσεις και δράσεις ανάπτυξης ικανοτήτων. Το κεφάλαιο εξηγεί τι είναι η νόθευση διαγωνισμών και πώς υπονομεύει τον ανταγωνισμό στις δημόσιες συμβάσεις. Αναδεικνύει τη σημασία των δράσεων ευαισθητοποίησης για τον περιορισμό του κινδύνου νόθευσης διαγωνισμών, καθώς και για τον εντοπισμό και την αναφορά προειδοποιητικών ενδείξεων. Τέλος, αναφέρει τα βασικά νομικά εργαλεία του ΟΟΣΑ και της ΕΕ για την καταπολέμηση της νόθευσης διαγωνισμών και παρουσιάζει συνοπτικά το νομικό πλαίσιο και την εφαρμογή του για την αντιμετώπιση της νόθευσης διαγωνισμών στις έξι χώρες που συμμετέχουν στο έργο.
Καταπολέμηση της νόθευσης διαγωνισμών στις δημόσιες συμβάσεις στην Αυστρία, τη Βουλγαρία, την Κροατία, την Κύπρο, την Ελλάδα και τη Ρουμανία
Περίληψη
Τον Σεπτέμβριο του 2024, ο ΟΟΣΑ ξεκίνησε ένα διετές έργο σε συνεργασία με τις αρχές ανταγωνισμού της Αυστρίας, της Βουλγαρίας, της Κροατίας, της Κύπρου, της Ελλάδας και της Ρουμανίας. Το έργο χρηματοδοτείται από την Ειδική Ομάδα Μεταρρυθμίσεων και Επενδύσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (SG REFORM), μέσω του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης (TSI).1 Στόχος του είναι να συνδράμει τις έξι αρχές στην πρόληψη και τον εντοπισμό συμπράξεων στις δημόσιες συμβάσεις, στην ενίσχυση της συμμόρφωσης με το δίκαιο του ανταγωνισμού και στη διαμόρφωση πιο ανταγωνιστικών αγορών δημόσιων συμβάσεων. Το έργο συνδυάζει τεχνική ανάλυση, προτάσεις πολιτικής και πρακτικές συστάσεις (μέσω ενός εκπαιδευτικού εγχειριδίου και της παρούσας έκδοσης), καθώς και δράσεις ανάπτυξης ικανοτήτων.
Οι δημόσιες συμβάσεις αποτελούν θεμελιώδες μέσο για την παροχή δημόσιων υπηρεσιών και την επίτευξη βασικών στόχων δημόσιας πολιτικής. Στις χώρες του ΟΟΣΑ και της ΕΕ, οι δαπάνες για δημόσιες συμβάσεις, ως ποσοστό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ), ανήλθαν σε 14,8% το 2023, 13,9% το 2019 και 15% το 2021 (OECD, 2025[1]). Ως ποσοστό των συνολικών δημόσιων δαπανών, ανήλθαν σε 30% το 2023, σημειώνοντας αύξηση κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2019 (29,8%) και κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2021 (29,2%). Στις έξι χώρες, οι δαπάνες για δημόσιες συμβάσεις το 2023 διαμορφώθηκαν ως εξής (OECD, 2025[1]):
Αυστρία: 15,1% του ΑΕΠ και 28,6% της συνολικής δημόσιας δαπάνης
Βουλγαρία: 11,2% του ΑΕΠ και 29% της συνολικής δημόσιας δαπάνης
Κροατία: 15,5% του ΑΕΠ και 33,1% της συνολικής δημόσιας δαπάνης
Κύπρος: 7% του ΑΕΠ (World Bank, 2022[2])
Ελλάδα: 12,6% του ΑΕΠ και 25,4% της συνολικής δημόσιας δαπάνης
Ρουμανία: 12,2% του ΑΕΠ και 30,1% της συνολικής δημόσιας δαπάνης
Δεδομένου του ύψους των δαπανών για τις δημόσιες συμβάσεις, οι κίνδυνοι που συνδέονται με τη νόθευση διαγωνισμών δεν είναι αμελητέοι. Οι παράνομες συμπράξεις νόθευσης διαγωνισμών λειτουργούν μυστικά, γεγονός που καθιστά δύσκολη την εκτίμηση του συνολικού τους αντικτύπου. Ωστόσο, εμπειρικές έρευνες δείχνουν ότι οι συμπράξεις στις δημόσιες συμβάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε υπερτιμολόγηση που ανέρχεται, κατά μέσο όρο, στο 20% της τελικής τιμής της σύμβασης (Smuda, 2012[3]). Λόγω των μεγάλων ποσών που δαπανώνται στις δημόσιες συμβάσεις, αυτή η υπερτιμολόγηση μπορεί να συνεπάγεται ετήσιες απώλειες δημόσιων πόρων ύψους δισεκατομμυρίων. Αυτός ο οικονομικός αντίκτυπος έρχεται να προστεθεί σε ένα μακροοικονομικό περιβάλλον επίμονου πληθωρισμού,2 στο οποίο οι δημόσιοι προϋπολογισμοί δέχονται ολοένα μεγαλύτερες πιέσεις.
Οι τάσεις στον τομέα της εφαρμογής του δικαίου του ανταγωνισμού αντανακλούν επίσης την έκταση και τη διαρκή φύση του προβλήματος. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ (2025[4]), το 2023 το 44% του συνόλου των αποφάσεων για παραβάσεις που αφορούσαν συμπράξεις σχετιζόταν με νόθευση διαγωνισμών, σημειώνοντας αύξηση σε σχέση με το 2022, όπου το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 39% (Σχήμα 1.1). Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνουν ότι η νόθευση διαγωνισμών παραμένει μία από τις πιο διαδεδομένες και επιζήμιες μορφές σύμπραξης και ότι οι αρχές ανταγωνισμού σε όλο τον κόσμο διεξάγουν συνεχείς ελέγχους.
Σημείωση: Τα στοιχεία βασίζονται στις 63 δικαιοδοσίες της βάσης δεδομένων CompStats του ΟΟΣΑ που παρείχαν στοιχεία για αποφάσεις σχετικά με συμπράξεις και για αποφάσεις για παραβάσεις που αφορούσαν συμπράξεις νόθευσης διαγωνισμών για τα έτη 2021-2023.
Πηγή: OECD CompStats∙ OECD (2025[4]), OECD Competition Trends 2025, https://doi.org/10.1787/8c4bd00b-en.
Το παρόν έργο υλοποιήθηκε για να ανταποκριθεί σε αυτές τις προκλήσεις. Στόχος του είναι να ενισχύσει τον ρόλο των έξι αρχών ανταγωνισμού σε επίπεδο ευαισθητοποίησης, να εφοδιάσει τους δημόσιους λειτουργούς με πρακτικά εργαλεία και γνώσεις για την αντιμετώπιση της νόθευσης διαγωνισμών και να αναδείξει στοιχεία που μπορούν να οδηγήσουν στη διερεύνηση πιθανών υποθέσεων νόθευσης διαγωνισμών. Για τον σκοπό αυτό, επικεντρώνεται στην ενσωμάτωση της συμμόρφωσης με τους κανόνες ανταγωνισμού στις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων, με όσο το δυνατόν ομαλότερο τρόπο, εντοπίζοντας συνέργειες μεταξύ των στόχων των δημόσιων συμβάσεων και των στόχων του ανταγωνισμού.
Ο ΟΟΣΑ πραγματοποίησε εκτενείς διερευνητικές συνεντεύξεις με δημόσιους φορείς σε κάθε συμμετέχουσα χώρα (βλ. Πίνακα 2 του Παραρτήματος Α). Στόχος των συνεντεύξεων ήταν να αποτυπωθεί ο τρόπος συνεργασίας μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού και των σχετικών δημόσιων φορέων, συμπεριλαμβανομένων των φορέων που είναι αρμόδιοι για τις δημόσιες συμβάσεις, τον έλεγχο και την επιβολή του νόμου. Όπου υπήρχαν επίσημα πλαίσια συνεργασίας, όπως συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ φορέων, οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στον εντοπισμό περιθωρίων βελτίωσης. Όπου η συνεργασία ήταν περιορισμένη ή ανύπαρκτη, οι συνεντεύξεις συνέβαλαν στον εντοπισμό τρόπων προσέγγισης των αρμόδιων φορέων, καθώς και μηχανισμών που θα μπορούσαν να διευκολύνουν ή να επισημοποιήσουν τη μεταξύ τους συνεργασία.
Σε καθεμία από τις έξι συμμετέχουσες χώρες, ο ΟΟΣΑ διοργάνωσε τρία ειδικά προσαρμοσμένα εργαστήρια, απευθυνόμενα στα εξής τρία βασικά ακροατήρια: αναθέτουσες αρχές, δικαστικούς λειτουργούς και λοιπές ελεγκτικές και διωκτικές αρχές, και ιδιωτικό τομέα (βλ. Πίνακα 1 του Παραρτήματος Α). Στην Κύπρο, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία διοργάνωσε τρία επιπλέον εργαστήρια για τις λοιπές ελεγκτικές και διωκτικές αρχές (όπως εισαγγελικές και ελεγκτικές αρχές και αστυνομικές αρχές διερεύνησης οικονομικού εγκλήματος), ενώ στην Αυστρία, την Κροατία και την Ελλάδα οι εν λόγω ενδιαφερόμενοι συμμετείχαν στα εργαστήρια για τους δικαστικούς λειτουργούς.
Τα 21 εργαστήρια έδωσαν στους συμμετέχοντες την ευκαιρία να ανταλλάξουν την εθνική και διεθνή τους εμπειρία, καθώς και να γνωρίσουν ποικίλες πρακτικές και προσεγγίσεις. Κάθε ομάδα έλαβε ειδικά σχεδιασμένη εκπαίδευση, που ανταποκρινόταν στον ιδιαίτερο ρόλο της:
Τα εργαστήρια για τους αρμόδιους για τις δημόσιες συμβάσεις και τις λοιπές ελεγκτικές και διωκτικές αρχές επικεντρώθηκαν στον σχεδιασμό διαγωνισμών που προάγουν τον ανταγωνισμό, στους κινδύνους και το κόστος της νόθευσης διαγωνισμών, στις προειδοποιητικές ενδείξεις σύμπραξης ή νόθευσης διαγωνισμών και στους τρόπους αναφοράς ύποπτων περιπτώσεων. Εξέτασαν επίσης τις αγωγές αποζημίωσης για τα θύματα της νόθευσης διαγωνισμών (στην προκειμένη περίπτωση, τις αναθέτουσες αρχές που καταβάλλουν υπερβολικό τίμημα λόγω παράνομης σύμπραξης).
Τα εργαστήρια για τους δικαστές αστικών και διοικητικών δικαστηρίων κάλυψαν ζητήματα δικαίου του ανταγωνισμού, όπως τα αποδεικτικά κριτήρια που απαιτούνται σε υποθέσεις νόθευσης διαγωνισμών και οι προϋποθέσεις άσκησης αγωγών αποζημίωσης.
Τα εργαστήρια για τον ιδιωτικό τομέα συνέβαλαν στην ενημέρωση σχετικά με τους νομικούς κινδύνους και την οικονομική ζημία που συνεπάγονται οι συμπράξεις, τις υποχρεώσεις συμμόρφωσης κατά τη συμμετοχή σε διαγωνισμούς, τη λειτουργία των προγραμμάτων επιείκειας, τα κανάλια ανώνυμης πληροφόρησης και τον σχεδιασμό εσωτερικών μηχανισμών συμμόρφωσης.
Η παρούσα έκδοση αποσκοπεί στη συγκέντρωση των βασικών διδαγμάτων που αντλήθηκαν από το έργο, τόσο κατά τη διερευνητική του φάση όσο και στο πλαίσιο των εργαστηρίων. Εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά, αποτυπώνει την κατάσταση σε νομικό, θεσμικό και εφαρμοστικό επίπεδο στις έξι χώρες του έργου έως το τέλος του 2025. Ως ένα από τα βασικά γραπτά αποτελέσματα του έργου, η παρούσα έκδοση παρουσιάζει μια σειρά επιτυχημένων πρωτοβουλιών ευαισθητοποίησης, όπως κατευθύνσεις για τον σχεδιασμό διαγωνισμών, μοντέλα διαθεσμικής συνεργασίας και μηχανισμούς αναφοράς υπονοιών (όπως τα συστήματα ανώνυμης πληροφόρησης). Τα εργαλεία αυτά αποσκοπούν στη στήριξη της θεσμικής μνήμης, στην καθοδήγηση μελλοντικών στρατηγικών και στη διασφάλιση της συνέχειας της συνεργασίας. Το άλλο βασικό αποτέλεσμα του έργου είναι ένα εκπαιδευτικό εγχειρίδιο που καταρτίστηκε για τους αρμόδιους για τις δημόσιες συμβάσεις.
Το έργο είχε τρεις στόχους: (1) την ενίσχυση της ενημέρωσης των αναθετουσών αρχών και άλλων σχετικών δημόσιων και ιδιωτικών φορέων σχετικά με τους κινδύνους και τις ζημίες που προκαλούν οι συμπράξεις νόθευσης διαγωνισμών, (2) την ενίσχυση των δράσεων ευαισθητοποίησης και της παρουσίας των αρχών ανταγωνισμού στην προώθηση της συμμόρφωσης με το δίκαιο του ανταγωνισμού στις δημόσιες συμβάσεις, και (3) τη θεσμοθέτηση της συνεργασίας μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού και των αναθετουσών αρχών και άλλων ελεγκτικών φορέων. Συνολικά, οι τρεις αυτοί στόχοι λειτουργούν ως συμπληρωματικοί πυλώνες μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για την ενίσχυση της συμμόρφωσης με το δίκαιο του ανταγωνισμού στις δημόσιες συμβάσεις και την καταπολέμηση της νόθευσης διαγωνισμών.
Οι δράσεις ευαισθητοποίησης και συνεργασίας συνδέονται στενά μεταξύ τους. Οι δράσεις ευαισθητοποίησης εφοδιάζουν τους σχετικούς φορείς με τις γνώσεις και τις ικανότητες που χρειάζονται για να αναγνωρίζουν προειδοποιητικές ενδείξεις, να σχεδιάζουν διαγωνισμούς με τρόπο που ευνοεί τον ανταγωνισμό και να κατανοούν τις νομικές συνέπειες των συμπράξεων. Ακολούθως, η συνεργασία διασφαλίζει τη μετουσίωση αυτής της γνώσης σε πράξη, μέσω της δημιουργίας θεσμικών μηχανισμών για την ανταλλαγή πληροφοριών, την αναφορά ύποπτων περιστατικών και τη συντονισμένη εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού. Η παρούσα έκδοση διαρθρώνεται αναλόγως:
Το Κεφάλαιο 1 κάνει μια εισαγωγή στο αντικείμενο και το υπόβαθρο του έργου, παραθέτει τα σχετικά νομικά εργαλεία του ΟΟΣΑ και παρουσιάζει το ρυθμιστικό πλαίσιο και την εφαρμογή του σε υποθέσεις νόθευσης διαγωνισμών στις έξι συμμετέχουσες χώρες.
Το Κεφάλαιο 2 επικεντρώνεται στον δεύτερο στόχο του έργου, που είναι η ενίσχυση των μεθόδων και του περιεχομένου των δράσεων ευαισθητοποίησης. Εξετάζει τα βασικά ακροατήρια, τα εργαλεία και τους μηχανισμούς ευαισθητοποίησης, καθώς και τις βασικές σχετικές θεματικές που αναδείχθηκαν κατά τη διάρκεια του έργου, όπως ο εντοπισμός και η αναφορά νόθευσης διαγωνισμών, ο σχεδιασμός διαγωνισμών, οι κοινές προσφορές, ο αποκλεισμός προσφερόντων από διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων, η ανώνυμη πληροφόρηση, τα προγράμματα επιείκειας, η πρόσβαση σε δεδομένα δημόσιων συμβάσεων, η αποζημίωση για ζημίες που προκαλούνται από συμπράξεις και τα προγράμματα συμμόρφωσης.
Το Κεφάλαιο 3 καλύπτει τον τρίτο στόχο του έργου, που αφορά στη θεσμοθέτηση της συνεργασίας. Εξετάζει μοντέλα επίσημης και άτυπης συνεργασίας και παρουσιάζει διδάγματα από τα εργαστήρια, καθώς και συμπεράσματα από τις διερευνητικές συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν σε κάθε χώρα.
Η νόθευση διαγωνισμών αφορά συμφωνίες σύμπραξης μεταξύ πραγματικών ή δυνητικών προσφερόντων σε διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης, οι οποίοι, αντί να προετοιμάζουν και να υποβάλλουν τις προσφορές τους ανεξάρτητα, συντονίζουν τη συμπεριφορά ή και τη στρατηγική τους ώστε να προκαθορίσουν το αποτέλεσμα του διαγωνισμού. Υπονομεύοντας, έτσι, τον ανταγωνισμό, οι συμπράξεις νόθευσης διαγωνισμών δεν επιτρέπουν στους αγοραστές του δημόσιου τομέα να επιτύχουν τη βέλτιστη σχέση ποιότητας-τιμής, καθώς αυξάνουν τεχνητά τις τιμές ή υποβαθμίζουν την ποιότητα, με σκοπό τη μεγιστοποίηση των κερδών. Οι πρακτικές αυτές συνιστούν ιδιαίτερα σοβαρές καρτελικές συμπράξεις (hard core cartels) (OECD, 2019[5]) και απαγορεύονται αυστηρά από το δίκαιο του ανταγωνισμού σε όλες τις χώρες μέλη του ΟΟΣΑ.3 Όπως επισημαίνει η Σύσταση του ΟΟΣΑ για την καταπολέμηση της νόθευσης διαγωνισμών στις δημόσιες συμβάσεις:
η παράνομη σύμπραξη σε δημόσιους διαγωνισμούς ή η νόθευση διαγωνισμών, συγκαταλέγεται στις πλέον κατάφωρες παραβιάσεις του δικαίου του ανταγωνισμού που ζημιώνουν τον αγοραστή του δημόσιου τομέα μέσω της αύξησης των τιμών, της υποβάθμισης της ποιότητας, θεσπίζοντας περιορισμούς ή ποσοστώσεις στην παραγωγή ή κατανέμοντας ή διαχωρίζοντας τις αγορές, καθιστώντας έτσι τα αγαθά και τις υπηρεσίες μη διαθέσιμα ή αδικαιολόγητα ακριβά για τους αγοραστές του δημόσιου τομέα, εις βάρος των τελικών χρηστών δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών και των φορολογουμένων. [OECD/LEGAL/0396]
Οι έρευνες υποθέσεων νόθευσης διαγωνισμών (όπως κάθε έρευνα σχετικά με καρτελική σύμπραξη) παρουσιάζουν δυσκολίες, καθώς τα συμπαιγνιακά σχήματα των επιχειρήσεων είναι μυστικά και σχεδιάζονται με τρόπο ώστε να διαφεύγουν τον εντοπισμό. Η παρακολούθηση των αγορών δημόσιων συμβάσεων για ενδείξεις πιθανής σύμπραξης («προειδοποιητικές ενδείξεις») είναι ευκολότερη, καθώς τα συστήματα δημόσιων συμβάσεων παράγουν δομημένα και ανιχνεύσιμα δεδομένα.
Η καταπολέμηση των συμπράξεων στις δημόσιες συμβάσεις αποτελεί βασική προτεραιότητα των αρχών ανταγωνισμού σε παγκόσμιο επίπεδο. Το ίδιο ισχύει και για τις έξι αρχές ανταγωνισμού που συμμετέχουν στο παρόν έργο, καθώς όλες έχουν επιβάλει κυρώσεις σε συμπράξεις νόθευσης διαγωνισμών στις δικαιοδοσίες τους (βλ. Ενότητα 1.4). Ωστόσο, όπως και οι περισσότερες μορφές συμπαιγνιακής συμπεριφοράς, τα σχήματα νόθευσης διαγωνισμών λειτουργούν μυστικά και είναι δύσκολο να εντοπιστούν, ιδίως καθώς οι επιχειρήσεις εφευρίσκουν νέους και πιο περίπλοκους τρόπους σύμπραξης. Συνεπώς, οι αρχές πρέπει να βρίσκουν τρόπους να ανιχνεύουν πιθανές συμπράξεις.
Οι δράσεις ευαισθητοποίησης, που απευθύνονται σε όσους μπορούν να συμβάλουν στην πρόληψη ή στον περιορισμό του κινδύνου νόθευσης διαγωνισμών ή και στον εντοπισμό σχετικών προειδοποιητικών ενδείξεων, διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού σε υποθέσεις συμπράξεων. Οι αρμόδιοι για τις δημόσιες συμβάσεις που διεξάγουν διαγωνιστικές διαδικασίες βρίσκονται σε καίρια θέση για τον εντοπισμό περιπτώσεων νόθευσης διαγωνισμών και, ως εκ τούτου, αποτελούν βασικούς συνεργάτες των αρχών ανταγωνισμού. Επιπλέον, ουσιαστικό ρόλο διαδραματίζουν και οι λοιπές ελεγκτικές και διωκτικές αρχές, όπως οι ελεγκτικοί φορείς του δημόσιου τομέα, οι εισαγγελικές αρχές που είναι αρμόδιες για οικονομικές και χρηματοοικονομικές έρευνες, καθώς και η οικονομική αστυνομία και άλλες αρχές οικονομικού ελέγχου που εφαρμόζουν τη νομοθεσία κατά της απάτης, της διαφθοράς ή του οικονομικού εγκλήματος. Οι αρχές αυτές μπορεί, κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, να αντιληφθούν στοιχεία ή μοτίβα που εγείρουν υπόνοιες σύμπραξης. Οι στοχευμένες δράσεις ευαισθητοποίησης μπορούν να ενισχύσουν την ικανότητα αναγνώρισης ύποπτης συμπεριφοράς, να συμβάλουν στην αποτελεσματικότερη εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού, στην καλύτερη πρόληψη της νόθευσης διαγωνισμών και, τελικά, να οδηγήσουν σε πιο ανταγωνιστικά αποτελέσματα διαγωνισμών.
Παρά τις σημαντικές προσπάθειες των τελευταίων ετών (βλ. Ενότητα 1.4), η Αυστρία, η Βουλγαρία, η Κροατία, η Κύπρος, η Ελλάδα και η Ρουμανία εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις ως προς την πρόληψη και τον εντοπισμό της νόθευσης διαγωνισμών. Κατ’ αρχάς, οι αγοραστές του δημόσιου τομέα και οι λοιπές ελεγκτικές και διωκτικές αρχές ενδέχεται να μην γνωρίζουν επαρκώς το δίκαιο του ανταγωνισμού και, ιδίως, τη σοβαρότητα, τις ενδείξεις και τις νομικές συνέπειες της νόθευσης διαγωνισμών. Κατά συνέπεια, μπορεί να παραβλέπουν προειδοποιητικές ενδείξεις σύμπραξης ή να μην αναφέρουν με τον κατάλληλο τρόπο πιθανά περιστατικά που προκαλούν ανησυχία. Επίσης, η διαθεσμική συνεργασία μεταξύ φορέων του δημόσιου τομέα είναι συχνά ανεπαρκής. Η αβεβαιότητα ως προς το ποιες πληροφορίες μπορούν να κοινοποιηθούν νόμιμα και πότε, η απουσία πρωτοκόλλων συνεργασίας και η έλλειψη αμοιβαίας κατανόησης των θεσμικών αρμοδιοτήτων (δηλαδή του τι μπορεί να ζητηθεί και να αναμένεται από τις διάφορες αρχές) μπορούν να δυσχεράνουν τον αποτελεσματικό συντονισμό και την αναφορά υπονοιών νόθευσης διαγωνισμών. Τέλος, η εμβέλεια των δράσεων ευαισθητοποίησης των αρχών ανταγωνισμού παραμένει συχνά περιορισμένη, ιδίως πέραν των δομών της κεντρικής διοίκησης. Ως εκ τούτου, οι δημόσιοι λειτουργοί των αναθετουσών αρχών (ιδίως σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο) έχουν συχνά άγνοια των κινδύνων και των ενδείξεων που σχετίζονται με συμπράξεις αλλά και του υποστηρικτικού ρόλου που μπορούν να διαδραματίσουν στην εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού. Κατά συνέπεια, η αναφορά παραβάσεων του δικαίου του ανταγωνισμού παραμένει περιορισμένη, όχι απαραίτητα επειδή δεν σημειώνονται παραβάσεις, αλλά επειδή οι πιθανές προειδοποιητικές ενδείξεις είτε δεν αναγνωρίζονται είτε δεν αναφέρονται.
Οι δράσεις ευαισθητοποίησης είναι απαραίτητες για την αποτελεσματική εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού: όσο καλύτερα ενημερωμένοι και εκπαιδευμένοι είναι οι δημόσιοι λειτουργοί, τόσο πιθανότερο είναι να εντοπίσουν συμπράξεις. Οι δράσεις αυτές καλλιεργούν τη θεσμική ευαισθητοποίηση, ενθαρρύνουν την υποβολή αναφορών από δημόσιους λειτουργούς και προάγουν την κουλτούρα της συμμόρφωσης μεταξύ των συμμετεχόντων στην αγορά, δημιουργώντας κίνητρα ώστε τα μέλη συμπράξεων να απευθύνονται στις αρχές. Οι δράσεις ευαισθητοποίησης και η εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού αποτελούν τις «δύο όψεις του ίδιου νομίσματος» και πρέπει να επιδιώκονται από κοινού, ώστε να αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά η νόθευση διαγωνισμών (OECD, 2019[6]).
Μέσω της Επιτροπής Ανταγωνισμού του ΟΟΣΑ, ο οργανισμός στηρίζει εδώ και χρόνια τις κυβερνήσεις στον σχεδιασμό συστημάτων δημόσιων συμβάσεων που περιορίζουν τα περιθώρια συμπράξεων. Βασικό εργαλείο για το έργο αυτό είναι η Σύσταση του ΟΟΣΑ για την καταπολέμηση της νόθευσης διαγωνισμών στις δημόσιες συμβάσεις [OECD/LEGAL/0396].4 Η Σύσταση καλεί τις κυβερνήσεις να επανεξετάζουν τα συστήματα δημόσιων συμβάσεων σε όλα τα επίπεδα, ώστε να εντοπίζουν τρωτά σημεία και να θεσπίζουν δικλείδες που προάγουν τον ανταγωνισμό και αποτρέπουν τις συμπράξεις.
Η Σύσταση καλύπτει διάφορες πτυχές της καταπολέμησης της νόθευσης διαγωνισμών, όπως η πρόληψη, ο εντοπισμός, η αξιολόγηση της νομοθεσίας και των πρακτικών στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων, η συνεργασία, οι αποτρεπτικές κυρώσεις για τα μέλη συμπράξεων (όπως ο αποκλεισμός των συμμετεχόντων σε συμπράξεις από διαγωνισμούς) και η αποκατάσταση των θυμάτων συμπράξεων (μεταξύ των οποίων και οι αναθέτουσες αρχές). Η Σύσταση προτρέπει τους δημόσιους φορείς να σχεδιάζουν διαγωνισμούς που μεγιστοποιούν τη συμμετοχή, μειώνουν την προβλεψιμότητα για τα μέλη συμπράξεων και αποφεύγουν περιττά εμπόδια εισόδου, ενώ παρέχει και κατευθύνσεις για την ενίσχυση της συνεργασίας στον δημόσιο τομέα. Για την υποστήριξη της εφαρμογής της, ο ΟΟΣΑ ανέπτυξε τις κατευθυντήριες γραμμές για την καταπολέμηση της νόθευσης διαγωνισμών στις δημόσιες συμβάσεις (OECD, 2026[7]), οι οποίες παρέχουν πρακτικές συμβουλές στους αρμόδιους για τις δημόσιες συμβάσεις και στις αρχές ανταγωνισμού. Από κοινού, η Σύσταση και οι κατευθυντήριες γραμμές αποτελούν μια ολοκληρωμένη εργαλειοθήκη για την ενίσχυση του ανταγωνισμού στις δημόσιες συμβάσεις και διαμορφώνουν το βασικό πλαίσιο αναφοράς του παρόντος έργου.
Παρότι οι Συστάσεις και οι κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ δεν είναι νομικά δεσμευτικές, εκφράζουν ισχυρή πολιτική δέσμευση ως προς τις αρχές τους και συνοδεύονται από την προσδοκία ότι θα εφαρμοστούν. Πράγματι, έκθεση του ΟΟΣΑ του 2016 επιβεβαίωσε ότι η Σύσταση (OECD, 2016[8]) χρησιμοποιούνταν ευρέως από τις αρχές ανταγωνισμού και τις αναθέτουσες αρχές. Η Σύσταση αποτέλεσε τη βάση για τα προγράμματα ευαισθητοποίησης, παρέχοντας καθοδήγηση τόσο για τον σχεδιασμό των διαγωνισμών όσο και για τον εντοπισμό συμπράξεων.
Ιδιαίτερη σημασία για το παρόν έργο έχει το γεγονός ότι η Σύσταση τονίζει την ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού και άλλων σχετικών φορέων (όπως οι αναθέτουσες αρχές, οι ελεγκτικοί φορείς και οι αρχές καταπολέμησης της διαφθοράς) με σκοπό την ενίσχυση της ενημέρωσης και του έγκαιρου εντοπισμού της νόθευσης διαγωνισμών. Υπογραμμίζει επίσης τη σημασία των δράσεων ευαισθητοποίησης, καλώντας τις αρχές ανταγωνισμού να συνεργάζονται με τους αρμόδιους για τις δημόσιες συμβάσεις και τον ιδιωτικό τομέα, ώστε να ενισχύεται η ενημέρωση σχετικά με τους κινδύνους σύμπραξης, να προάγεται η συμμόρφωση και να ενθαρρύνεται η χρήση προειδοποιητικών ενδείξεων, εργαλείων ανώνυμης πληροφόρησης και προγραμμάτων επιείκειας.
Ειδικότερα, η Σύσταση προτείνει τα εξής:
«Παροχή υποστήριξης ή συνδρομής στις αναθέτουσες αρχές για τη διοργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων που απευθύνονται στους αρμόδιους για τις δημόσιες συμβάσεις, σε ελεγκτές και ερευνητές σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης, καθώς και σε εισαγγελείς και δικαστές (όπου κρίνεται σκόπιμο), σχετικά με τεχνικές εντοπισμού ύποπτης συμπεριφοράς και ασυνήθιστων μοτίβων υποβολής προσφορών που ενδέχεται να υποδηλώνουν σύμπραξη.»
«Δημιουργία μιας διαρκούς σχέσης με τις αναθέτουσες αρχές, έτσι ώστε, σε περίπτωση που οι μηχανισμοί πρόληψης δεν καταφέρουν να προστατεύσουν τα δημόσια κονδύλια από συμπράξεις, οι εν λόγω αρχές να αναφέρουν τις υπόνοιες σύμπραξης στις αρχές ανταγωνισμού (και σε κάθε άλλη αρμόδια αρχή), με την πεποίθηση ότι οι αρχές ανταγωνισμού θα συνδράμουν στη διερεύνηση και τη δίωξη τυχόν αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς και ότι ο αναφέρων δεν θα εκτεθεί σε αντίποινα.»
«Ανάληψη δράσεων ευαισθητοποίησης προς δυνητικούς προμηθευτές και επαγγελματικούς και κλαδικούς φορείς, ώστε να τους ενημερώνουν για τους κινδύνους νόθευσης διαγωνισμών, τις κυρώσεις, τα προγράμματα επιείκειας και τα εργαλεία ανώνυμης πληροφόρησης, και να επιδιώκουν τη συμμετοχή τους στην αποτελεσματική πρόληψη και τον εντοπισμό της νόθευσης διαγωνισμών, μεταξύ άλλων, ενδεχομένως, μέσω πρωτοβουλιών συμμόρφωσης με το δίκαιο του ανταγωνισμού. Οι δράσεις αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν την παροχή εκπαίδευσης και κατευθυντήριων γραμμών.»
Οι κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για την καταπολέμηση των συμπράξεων στις δημόσιες συμβάσεις (OECD, 2026[7]) υποστηρίζουν την εφαρμογή της Σύστασης. Παρέχουν συγκεκριμένες, πρακτικές συμβουλές στους αρμόδιους για τις δημόσιες συμβάσεις και στις αρχές ανταγωνισμού. Ειδικότερα, οι κατευθυντήριες γραμμές περιλαμβάνουν δύο καταλόγους που χρησιμοποιήθηκαν ως βάση για τις δράσεις ανάπτυξης ικανοτήτων στο πλαίσιο του παρόντος έργου:
Ο Κατάλογος Σχεδιασμού Διαγωνισμών περιγράφει λεπτομερώς μια σειρά μέτρων που συμβάλλουν στον σχεδιασμό και την εκτέλεση των δημόσιων συμβάσεων κατά τρόπο που περιορίζει τους κινδύνους νόθευσης διαγωνισμών. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν την κατανόηση της αγοράς και των δυνητικών προμηθευτών, τη θέσπιση ευνοϊκών για τον ανταγωνισμό προϋποθέσεων συμμετοχής των προσφερόντων και κριτηρίων κατακύρωσης διαγωνισμών, τη χρήση ηλεκτρονικών συστημάτων δημόσιων συμβάσεων και την πρότερη ενημέρωση των προσφερόντων σχετικά με την ύπαρξη και την έκταση των κυρώσεων για παραβάσεις νόθευσης διαγωνισμών.
Ο Κατάλογος Σημείων Ελέγχου για Ανίχνευση Νόθευσης Διαγωνισμών καταγράφει ορισμένες ύποπτες ενδείξεις που βοηθούν στον εντοπισμό και την αναφορά πρακτικών νόθευσης διαγωνισμών. Οι ενδείξεις αυτές περιλαμβάνουν ασυνήθιστα μοτίβα υποβολής προσφορών ή τιμολόγησης ή ύποπτη συμπεριφορά ή δηλώσεις προσφερόντων.
Επιπλέον, ο ΟΟΣΑ έχει αναπτύξει δύο πρακτικούς καταλόγους σημείων ελέγχου για την υποστήριξη των αρμόδιων για τις δημόσιες συμβάσεις σε συγκεκριμένους τομείς. Και οι δύο κατάλογοι, οι οποίοι εγκρίθηκαν από την Επιτροπή Ανταγωνισμού του ΟΟΣΑ τον Δεκέμβριο του 2017, συμπληρώνουν τη Σύσταση και τις κατευθυντήριες γραμμές, παρέχοντας εργαλεία για τη διασφάλιση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού στις δημόσιες συμβάσεις:
Ο κατάλογος σημείων ελέγχου για την προστασία του ανταγωνισμού κατά τον διαχωρισμό συμβάσεων σε τμήματα (OECD, 2018[9]) παρέχει κατευθύνσεις ώστε ο διαχωρισμός μιας δημόσιας σύμβασης σε τμήματα να μην υπονομεύει τον ανταγωνισμό. Υπογραμμίζει, μεταξύ άλλων, την ανάγκη να λαμβάνεται υπόψη η διάρθρωση της αγοράς πριν από τον διαχωρισμό και τα τμήματα να σχεδιάζονται έτσι ώστε να καθιστούν δυσκολότερη τη σύμπραξη (π.χ. με διαφοροποίηση του μεγέθους ή της σύνθεσής τους, με λιγότερο προβλέψιμο σχεδιασμό).
Ο κατάλογος σημείων ελέγχου για την προστασία του ανταγωνισμού κατά τη διαχείριση των κινδύνων από πολύ χαμηλές προσφορές (OECD, 2018[10]) παρέχει κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση των πιθανών κινδύνων που ενέχουν οι ασυνήθιστα χαμηλές προσφορές, χωρίς να αποθαρρύνονται οι θεμιτές ανταγωνιστικές προσφορές. Επισημαίνει μέτρα όπως η διασφάλιση ρεαλιστικής εκτίμησης του κόστους, η χρήση κριτηρίων αξιολόγησης πέραν της τιμής, η επιβολή αναλογικών κυρώσεων σε περίπτωση μη εκτέλεσης και η παραπομπή στις αρχές ανταγωνισμού περιπτώσεων στρατηγικής υποβολής προσφορών κάτω του κόστους.
Ο ΟΟΣΑ έχει αναπτύξει και άλλα εργαλεία σχετικά με την καταπολέμηση της νόθευσης διαγωνισμών. Η Σύσταση του ΟΟΣΑ σχετικά με την αποτελεσματική δράση κατά των ιδιαίτερα σοβαρών συμπράξεων [OECD/LEGAL/0452] ορίζει τη νόθευση διαγωνισμών ως μορφή ιδιαίτερα σοβαρής σύμπραξης (hard core cartel). Η Σύσταση καλεί τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να θεσπίζουν και να εφαρμόζουν αυστηρούς κανόνες κατά των συμπράξεων. Ιδιαίτερη σημασία για την εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού σε υποθέσεις νόθευσης διαγωνισμών έχουν οι ενότητες της Σύστασης που αφορούν τη χρήση προγραμμάτων επιείκειας, τη συστηματική ανάλυση δεδομένων δημόσιων συμβάσεων για τον εντοπισμό συμπράξεων και τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ αρχών ανταγωνισμού και άλλων δημόσιων φορέων, συμπεριλαμβανομένων των αναθετουσών αρχών και των αρχών καταπολέμησης της διαφθοράς. Η Σύσταση προωθεί επίσης τη χρήση μηχανισμών ανώνυμης πληροφόρησης.
Πέρα από το πεδίο της πολιτικής ανταγωνισμού, η Σύσταση του ΟΟΣΑ για τις δημόσιες συμβάσεις [OECD/LEGAL/0411] προωθεί μια στρατηγική και ολοκληρωμένη προσέγγιση ως προς τις δημόσιες συμβάσεις και παρέχει κατευθύνσεις σχετικά με τη διαφάνεια, την ακεραιότητα, την αποδοτικότητα, την ψηφιοποίηση, τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων και τη διαχείριση κινδύνων σε όλα τα στάδια της διαδικασίας σύναψης δημόσιων συμβάσεων. Αρκετές από τις διατάξεις της αφορούν στον περιορισμό των κινδύνων σύμπραξης και την ενίσχυση του εντοπισμού τους. Ειδικότερα, η Σύσταση ενθαρρύνει τη διενέργεια ανταγωνιστικών διαγωνισμών ως βασική μέθοδο σύναψης δημόσιων συμβάσεων, υποστηρίζει τη χρήση ηλεκτρονικών συστημάτων δημόσιων συμβάσεων για την ενίσχυση της διαφάνειας και της ιχνηλασιμότητας και συνιστά ισχυρές δικλείδες ακεραιότητας και εκπαίδευση για τους αρμόδιους για τις δημόσιες συμβάσεις. Επιπλέον, η Σύσταση αναδεικνύει τη σημασία των δεδομένων δημόσιων συμβάσεων για την παρακολούθηση των διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων.
Ως κράτη μέλη της ΕΕ, οι έξι χώρες εφαρμόζουν τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), η οποία απαγορεύει τις οριζόντιες συμφωνίες που περιορίζουν τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά (συμπεριλαμβανομένης της νόθευσης διαγωνισμών). Οι εθνικές διαδικασίες εφαρμογής του δικαίου του ανταγωνισμού και ο χαρακτηρισμός των παραβάσεων διαφέρουν (π.χ. σε κάποιες χώρες οι παραβάσεις είναι μόνο διοικητικές, ενώ σε άλλες μπορεί να έχουν και ποινικό χαρακτήρα). Ωστόσο, οι ουσιαστικές διατάξεις σχετικά με τη νόθευση διαγωνισμών, οι εξουσίες έρευνας των αρχών ανταγωνισμού και η επιβολή προστίμων είναι σε μεγάλο βαθμό εναρμονισμένες βάσει του δικαίου του ανταγωνισμού της ΕΕ.
Στις ακόλουθες παραγράφους παρουσιάζονται συνοπτικά το γενικό νομικό πλαίσιο της ΕΕ, καθώς και τα εθνικά νομικά πλαίσια και η πρακτική εφαρμογής του δικαίου του ανταγωνισμού σε καθεμία από τις έξι συμμετέχουσες χώρες.
Σε επίπεδο ΕΕ, το άρθρο 101 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ απαγορεύει όλες τις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, κάθε εναρμονισμένη πρακτική, καθώς και όλες τις αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων, που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς και που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών. Η νόθευση διαγωνισμών θεωρείται σοβαρή μορφή συμπαιγνιακής συμπεριφοράς και, ως εκ τούτου, εμπίπτει στη διάταξη αυτή. Αποτελεί επίσης ιδιαίτερα σοβαρό περιορισμό του ανταγωνισμού και είναι παράνομη εξ αντικειμένου, χωρίς να απαιτείται απόδειξη των πραγματικών της επιπτώσεων στην αγορά για να θεωρηθεί παράνομη. Οι εθνικές διατάξεις για τις αντιανταγωνιστικές συμφωνίες και τις εναρμονισμένες πρακτικές, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων των έξι χωρών, έχουν εναρμονιστεί με το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και αντανακλούν το νομικό πλαίσιο της ΕΕ.
Αρμόδιες για την εφαρμογή του άρθρου 101 είναι από κοινού η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (εφεξής η «Επιτροπή») και οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού. Στην πράξη, οι εθνικές αρχές διερευνούν και διώκουν τις περισσότερες υποθέσεις νόθευσης διαγωνισμών, καθώς αυτές συνήθως ανακύπτουν στο πλαίσιο διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων σε εθνικές αγορές και επηρεάζουν τον ανταγωνισμό κυρίως εντός του οικείου κράτους μέλους. Ωστόσο, η Επιτροπή ενδείκνυται ιδιαιτέρως να επιλαμβάνεται υποθέσεων εφαρμογής του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, όταν μία ή περισσότερες συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές έχουν αντίκτυπο στον ανταγωνισμό σε περισσότερα από τρία κράτη μέλη (π.χ. σε διασυνοριακές αγορές που εκτείνονται σε περισσότερα από τρία κράτη μέλη ή σε περισσότερες διακριτές εθνικές αγορές).
Η Επιτροπή είναι ιδιαιτέρως κατάλληλη να χειρίζεται υποθέσεις νόθευσης διαγωνισμών που συνδέονται στενά με άλλες διατάξεις της Συνθήκης, οι οποίες εμπίπτουν στην αποκλειστική της αρμοδιότητα ή μπορούν να εφαρμοστούν αποτελεσματικότερα σε επίπεδο ΕΕ (όπως π.χ. διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ). Η παρέμβαση της ΕΕ μπορεί επίσης να απαιτείται όταν η έκδοση απόφασης της Επιτροπής είναι αναγκαία για την περαιτέρω ανάπτυξη της πολιτικής ανταγωνισμού για την αντιμετώπιση ενός νέου ζητήματος ή για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής και συνεπούς εφαρμογής της νομοθεσίας σε ολόκληρη την ΕΕ.5 Η Επιτροπή διαθέτει ευρείες εξουσίες έρευνας και μπορεί να επιβάλλει πρόστιμα ύψους έως και 10% του συνολικού κύκλου εργασιών μιας επιχείρησης. Η Επιτροπή έχει εκδώσει πρόσφατα σημαντικές αποφάσεις για υποθέσεις νόθευσης διαγωνισμών, αν και είναι αριθμητικά λιγότερες από τις υποθέσεις των εθνικών αρχών. Σε αυτές περιλαμβάνονται συμπράξεις για την προμήθεια στρατιωτικών χειροβομβίδων,6 κονσερβοποιημένων λαχανικών7 και μονάδων οπτικών δίσκων,8 οι οποίες αφορούσαν σχήματα νόθευσης διαγωνισμών όπως ο καθορισμός τιμών, η κατανομή αγορών και πελατών και οι συντονισμένες στρατηγικές υποβολής προσφορών.
Τον Σεπτέμβριο του 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπίστωσε ότι δύο κατασκευαστές αμυντικού εξοπλισμού, η RUAG και η Diehl, είχαν συμμετάσχει σε ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ. Η παράβαση συνίστατο στην κατανομή εθνικών αγορών σε σχέση με την πώληση στρατιωτικών χειροβομβίδων στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ).
Μεταξύ των ετών 2007 και 2021, οι επιχειρήσεις συμφώνησαν να μην ανταγωνίζονται η μία την άλλη στις χώρες που είχαν κατανείμει μεταξύ τους και συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους σε σχέση με δημόσιους διαγωνισμούς και απευθείας αιτήματα προμήθειας από εθνικές αρχές. Η σύμπραξη κάλυπτε τόσο επιθετικές όσο και αμυντικές στρατιωτικές χειροβομβίδες και περιλάμβανε κατανομή αγορών και ανταλλαγή ευαίσθητων από άποψη ανταγωνισμού πληροφοριών, εξαλείφοντας ουσιαστικά τον ανταγωνισμό στις σχετικές διαδικασίες προμήθειας.
Η παράβαση αποκαλύφθηκε κατόπιν αίτησης επιείκειας που υπέβαλε η RUAG, στην οποία χορηγήθηκε πλήρης απαλλαγή από τα πρόστιμα. Στη συνέχεια, η Επιτροπή διενήργησε αιφνιδιαστικούς ελέγχους στις εγκαταστάσεις της Diehl και εξέτασε την υπόθεση στο πλαίσιο της διαδικασίας διευθέτησης διαφορών. Στην Diehl χορηγήθηκε μείωση του προστίμου κατά 50% για τη συνεργασία της στο πλαίσιο του προγράμματος επιείκειας και πρόσθετη μείωση κατά 10% λόγω διεξαγωγής της διαδικασίας διευθέτησης διαφορών, με αποτέλεσμα την επιβολή τελικού προστίμου ύψους 1,2 εκατ. ευρώ.
Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2023), Υπόθεση AT.40760-Χειροβομβίδες, https://ec.europa.eu/competition/antitrust/cases1/202350/AT_40760_9770404_1218_4.pdf.
Ακολουθεί μια επισκόπηση του νομικού πλαισίου και της πρακτικής του εφαρμογής σε υποθέσεις νόθευσης διαγωνισμών στις έξι συμμετέχουσες χώρες.
1.4.1. Αυστρία
Στην Αυστρία, δύο είναι τα βασικά νομοθετήματα που διέπουν τον ανταγωνισμό. Ο Νόμος περί Συμπράξεων (Kartellgesetz) περιλαμβάνει τους ουσιαστικούς κανόνες ανταγωνισμού και τους δικονομικούς κανόνες των δικαστηρίων που είναι αρμόδια για υποθέσεις συμπράξεων, ενώ ο Νόμος περί Ανταγωνισμού (Wettbewerbsgesetz) ορίζει τα εργαλεία έρευνας της Ομοσπονδιακής Αρχής Ανταγωνισμού της Αυστρίας (AFCA). Η απαγόρευση της αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένων των ιδιαίτερα σοβαρών συμπράξεων, όπως η νόθευση διαγωνισμών, προβλέπεται στα άρθρα 1 επ. του Νόμου περί Συμπράξεων, τα οποία αντιστοιχούν στο άρθρο 101 ΣΛΕΕ.
Η νόθευση διαγωνισμών συνιστά επίσης ποινικό αδίκημα βάσει του άρθρου 168b του Αυστριακού Ποινικού Κώδικα (Strafgesetzbuch) και τιμωρείται με ποινή φυλάκισης έως τριών ετών. Υπό ορισμένες προϋποθέσεις, η νόθευση διαγωνισμών μπορεί να στοιχειοθετεί απάτη, με ποινή κάθειρξης έως δέκα ετών. Στο παρελθόν, σπάνια ασκούνταν ποινικές διώξεις για νόθευση διαγωνισμών. Τα τελευταία χρόνια, οι αρμόδιες ποινικές διωκτικές αρχές έχουν αρχίσει να διερευνούν συστηματικά σχετικές υποθέσεις. Τα κριτήρια απόδειξης για την έκδοση ποινικής καταδίκης είναι αυστηρά.
Το άρθρο 78 παράγραφος 1 του Αυστριακού Ομοσπονδιακού Νόμου περί Δημοσίων Συμβάσεων προβλέπει τον αποκλεισμό από μελλοντικούς δημόσιους διαγωνισμούς. Σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο, οι αναθέτουσες αρχές οφείλουν να αποκλείουν επιχειρήσεις από τη συμμετοχή σε διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων όταν υπάρχουν «επαρκώς πειστικές ενδείξεις» ότι έχει σημειωθεί αντιανταγωνιστική συμπεριφορά και, ιδίως, νόθευση διαγωνισμών. Για τον αποκλεισμό δεν απαιτείται προηγούμενη απόφαση της AFCA.
Η AFCA διερευνά παραβάσεις που αφορούν νόθευση διαγωνισμών, βάσει του Νόμου περί Ανταγωνισμού, και στη συνέχεια εισάγει τις σχετικές υποθέσεις ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου για υποθέσεις συμπράξεων. Σύμφωνα με τον Νόμο περί Συμπράξεων, αρμόδιο σε πρώτο βαθμό είναι το Ανώτατο Περιφερειακό Δικαστήριο της Βιέννης, το οποίο έχει δικαιοδοσία σε ολόκληρη τη χώρα. Στον επόμενο βαθμό δικαιοδοσίας, οι αποφάσεις του δικαστηρίου για υποθέσεις συμπράξεων ελέγχονται από το Ανώτατο Δικαστήριο. Οι αποφάσεις λαμβάνονται από επαγγελματίες δικαστές που συνεδριάζουν σε τετραμελή σύνθεση στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και σε πενταμελή σύνθεση στο Ανώτατο Δικαστήριο, η οποία συμπληρώνεται από δύο εξειδικευμένους λαϊκούς δικαστές, με τους επαγγελματίες δικαστές να έχουν την πλειοψηφία ή την αποφασιστική ψήφο.
Μετά την ολοκλήρωση της έρευνας, η AFCA μπορεί να προσφύγει στο αρμόδιο δικαστήριο για υποθέσεις συμπράξεων, ζητώντας την επιβολή προστίμων ή/και την έκδοση εντολής παύσης και παράλειψης στο μέλλον της αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς. Όταν ζητεί την επιβολή προστίμου, η AFCA μπορεί είτε να προσδιορίσει συγκεκριμένο ποσό είτε να αφήσει την επιμέτρηση του προστίμου στην κρίση του δικαστηρίου. Το δικαστήριο μπορεί να επιβάλει πρόστιμα ύψους έως 10% του συνολικού κύκλου εργασιών της επιχείρησης κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος. Κατά την επιμέτρηση του προστίμου, λαμβάνει υπόψη τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παράβασης, τον πλουτισμό που αποκόμισε η επιχείρηση, τον βαθμό υπαιτιότητας και την οικονομική δυνατότητα της επιχείρησης, καθώς και τυχόν ελαφρυντικές ή επιβαρυντικές περιστάσεις.
Οι εισαγγελικές αρχές και τα ποινικά δικαστήρια είναι αρμόδια για την ποινική αντιμετώπιση της νόθευσης διαγωνισμών, σύμφωνα με τον Αυστριακό Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Η AFCA υποχρεούται εκ του νόμου να αναφέρει κάθε περίπτωση νόθευσης διαγωνισμών στις εισαγγελικές και τις αστυνομικές αρχές. Η AFCA και οι εισαγγελικές αρχές συνεργάζονται και συντονίζουν τις έρευνές τους, ανταλλάσσοντας πληροφορίες και συνδράμοντας στη διενέργεια αιφνιδιαστικών ελέγχων (OECD, 2020[11]). Μολονότι στο παρελθόν σπάνια ασκούνταν ποινικές διώξεις, τα τελευταία χρόνια έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη δυναμική, ιδίως στον κατασκευαστικό τομέα.
Τα τελευταία χρόνια, η Αυστρία έχει αναπτύξει σημαντική δραστηριότητα στην αντιμετώπιση της νόθευσης διαγωνισμών. Πολλές από τις σχετικές υποθέσεις αφορούν τον κλάδο των κατασκευών, όπου η AFCA αποκάλυψε μεγάλης κλίμακας σύμπραξη, με μεγάλη διάρκεια, στην οποία εμπλέκονταν πολυάριθμες επιχειρήσεις και διαγωνιστικές διαδικασίες σε ολόκληρη τη χώρα. Παρότι οι επιμέρους κυρώσεις επιβλήθηκαν σταδιακά με την πάροδο του χρόνου, όλες πηγάζουν από την ίδια ευρύτερη έρευνα, η οποία ξεκίνησε το 2017. Η σύνοψη των κύριων πορισμάτων και αποφάσεων στον συγκεκριμένο τομέα παρουσιάζεται στο Πλαίσιο 1.2.
Ο κατασκευαστικός τομέας είναι κατά γενική ομολογία ιδιαίτερα ευάλωτος σε συμπράξεις και συγκεντρώνει τον μεγαλύτερο αριθμό αποφάσεων για νόθευση διαγωνισμών μεταξύ των μελών του ΟΟΣΑ. Η μεγάλη αξία των συμβάσεων, η προβλέψιμη ζήτηση (δηλαδή οι επαναλαμβανόμενες διαγωνιστικές διαδικασίες), τα τυποποιημένα προϊόντα, οι ολιγοπωλιακές δομές με περιορισμένο αριθμό ισχυρών επιχειρήσεων και οι σημαντικοί φραγμοί εισόδου συμβάλλουν στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος στο οποίο οι επιχειρήσεις διαθέτουν τόσο το κίνητρο όσο και τη δυνατότητα να συντονίσουν τη συμπεριφορά τους. Αυτά τα χαρακτηριστικά της αγοράς, σε συνδυασμό με την προβολή και την κλίμακα των δημόσιων έργων υποδομής, αυξάνουν τον κίνδυνο νόθευσης διαγωνισμών. Στην Αυστρία, ο κίνδυνος αυτός μετουσιώθηκε στη μεγαλύτερη υπόθεση σύμπραξης στην οποία έχουν επιβληθεί ποτέ κυρώσεις, κατόπιν ενεργειών της AFCA.
Η αυστριακή αρχή ανταγωνισμού αποκάλυψε το 2017 την εκτεταμένη και μακροχρόνια σύμπραξη στον κατασκευαστικό τομέα, η οποία αφορούσε τόσο δημόσιους όσο και ιδιωτικούς διαγωνισμούς. Οι πρακτικές σύμπραξης περιλάμβαναν καθορισμό τιμών, κατανομή αγοράς, υποβολή προσφορών εκ περιτροπής και ανταλλαγή εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών. Οι πρακτικές αυτές αποκαλύφθηκαν έπειτα από πληροφορία που διαβίβασε δημόσιος ελεγκτικός φορέας, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της εκπαίδευσης των εποπτικών και ελεγκτικών οργάνων ως προς τον εντοπισμό προειδοποιητικών ενδείξεων. Η έρευνα που ακολούθησε, η οποία ξεκίνησε σε στενή συνεργασία με την Αυστριακή Εισαγγελία Οικονομικών Υποθέσεων και Διαφθοράς, περιλάμβανε εκτεταμένους αιφνιδιαστικούς ελέγχους και οδήγησε στην επιβολή πολυάριθμων κυρώσεων. Μέχρι σήμερα, το αρμόδιο αυστριακό δικαστήριο για υποθέσεις συμπράξεων έχει επιβάλει πρόστιμα άνω των 195 εκατ. ευρώ, μεταξύ άλλων με αποφάσεις-ορόσημα σε βάρος μεγάλων κατασκευαστικών ομίλων. Αρκετές από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις υπέβαλαν αίτηση υπαγωγής σε πρόγραμμα επιείκειας ή κατέληξαν σε συμβιβασμό με την AFCA. Η αυστριακή υπόθεση αναδεικνύει τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ αρχών για την ενεργοποίηση των διαδικασιών αντιμετώπισης παραβάσεων. Αναλυτική επισκόπηση των αποφάσεων που έχουν εκδοθεί μέχρι σήμερα διατίθεται στη σελίδα συχνών ερωτήσεων που παρατίθεται στην αναφορά της AFCA (2025[12]).
Πηγές: AFCA (2025[12]), FAQs on the AFCA’s Construction Cartel Investigation, https://www.bwb.gv.at/fileadmin/user_upload/FAQ_Construction_Cartel_October_2025_Teil_1.pdf∙ Mayr (2025[13]), “Main developments in competition law and policy 2024”, https://competitionlawblog.kluwercompetitionlaw.com/2025/04/24/main-developments-in-competition-law-and-policy-2024-austria/∙ OECD (2025), Competition Trends 2025, https://doi.org/10.1787/8c4bd00b-en.
Στις παραγράφους που ακολουθούν παρουσιάζονται συνοπτικά πρόσφατες υποθέσεις νόθευσης διαγωνισμών πέραν του κατασκευαστικού τομέα, καταδεικνύοντας ότι η δράση των αρχών έχει επεκταθεί και σε άλλους κλάδους, όπως οι ξυλουργικές εργασίες και οι μελέτες έρευνας αγοράς.
Το 2022, η AFCA ζήτησε την επιβολή κυρώσεων σε βάρος τεσσάρων εταιρειών (AFCA, 2022[14]): Tischlerei Lechner / Fürst Möbel / Norer Tischlereigesellschaft / Krumböck. Στις εταιρείες αυτές επιβλήθηκαν κυρώσεις για πρακτικές νόθευσης διαγωνισμών σε διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων ξυλουργικών εργασιών και επιπλοποιίας στον τομέα της υγείας στην Κάτω Αυστρία και τη Βιέννη (το «καρτέλ ξυλουργικών εργασιών»). Οι πρακτικές αυτές περιλάμβαναν τον εκ των προτέρων καθορισμό της νικητήριας προσφοράς, ανταλλαγή πληροφοριών, καθορισμό τιμών και κατανομή της αγοράς. Το Ελεγκτικό Συνέδριο της Βιέννης ενημέρωσε την AFCA για πιθανές παρατυπίες σε διαγωνισμούς και η αρχή ανταγωνισμού διενήργησε αιφνιδιαστικούς ελέγχους.
Δύο από τις εταιρείες, η Fürst Möbel και η Norer Tischlereigesellschaft m.b.H., υπέβαλαν αίτηση υπαγωγής σε πρόγραμμα επιείκειας. Ως πρώτη αιτούσα, η Fürst απαλλάχθηκε από την επιβολή προστίμου, ενώ στη Norer Tischlereigesellschaft m.b.H. επιβλήθηκε μειωμένο πρόστιμο. Οι άλλες δύο εταιρείες, η Krumböck και η Tischlerei Lechner GmbH, αναγνώρισαν την παράβασή τους και κατέληξαν σε συμβιβασμό, με αποτέλεσμα να λάβουν μείωση του προστίμου.
Με χωριστές αποφάσεις, το αρμόδιο δικαστήριο για υποθέσεις συμπράξεων επιβεβαίωσε την παράβαση και για τις τέσσερις εταιρείες. Συναφώς, με την Απόφαση 27 Kt 6/22t (Cartel Court, 2022[15]) επιβλήθηκε πρόστιμο ύψους 100.000 ευρώ στην Tischlerei Lechner, με την Απόφαση 127 Kt 1/22t (Cartel Court, 2022[16]) επιβλήθηκε πρόστιμο ύψους 69.000 ευρώ στη Norer Tischlereigesellschaft, η Απόφαση 28 Kt 1/22i (Cartel Court, 2022[17]) αφορούσε την Fürst Möbel, και με την Απόφαση 26 Kt 5/22p (Cartel Court, 2022[18]) επιβλήθηκε πρόστιμο ύψους 128.000 ευρώ στην Krumböck. Οι δικαστικές διαδικασίες εναντίον άλλων δύο εταιρειών που εμπλέκονται στο καρτέλ βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη.
Τον Δεκέμβριο του 2023, η AFCA ζήτησε την επιβολή προστίμων σε βάρος τριών εταιρειών που είχαν ελεγχθεί για πρακτικές νόθευσης διαγωνισμών στον τομέα των μελετών έρευνας αγοράς (AFCA, 2023[19]). Η έρευνα κινήθηκε στο πλαίσιο ποινικής υπόθεσης (Sabine Beinschab), σε συνεργασία με την Αυστριακή Εισαγγελία Οικονομικών Υποθέσεων και Διαφθοράς (WKStA). Η εισαγγελική αρχή διαβίβασε στην AFCA αποδεικτικά στοιχεία και έγγραφα που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν παραβάσεις της νομοθεσίας περί συμπράξεων. Τον Ιούλιο του 2023, το αρμόδιο δικαστήριο για υποθέσεις συμπράξεων επιβεβαίωσε την παράβαση από τις BB Research Affairs και Beinschab Business και επέβαλε πρόστιμο ύψους 6.000 ευρώ. Το δικαστήριο αναγνώρισε ότι τυχόν υψηλότερο πρόστιμο θα έθετε σε κίνδυνο την οικονομική βιωσιμότητα των εμπλεκόμενων εταιρειών (Απόφαση 28 Kt 2/23p). Περαιτέρω έρευνες ολοκληρώθηκαν τον Οκτώβριο του 2024.
Τέλος, κάποιες συμπράξεις νόθευσης διαγωνισμών αποτέλεσαν αντικείμενο ποινικής δίωξης, με την επιβολή ποινών φυλάκισης στους συμμετέχοντες. Στο πλαίσιο της σύμπραξης στον κατασκευαστικό τομέα που περιγράφηκε ανωτέρω, εκκρεμούν διάφορες ποινικές διαδικασίες. Χωρίς να είναι εξαντλητική, η ακόλουθη συνοπτική παρουσίαση υποθέσεων αποτυπώνει την ποινική αντιμετώπιση της νόθευσης διαγωνισμών στην Αυστρία, μεταξύ άλλων σε περιπτώσεις στις οποίες η νόθευση διαγωνισμών διώχθηκε παράλληλα με άλλα σοβαρά αδικήματα.
Στην Απόφαση Os 107/99 (Supreme Court of Austria, 2000[20]), το Ανώτατο Δικαστήριο επέβαλε στους κατηγορουμένους ποινή φυλάκισης πέντε ετών για τη συμμετοχή τους σε συμφωνίες νόθευσης διαγωνισμών, καθώς και για σοβαρή απάτη και υπεξαίρεση. Στην Απόφαση 13 Os 34/01 (Supreme Court of Austria, 2001[21]), το Ανώτατο Δικαστήριο καταδίκασε διάφορους εκπροσώπους κατασκευαστικών εταιρειών για σοβαρή απάτη, καθώς είχαν συνωμοτήσει με σκοπό τη χειραγώγηση διαγωνισμών για συμβάσεις κατασκευαστικών έργων. Στους καταδικασθέντες επιβλήθηκαν πρόστιμα και ποινές φυλάκισης διάρκειας από 9 έως 11 μήνες. Στην Απόφαση 13 Os 135/03 (Supreme Court of Austria, 2003[22]), το Ανώτατο Δικαστήριο εξέτασε την ποινική ευθύνη των συμμετεχόντων στο καρτέλ παραθύρων της Κάτω Αυστρίας. Ένας κατηγορούμενος καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης 6 μηνών, ακολουθούμενη από 18μηνη περίοδο αναστολής υπό όρους, ενώ σε άλλους επιβλήθηκαν ποινές φυλάκισης έως 20 μηνών. Ωστόσο, οι ποινές αυτές ανεστάλησαν μεταγενέστερα και οι κατηγορούμενοι αφέθηκαν ελεύθεροι με τριετή αναστολή.
1.4.2. Βουλγαρία
Στη Βουλγαρία, το άρθρο 15 του Νόμου περί Προστασίας του Ανταγωνισμού της Βουλγαρίας (LPC) απαγορεύει κάθε μορφή σύμπραξης, συμπεριλαμβανομένης της νόθευσης διαγωνισμών, χωρίς να προβλέπει ποινικές κυρώσεις για τις σχετικές παραβάσεις. Η Επιτροπή Προστασίας του Ανταγωνισμού της Βουλγαρίας (CPC) έχει εκδώσει από το 2010 κατευθυντήριες γραμμές για την καταπολέμηση της νόθευσης διαγωνισμών στις δημόσιες συμβάσεις. Το 2020, η CPC εξέδωσε αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές, σε αντικατάσταση της έκδοσης του 2010 (που είχε εγκριθεί με την απόφαση CPC αριθ. 570/20.05.2010), οι οποίες εξακολουθούν να ισχύουν σήμερα και έχουν ως βάση τις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για την καταπολέμηση των συμπράξεων στις δημόσιες συμβάσεις (OECD, 2026[7]) και τη Σύσταση για την καταπολέμηση της νόθευσης διαγωνισμών στις δημόσιες συμβάσεις [OECD-LEGAL-0396].
Οι κατευθυντήριες γραμμές της CPC εξηγούν τις βασικές αρχές της πολιτικής ανταγωνισμού που σχετίζονται με τις δημόσιες συμβάσεις, καθώς και την απαγόρευση που προβλέπεται στο άρθρο 15 του LPC. Εξετάζουν τους παράγοντες που ευνοούν τη χειραγώγηση της αγοράς (π.χ. σταθερότητα των μεριδίων αγοράς, ομοιότητα προϊόντων/υπηρεσιών), καθώς και πρακτικές που περιορίζουν τον ανταγωνισμό από την πλευρά των αναθετουσών αρχών (π.χ. αδικαιολόγητοι φραγμοί εισόδου που περιορίζουν τον αριθμό των δυνητικών προσφερόντων) αλλά και των επιχειρήσεων (π.χ. καθορισμός τιμών και κατανομή της αγοράς). Οι κατευθυντήριες γραμμές περιλαμβάνουν έναν ενδεικτικό κατάλογο απαγορευμένων μορφών «χειραγώγησης διαγωνισμών». Παρουσιάζουν επίσης τα μέτρα που μπορούν να λαμβάνουν οι αναθέτουσες αρχές για τον περιορισμό του κινδύνου νόθευσης διαγωνισμών στις δημόσιες συμβάσεις (π.χ. σχεδιασμός κατάλληλων και διαφανών κριτηρίων επιλογής, υλοποίηση δράσεων ευαισθητοποίησης), καθώς και τις ενέργειες στις οποίες μπορεί να προβεί η CPC σε σχέση με τη νόθευση διαγωνισμών.
Οι αρμόδιοι υπάλληλοι για τις δημόσιες συμβάσεις λαμβάνουν σχετική εκπαίδευση κατά την ανάληψη των καθηκόντων τους, καθώς και καθ’ όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας τους (άρθρο 244 παράγραφος 1 του Νόμου περί Δημοσίων Συμβάσεων και άρθρο 140 του Κανονισμού για την Εφαρμογή του Νόμου περί Δημοσίων Συμβάσεων). Ωστόσο, η εκπαίδευση αυτή δεν καλύπτει ζητήματα δικαίου του ανταγωνισμού.
Κατά την τελευταία πενταετία, η CPC διερεύνησε επτά υποθέσεις νόθευσης διαγωνισμών, οι οποίες συνοψίζονται στην παράγραφο που ακολουθεί και στο Πλαίσιο 1.3.
Η πρώτη υπόθεση νόθευσης διαγωνισμών αφορούσε ένα εθνικό πρόγραμμα ενεργειακής απόδοσης (Υπόθεση 114/2016). Η υπόθεση κινήθηκε κατόπιν καταγγελίας της αναθέτουσας αρχής, του Δημάρχου του Targovishte (πόλης στη βορειοδυτική Βουλγαρία), σχετικά με πιθανή νόθευση διαγωνισμών σε δημόσιους διαγωνισμούς για την εκτέλεση ενεργειακών ελέγχων και την υποβολή προτάσεων αναβάθμισης πολυκατοικιών. Η CPC διενήργησε αιφνιδιαστικούς ελέγχους στις εγκαταστάσεις τριών επιχειρήσεων. Από τα ηλεκτρονικά αποδεικτικά στοιχεία προέκυψαν παρόμοιες συμφωνίες σε δύο ακόμη δήμους, το Plovdiv και το Gotse Delchev, με αποτέλεσμα η CPC να διευρύνει τη διαδικασία ώστε να συμπεριλάβει και άλλες ύποπτες επιχειρήσεις. Τα αποδεικτικά στοιχεία έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες στη σύμπραξη είχαν συνάψει συμφωνίες για την κατανομή των διαγωνισμών και τον καθορισμό της προσφερόμενης τιμής. Με βάση αυτά τα στοιχεία, εκδόθηκαν τρεις ξεχωριστές αποφάσεις (Αποφάσεις αριθ. 1312/05.12.2019, 1313/05.12.2019 και 762/22.07.2021). Πέντε από τις επιχειρήσεις υπέβαλαν αίτηση υπαγωγής σε πρόγραμμα επιείκειας. Σε δύο επιχειρήσεις χορηγήθηκε πλήρης απαλλαγή από πρόστιμα, ενώ οι άλλες τρεις αιτούσες έλαβαν μείωση προστίμων από 30% έως 50%. Η CPC επέβαλε επίσης πρόστιμο ύψους 10.000 BGN (5.115 ευρώ) στον διευθυντή μίας εκ των επιχειρήσεων στις οποίες επιβλήθηκαν κυρώσεις, για συνδρομή στην οργάνωση και λειτουργία της σύμπραξης. Ωστόσο, το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο ακύρωσε μεταγενέστερα την εν λόγω ποινή, καθώς ο διευθυντής είχε ενεργήσει για λογαριασμό της επιχείρησης και όχι ατομικά.
Κατά τον χρόνο σύνταξης της παρούσας έκδοσης, βρίσκονται σε εξέλιξη έξι υποθέσεις νόθευσης διαγωνισμών στη Βουλγαρία. Πέντε από αυτές βασίζονται σε αναφορές αναθετουσών αρχών και μία σε καταγγελία ανταγωνιστή.
Η Υπόθεση αριθ. 509/2021 άνοιξε με την Απόφαση CPC αριθ. 635/2021, μετά από επιστολή του Δήμου Gabrovo προς την CPC, σχετικά με την προμήθεια ανθέων για τους δημόσιους χώρους της πόλης. Η Έκθεση Αιτιάσεως (Statement of Objections) εκδόθηκε τον Νοέμβριο του 2022.
Η Υπόθεση αριθ. 786/2021 άνοιξε με την Απόφαση CPC αριθ. 920/2021, κατόπιν ενημέρωσης της CPC από το Υπουργείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και Δημοσίων Έργων, σχετικά με πιθανή νόθευση διαγωνισμών σε διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων κατασκευαστικών έργων, για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης κτιρίων στην πόλη Zlatograd.
Η Υπόθεση αριθ. 174/2022 άνοιξε με την Απόφαση CPC αριθ. 217/2022, μετά από επιστολή του Υπουργείου Άμυνας προς την CPC σχετικά με την προμήθεια υποδημάτων και επαγγελματικού ρουχισμού. Στη συνέχεια, το Υπουργείο Εσωτερικών υπέβαλε χωριστή καταγγελία, με αποτέλεσμα τη διεύρυνση του αντικειμένου της έρευνας. Η CPC εξέδωσε την Έκθεση Αιτιάσεως τον Ιούνιο του 2023.
Η CPC άνοιξε την Υπόθεση αριθ. 377/2022 με την Απόφαση αριθ. 503/2022, μετά από καταγγελία της Κεντρικής Μονάδας Προμηθειών του Υπουργείου Οικονομικών, σχετικά με την προμήθεια τόνερ και άλλων αναλωσίμων αναλωσίμων εκτυπωτών και φωτοτυπικών μηχανημάτων για τις ανάγκες της δημόσιας διοίκησης. Τον Ιούνιο του 2022, η CPC διενήργησε ελέγχους στα γραφεία των υπό έρευνα επιχειρήσεων.
Τον Νοέμβριο του 2023, η CPC άνοιξε την Υπόθεση αριθ. 1034/2023, μετά από επιστολή του Υπουργείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και Δημοσίων Έργων, με την οποία αναφέρθηκε πιθανή νόθευση διαγωνισμών σε διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων κατασκευαστικών έργων στην πόλη Veliko Tarnovo.
Τέλος, η πιο πρόσφατη εν εξελίξει Υπόθεση, με αριθ. 409/2024, άνοιξε τον Μάιο του 2024, μετά την υποβολή επίσημης καταγγελίας ανταγωνιστή στην CPC. Η CPC διενήργησε έλεγχο στα γραφεία δύο επιχειρήσεων εμπορίας μηχανημάτων και εξοπλισμού κατασκευών και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπήρχαν βάσιμες ενδείξεις πρακτικών νόθευσης διαγωνισμών. Η Έκθεση Αιτιάσεως δεν έχει εκδοθεί ακόμη.
Πηγές: CPC (2021[23]), “The CPC initiated a self-referral to establish a possible prohibited agreement between ‘Total LC’ EOOD and ‘Nai 2015’ EOOD in order to manipulate public procurement procedures”, https://www.cpc.bg/news-217?returnUrl=page%3d15∙ CPC (2021[24]), “Another procedure for self-referral of the CPC to establish possible manipulation of public procurement procedures”, https://www.cpc.bg/news-254?returnUrl=page%3d14∙ CPC (2022[25]), “The CPC initiated proceedings to establish the possible existence of a cartel agreement aimed at manipulating public procurement procedures with the subject of production and supply of official clothing and footwear”, https://www.cpc.bg/news-3?returnUrl=page%3d11∙ CPC (2022[26]), “The Commission carries out on-the-spot inspections at the offices of traders of toners and other printing consumables”, https://www.cpc.bg/news-266?returnUrl=page%3d10∙ CPC (2022[27]), “The CPC has addressed allegations for cartel agreement between ‘Total El Si’ EOOD and ‘Nai 2015’ EOOD for manipulating numerous public procurement procedures”, https://www.cpc.bg/en/news-314?returnUrl=page%3d3∙ CPC (2023[28]), “The Commission on Protection of Competition has addressed allegations for cartel agreement between ‘Cavaler Union 2001’ EOOD, ‘Technomat-Mercury’ EOOD and Labor-producing co-operation for handicapped ‘Zdravohod’ for manipulating numerous public procurement procedures”, https://www.cpc.bg/en/news-482?returnUrl=page%3d2.
1.4.3. Κροατία
Στην Κροατία, η νόθευση διαγωνισμών απαγορεύεται βάσει του άρθρου 8 του Νόμου περί Ανταγωνισμού και χαρακτηρίζεται ρητά ως παράνομη σύμπραξη στο άρθρο 2γ αυτού. Αποτελεί επίσης τη μόνη μορφή αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς που ποινικοποιείται ρητά βάσει του άρθρου 254 του Ποινικού Κώδικα. Το άρθρο αυτό προβλέπει δύο μορφές αδικημάτων νόθευσης διαγωνισμών, οι οποίες τιμωρούνται ανάλογα με τη σοβαρότητά τους και το οικονομικό όφελος που προκύπτει: τη βασική μορφή, η οποία συντρέχει όταν μια επιχείρηση υποβάλλει προσφορά βάσει απαγορευμένης συμφωνίας, και τη διακεκριμένη μορφή, όταν η συμφωνία αυτή αποφέρει σημαντικό περιουσιακό όφελος στους συμμετέχοντες.
Σύμφωνα με τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (άρθρα 19α και 19γ), αρμόδιο για την εκδίκαση ποινικών υποθέσεων νόθευσης διαγωνισμών είναι, σε πρώτο βαθμό, το δημοτικό δικαστήριο και, σε δεύτερο βαθμό, το περιφερειακό δικαστήριο. Αρμόδια για τις ποινικές έρευνες είναι η Εισαγγελία, από την αρχική συλλογή πληροφοριών έως την έναρξη επίσημης έρευνας και την εκπροσώπηση ενώπιον των δικαστηρίων.
Η Αρχή Ανταγωνισμού της Κροατίας (CCA) είναι αρμόδια για την εφαρμογή των διατάξεων του Νόμου περί Ανταγωνισμού σχετικά με τη νόθευση διαγωνισμών, όχι όμως και των διατάξεων του Ποινικού Κώδικα. Αντιστοίχως, η Εισαγγελία είναι αρμόδια για την εφαρμογή των διατάξεων του Ποινικού Κώδικα σχετικά με τη νόθευση διαγωνισμών, όχι όμως και των διατάξεων του Νόμου περί Ανταγωνισμού. Οι δύο φορείς υπέγραψαν στις 10 Ιουνίου 2024 συμφωνία συνεργασίας για τον εντοπισμό και τη δίωξη της νόθευσης διαγωνισμών, η οποία περιλαμβάνει την αμοιβαία τεχνική συνδρομή, την υλοποίηση κοινών προγραμμάτων εκπαίδευσης και τον συντονισμό σε υποθέσεις δημοσίων συμβάσεων. Η συμφωνία προβλέπει την αμοιβαία ετοιμότητα για συνεργασία σε θέματα δικαίου του ανταγωνισμού, σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένου του Νόμου περί Ανταγωνισμού, του Ποινικού Κώδικα και του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Η συνεργασία βασίζεται στην παροχή εμπειρογνωμοσύνης και τεχνικής συνδρομής σε εν εξελίξει υποθέσεις, την ανταλλαγή πληροφοριών και δεδομένων, μεταξύ άλλων σε εμπιστευτικά ζητήματα, τις άμεσες επαφές μεταξύ των δύο φορέων, τη συνεχή ανάπτυξη των δεξιοτήτων του προσωπικού και την αμοιβαία συμμετοχή σε εκπαιδευτικά προγράμματα και συνέδρια. Οι συναντήσεις πραγματοποιούνται διαδικτυακά ή δια ζώσης, με ειδικούς συντονιστές από κάθε φορέα.
Μέχρι σήμερα, η CCA έχει ολοκληρώσει μία υπόθεση με αποκλειστικό αντικείμενο τη νόθευση διαγωνισμών για την προμήθεια τροφίμων στο Ζάγκρεμπ. Παράλληλα, την περίοδο 2018-2022, η Εισαγγελία κίνησε 25 ποινικές έρευνες για νόθευση διαγωνισμών, μία εκ των οποίων οδήγησε σε καταδίκη, 19 απορρίφθηκαν και 5 παραμένουν σε εκκρεμότητα. Η CCA δεν διεξήγαγε παράλληλη έρευνα για καμία από αυτές τις υποθέσεις και δεν ζητήθηκε η γνώμη της.
Η πρώτη υπόθεση που διερεύνησε η CCA με αποκλειστικό αντικείμενο τη νόθευση διαγωνισμών είναι η υπόθεση Agro-Vir d.o.o., Zagreb, Agrodalm d.o.o., Zagreb, Diljexport d.o.o., Zagreb και Marino-Lučko d.o.o., Lučko (2022). Η Αρχή διαπίστωσε ότι τα μέρη είχαν συνάψει απαγορευμένη οριζόντια συμφωνία. Η συμφωνία αφορούσε τη δημόσια προμήθεια 14 ομάδων προϊόντων τροφίμων από το Dobri dom, ίδρυμα κοινωνικής πρόνοιας του Δήμου Ζάγκρεμπ, το οποίο είχε συνάψει το 2012 μια τετραετή σύμβαση-πλαίσιο με αντικείμενο την παροχή υπηρεσιών συσσιτίου. Η CCA κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι επιχειρήσεις είχαν συμπράξει για τον καθορισμό τιμών και την κατανομή συμβάσεων, συντονίζοντας τις προσφορές τους ώστε να προκαθορίζεται ο ανάδοχος για κάθε ομάδα προϊόντων και για κάθε έτος της σύμβασης-πλαίσιο. Η πρακτική αυτή περιλάμβανε την υποβολή προσφορών εκ περιτροπής, προσφορές κάλυψης και την υποβολή εικονικών προσφορών, καθώς και συμφωνίες υπεργολαβίας που απέκρυπταν την κατανομή των συμβάσεων πίσω από φαινομενικό ανταγωνισμό. Η απόφαση επικυρώθηκε από το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο στις 14 Σεπτεμβρίου 2022. Η υπόθεση ξεκίνησε μετά από αιφνιδιαστικούς ελέγχους που διενήργησε η CCA στις επαγγελματικές εγκαταστάσεις δύο επιχειρήσεων και όχι κατόπιν καταγγελίας. Το πρόστιμο ανήλθε σε 2.155 εκατ. HRK (περίπου 287.000 ευρώ).
Πηγή: Απόφαση UP/I 034-03/17-01/021 της 28ης Απριλίου 2022, CCA κατά Agro-Vir doo, Zagreb, Agrodalm doo, Zagreb, Diljexport doo, Zagreb και Marino-Lučko doo Lučko.
1.4.4. Κύπρος
Στην Κύπρο, η νόθευση διαγωνισμών απαγορεύεται βάσει του περί της Προστασίας του Ανταγωνισμού Νόμου του 2022 (Ν. 13(I)/2022) και του τροποποιητικού Νόμου 169(I)/2022. Παρότι δεν ορίζεται ρητά, η νόθευση διαγωνισμών απαγορεύεται ως μορφή περιοριστικής του ανταγωνισμού σύμπραξης βάσει του άρθρου 3 παράγραφος 1, το οποίο απαγορεύει τον καθορισμό τιμών, την υποβολή προσφορών εκ περιτροπής, τις προσφορές κάλυψης και την κατανομή αγοράς.
Η Επιτροπή Προστασίας του Ανταγωνισμού (ΕΠΑ) είναι η αρχή ανταγωνισμού της Κύπρου, η οποία έχει την εξουσία να διερευνά παραβάσεις και να επιβάλλει πρόστιμα. Διαθέτει ευρείες ερευνητικές εξουσίες, οι οποίες περιλαμβάνουν αιφνιδιαστικούς ελέγχους, λήψη δηλώσεων, προσωρινά μέτρα και αιτήματα παροχής πληροφοριών. Σε περίπτωση διαπίστωσης παράβασης που αφορά νόθευση διαγωνισμών, η ΕΠΑ μπορεί να επιβάλει διοικητικό πρόστιμο ύψους έως 10% του κύκλου εργασιών κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος της απόφασής της (άρθρο 47 του Νόμου). Οι αποφάσεις της ΕΠΑ με τις οποίες διαπιστώνονται παραβάσεις μπορούν να προσβληθούν ενώπιον του Διοικητικού Δικαστηρίου και να ελεγχθούν σε δεύτερο βαθμό από το Ανώτατο Δικαστήριο.
Η αντιμετώπιση υποθέσεων νόθευσης διαγωνισμών στην Κύπρο στηρίζεται κυρίως σε καταγγελίες αναθετουσών αρχών και ελεγκτικών οργάνων. Τα τελευταία χρόνια, η ΕΠΑ έχει επιβάλει κυρώσεις σε τρεις σημαντικές υποθέσεις.
Στην υπόθεση 58/2010,9 η ΕΠΑ εξέδωσε απόφαση διαπίστωσης παράβασης σε βάρος του Συνδέσμου Εισαγωγέων Μηχανοκίνητων Οχημάτων (ΣΕΜΟ) για πρακτικές νόθευσης διαγωνισμών. Ο ΣΕΜΟ είχε αποστείλει επιστολή με την οποία έδινε οδηγίες στα μέλη του να μην προχωρήσουν σε υποβολή προσφοράς, σε δημόσιο διαγωνισμό που είχε προκηρύξει η Αστυνομία Κύπρου για την προμήθεια 25 οχημάτων, εάν δεν τροποποιούνταν ορισμένοι όροι του διαγωνισμού. Η ΕΠΑ διαπίστωσε ότι οι ενέργειες του ΣΕΜΟ συνιστούσαν παράβαση του άρθρου 3 του περί της Προστασίας του Ανταγωνισμού Νόμου. Ως εκ τούτου, επέβαλε πρόστιμο ύψους 5.000 ευρώ.
Τον Ιούνιο του 2017, η ΕΠΑ εξέδωσε απόφαση με την οποία επέβαλε κυρώσεις στον Σύνδεσμο Εργοληπτών Μηχανολογικών και Ηλεκτρολογικών Έργων Κύπρου (ΣΕΜΗΕΚ), στο πλαίσιο καταγγελίας που υπέβαλε ο Δήμος Πάφου τον Ιούνιο του 2016 (Απόφαση 25/2017).10 Ο Δήμος είχε διενεργήσει δημόσιο διαγωνισμό για την αποκατάσταση και τον εξωραϊσμό της δημοτικής αγοράς. Ο ΣΕΜΗΕΚ εξέδωσε εγκύκλιο με την οποία καλούσε τα μέλη του να μποϊκοτάρουν τον διαγωνισμό και να μην υποβάλλουν προσφορές σε έργα που δεν ακολουθούσαν τη μέθοδο της διορισμένης υπεργολαβίας που είχε συμφωνηθεί από τον ΣΕΜΗΕΚ. Ο Δήμος κατήγγειλε ότι, λόγω της απαγόρευσης αυτής, υποβλήθηκε μόνο μία προσφορά. Η ΕΠΑ έκρινε ότι η εγκύκλιος συνιστούσε παράνομο περιορισμό του ανταγωνισμού και επέβαλε στον Σύνδεσμο διοικητικό πρόστιμο ύψους 2.121 ευρώ. Ο ΣΕΜΗΕΚ διατάχθηκε να ενημερώσει τα μέλη του ότι ήταν ελεύθερα να υποβάλλουν προσφορές ανεξάρτητα από τη μέθοδο υπεργολαβίας που προβλεπόταν στον διαγωνισμό.
Η απόφαση με την οποία επιβλήθηκαν κυρώσεις σε βάρος του ΣΕΜΗΕΚ ακυρώθηκε από το Διοικητικό Δικαστήριο, κατόπιν προσφυγής του ΣΕΜΗΕΚ. Με την προσφυγή προβλήθηκε ο ισχυρισμός ότι η έρευνα που διεξήγαγε η ΕΠΑ είχε παραβιάσει την αρχή της αμεροληψίας. Ο ισχυρισμός αυτός βασίστηκε σε δηλώσεις του Δημάρχου Πάφου σε ραδιοφωνικό σταθμό, σύμφωνα με τις οποίες είχε συζητήσει την υπόθεση με την Πρόεδρο της ΕΠΑ, η οποία φέρεται να συμφώνησε εκ πρώτης όψεως ότι υπήρχε παράβαση. Το Διοικητικό Δικαστήριο έκανε δεκτό τον ισχυρισμό αυτό. Ωστόσο, η ΕΠΑ άσκησε έφεση κατά της απόφασης τον Δεκέμβριο του 2020. Πρόσφατα, η ΕΠΑ απέσυρε την έφεση και αποφάσισε να επανεξετάσει την απόφασή της. Μετά την ολοκλήρωση της αναγκαίας προκαταρκτικής έρευνας, η ΕΠΑ αποφάσισε να κοινοποιήσει στον ΣΕΜΗΕΚ Έκθεση Αιτιάσεως. Η υπόθεση εκκρεμεί πλέον ενώπιον της ΕΠΑ.11
Τον Ιούλιο του 2018, η ΕΠΑ εξέδωσε απόφαση επιβολής κυρώσεων σε βάρος εννέα εταιρειών (Απόφαση αριθ. 29/2018).12 Οι εταιρείες ήταν οι εξής: Ματθαίος Ιωάννου, Κ. Κυθραιώτης Σκυρόδεμα, Skyramix, Athinodorou & Poullas Super Beton, Top Mix Concrete, I & S Kritonis Limited, Betoman Limited, Alfa Beton και Ψαρούδης Μπετόν. Οι εταιρείες αυτές είχαν συμπράξει για τη νόθευση τριών δημόσιων διαγωνισμών του Υπουργείου Συγκοινωνιών και Έργων για την προμήθεια και μεταφορά έτοιμου σκυροδέματος. Η έρευνα κινήθηκε αυτεπαγγέλτως και με την απόφαση επιβλήθηκε πρόστιμο συνολικού ύψους 1.155.593 ευρώ.
1.4.5. Ελλάδα
Στην Ελλάδα, το άρθρο 1 του Νόμου περί της Προστασίας του Ελεύθερου Ανταγωνισμού (ν. 3959/2011, όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4886/2022) προβλέπει γενική απαγόρευση των αντιανταγωνιστικών συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένων των καρτελικών συμπράξεων. Ειδικότερα, κατά τρόπο αντίστοιχο με το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, με τον νόμο αυτόν απαγορεύονται «όλες οι συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές μεταξύ επιχειρήσεων και όλες οι αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων, οι οποίες έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού στην Ελληνική Επικράτεια». Η νόθευση διαγωνισμών εμπίπτει στη γενική αυτή απαγόρευση.
Σύμφωνα με το άρθρο 25 του Νόμου περί της Προστασίας του Ελεύθερου Ανταγωνισμού, η Επιτροπή Ανταγωνισμού μπορεί να επιβάλλει πρόστιμα σε επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων που έχουν παραβεί τον ν. 3959/2011 ή το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, συμπεριλαμβανομένων παραβάσεων που αφορούν νόθευση διαγωνισμών. Σύμφωνα με το άρθρο 25Β, το πρόστιμο μπορεί να ανέλθει έως το 10% του συνολικού παγκόσμιου κύκλου εργασιών της επιχείρησης κατά την προηγούμενη της έκδοσης της απόφασης χρήση. Το ύψος του προστίμου υπολογίζεται, μεταξύ άλλων, σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παράβασης.
Η Ελλάδα έχει επίσης ποινικοποιήσει τις ιδιαίτερα σοβαρές καρτελικές συμπράξεις, συμπεριλαμβανομένης της νόθευσης διαγωνισμών (European Commission, 2011[29]). Το άρθρο 44 του Νόμου περί της Προστασίας του Ελεύθερου Ανταγωνισμού προβλέπει ποινικές κυρώσεις για φυσικά πρόσωπα τα οποία, ενεργώντας ατομικά ή ως εκπρόσωποι επιχείρησης, συμμετέχουν σε αντιανταγωνιστικές συμφωνίες και, ως εκ τούτου, παραβιάζουν το άρθρο 1 του νόμου (ή το άρθρο 101 της ΣΛΕΕ).
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού δεν διαθέτει αρμοδιότητες ποινικής φύσης. Οι αρμοδιότητες αυτές ανήκουν αποκλειστικά στα ποινικά δικαστήρια, στα οποία η Επιτροπή Ανταγωνισμού πρέπει να αναφέρει τις παραβάσεις, εντός δέκα ημερών από την έκδοση απόφασης με την οποία διαπιστώνεται παράβαση (άρθρο 43 του ν. 3959/2011). Οι ποινικές κυρώσεις περιλαμβάνουν χρηματική ποινή από 100.000 έως 1.000.000 ευρώ και μπορούν να περιλαμβάνουν ποινή φυλάκισης τουλάχιστον δύο ετών (άρθρο 44 του Νόμου). Η επιτυχής υπαγωγή σε πρόγραμμα επιείκειας ή στη διαδικασία διευθέτησης διαφορών συνιστά λόγο εξάλειψης του αξιοποίνου (βλ. Ενότητα 3.2.7 κατωτέρω), υπό τρεις προϋποθέσεις: οι οφειλέτες πρέπει να έχουν εξοφλήσει ολοσχερώς τα πρόστιμα που επέβαλε η Επιτροπή Ανταγωνισμού, να συνεργάστηκαν ενεργά με τις αρχές και να έχουν υποβάλει την αίτηση υπαγωγής σε πρόγραμμα επιείκειας ή σε διαδικασία διευθέτησης διαφορών πριν ενημερωθούν αρμοδίως σχετικά με την ποινική δίωξη εις βάρος τους ή το ενδεχόμενο ποινικής δίωξης εις βάρος τους (άρθρο 44 παράγραφοι 3Α-3Γ του Νόμου).
Πέραν του Νόμου περί της Προστασίας του Ελεύθερου Ανταγωνισμού, ο Ποινικός Κώδικας προβλέπει ότι όποιος εμποδίζει τον ελεύθερο συναγωνισμό με εναρμονισμένες πρακτικές ή συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, με βία ή απειλές, ή απομακρύνει με δώρα ή υποσχέσεις όποιον συμμετέχει σε δημόσιους διαγωνισμούς, τιμωρείται. Η ποινή περιλαμβάνει φυλάκιση τουλάχιστον τριών ετών και χρηματική ποινή, εφόσον η πράξη δεν τιμωρείται βαρύτερα από άλλη διάταξη.
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού έχει αποκτήσει εκτενή εμπειρία στην εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού, ιδιαίτερα στον κατασκευαστικό κλάδο. Η μεγαλύτερη υπόθεση που έχει χειριστεί μέχρι σήμερα αφορούσε σχεδόν ολόκληρο τον ελληνικό κατασκευαστικό κλάδο και αρκετές ευρωπαϊκές εταιρείες, με αποτέλεσμα την επιβολή προστίμων που ξεπέρασαν τα 80 εκατομμύρια ευρώ. Η σύμπραξη, για την οποία επιβλήθηκαν κυρώσεις με τέσσερις αποφάσεις μεταξύ 2017 και 2021, περιλάμβανε προσφορές κάλυψης, καθορισμό τιμών και κατανομή αγοράς.
Όπως και η Αυστρία, η Ελλάδα έχει διερευνήσει και επιβάλει κυρώσεις σε μεγάλη σύμπραξη νόθευσης διαγωνισμών στον κατασκευαστικό κλάδο, στη μεγαλύτερη έρευνα που έχει κινήσει μέχρι σήμερα η Επιτροπή Ανταγωνισμού (ΕΑ). Η υπόθεση, η οποία ξεκίνησε αυτεπαγγέλτως και εξελίχθηκε σε βάθος ετών, αφορούσε σύμπραξη μεταξύ ελληνικών και αλλοδαπών κατασκευαστικών εταιρειών σε πολυάριθμα δημόσια έργα υποδομής, μεταξύ των οποίων οδικά έργα, έργα Μετρό, σιδηροδρομικά έργα και έργα που δημοπρατήθηκαν στο πλαίσιο Συμπράξεων Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ).
Η υπόθεση ξεκίνησε μετά τη διενέργεια αιφνιδιαστικών ελέγχων. Στη συνέχεια, η Τεχνική Ολυμπιακή υπέβαλε επιτυχή αίτηση υπαγωγής σε πρόγραμμα επιείκειας, ενώ κατασχέθηκε εκτεταμένο αποδεικτικό υλικό, μεταξύ άλλων αλληλογραφία και ψηφιακά αρχεία. Στις 18 Μαΐου 2016, η ΕΑ κοινοποίησε Έκθεση Αιτιάσεως σε δεκάδες επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων μεγάλες ελληνικές εταιρείες, όπως οι ΕΛΛΑΚΤΩΡ, J&P ΑΒΑΞ, ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, ΑΕΓΕΚ και ΙΝΤΡΑΚΑΤ, καθώς και διεθνείς εταιρείες, όπως οι Siemens, FCC , για πιθανολογούμενες παραβάσεις του άρθρου 1 του Νόμου περί της Προστασίας του Ελεύθερου Ανταγωνισμού και του άρθρου 101 ΣΛΕΕ.
Η ΕΑ διαπίστωσε ότι οι επιχειρήσεις είχαν συντονίσει τη συμπεριφορά τους κατά τη συμμετοχή τους σε δημόσιους διαγωνισμούς, συμφωνώντας εκ των προτέρων ποιος θα αναδεικνυόταν ανάδοχος, υποβάλλοντας προσφορές κάλυψης, καταστέλλοντας προσφορές, καθορίζοντας το ύψος των προσφορών και οργανώνοντας μηχανισμούς υπεργολαβίας και χρηματικής αντιστάθμισης. Οι πρακτικές αυτές εφαρμόζονταν συχνά μέσω τακτικών συναντήσεων και προσυμφωνημένων σχημάτων ανάθεσης έργων. Η έρευνα αποκάλυψε επίσης μακροχρόνια σύμπραξη ήδη από το 1989, αν και ορισμένες παραβάσεις είχαν παραγραφεί και δεν μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο κυρώσεων.
Η υπόθεση επιλύθηκε με υβριδική διαδικασία, η οποία συνδύασε αποφάσεις διευθέτησης διαφορών για ορισμένες επιχειρήσεις και τη συνήθη διαδικασία διαπίστωσης παράβασης για άλλες. Η ΕΑ εξέδωσε τέσσερις αποφάσεις:
Η Απόφαση 642/2017 διαπίστωσε ενιαία και διαρκή παράβαση και επέβαλε πρόστιμα σε 11 κατασκευαστικές εταιρείες που αναγνώρισαν τη συμμετοχή τους. Η συμπεριφορά αφορούσε διαγωνισμούς για έργα Μετρό, έργα ΣΔΙΤ και άλλα μεγάλα έργα υποδομής. Τα συνολικά πρόστιμα υπερέβησαν τα 80,7 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ενός προστίμου-ρεκόρ ύψους 38,5 εκατ. ευρώ σε μία επιχείρηση.
Η Απόφαση 647/2017 αφορούσε εταιρείες που δεν υπήχθησαν σε διαδικασία διευθέτησης διαφορών ούτε ζήτησαν υπαγωγή σε πρόγραμμα επιείκειας. Λόγω παραγραφής, πρόστιμα επιβλήθηκαν μόνο σε 4 από τις 24 επιχειρήσεις, συνολικού ύψους 27,2 εκατ. ευρώ.
Με τις Αποφάσεις 748/2021 και 755/2021 επιβλήθηκαν κυρώσεις σε δύο εταιρείες για νόθευση διαγωνισμών στο έργο «Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης, Τμήμα Γούρνες – Χερσόνησος». Οι παραβάσεις περιλάμβαναν προσφορές κάλυψης και μηχανισμούς χρηματικής αντιστάθμισης. Η μία απόφαση εκδόθηκε κατά τη διαδικασία διευθέτησης διαφορών.
Η υπόθεση αυτή αποτέλεσε επίσης την πρώτη εφαρμογή του προγράμματος επιείκειας της ΕΑ.
Πηγές: Theodorakis (2016[30]), “Hellenic Competition Commission launched its largest investigation to date”, https://ttlfnews.wordpress.com/2016/06/27/hellenic-competition-commission-launched-its-largest-investigation-to-date/∙ HCC (2017[31]), Decision No. 642/2017 (TECHNICAL OLYMPIC), https://www.epant.gr/en/decisions/item/1226-decision-642-2017.html∙ HCC (2017[32]), Decision No. 647/2017 (ALPINE / FCC / ARCHIRODON / IAKOVOU), https://epant.gr/en/decisions/item/1117-decision-647-2017.html∙ HCC (2021[33]), Decision No. 748/2021 (MESOGEIOS), https://www.epant.gr/en/decisions/item/1905-decision-748-2021.html∙ HCC (2021[34]), Decision No. 755/2021 (ATHONIKI TECHNIKI), https://www.epant.gr/en/decisions/item/2013-decision-755-2021.html.
Εκτός του κατασκευαστικού κλάδου, η ΕΑ επέβαλε κυρώσεις σε 11 συμπράξεις νόθευσης διαγωνισμών, οι οποίες αφορούσαν τουλάχιστον 50 εταιρείες, μεταξύ 2015 και 2024.13 Οι συμπράξεις αυτές επηρέαζαν διάφορους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας, μεταξύ των οποίων η μέτρηση ραδιοφωνικής ακροαματικότητας, η παραγωγή και εμπορία γαλακτοκομικών προϊόντων, η προμήθεια επίπλων για νοσοκομεία, οι υπηρεσίες φύλαξης, οι υπηρεσίες σίτισης σε μετανάστες και πρόσφυγες, καθώς και η προμήθεια τεστ ανίχνευσης αντιγόνου COVID-19. Οκτώ αποφάσεις εκδόθηκαν στο πλαίσιο διαδικασιών διευθέτησης διαφορών. Συνολικά, τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν σε επιμέρους εταιρείες κυμάνθηκαν από 230 έως 411.154 ευρώ.
Τους τελευταίους μήνες, η ΕΑ ξεκίνησε πέντε έρευνες σχετικά με πρακτικές νόθευσης διαγωνισμών, διενεργώντας αιφνιδιαστικούς ελέγχους σε εγκαταστάσεις διαφόρων επιχειρήσεων:
Δεκέμβριος 2023: επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην προμήθεια προϊόντων ιατρικού εξοπλισμού, στο πλαίσιο αυτεπάγγελτης έρευνας για πιθανές παραβάσεις που αφορούν νόθευση διαγωνισμών (HCC, 2023[35]).
Ιανουάριος 2024: επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών οργάνωσης εκπαιδευτικών εκδρομών δημόσιων και ιδιωτικών σχολείων, για πιθανολογούμενη συμμετοχή σε οριζόντια σύμπραξη ή διευκόλυνση οριζόντιας σύμπραξης. Η υπόθεση τέθηκε σε κατά προτεραιότητα εξέταση τον Οκτώβριο του 2025 (HCC, 2024[36]).
Μάρτιος 2024: επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον κλάδο πληροφορικής και τεχνολογίας και συναφών υπηρεσιών, για πιθανή οριζόντια σύμπραξη νόθευσης δημόσιων διαγωνισμών κατά παράβαση του ελληνικού και ενωσιακού δικαίου (HCC, 2024[37]).
Ιούνιος 2024: σε μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων, στο πλαίσιο αυτεπάγγελτης έρευνας για πιθανή νόθευση δημόσιων διαγωνισμών σχετικά με συστήματα έξυπνων μετρητών νερού για τοπικά δίκτυα ύδρευσης (HCC, 2024[38]).
Ιούλιος 2024: επιχειρήσεις στον κλάδο διαχείρισης αστικών λυμάτων στην Κρήτη, για πιθανή οριζόντια σύμπραξη νόθευσης δημόσιων διαγωνισμών (HCC, 2024[39]).
Οι έρευνες για όλες τις προαναφερόμενες υποθέσεις βρίσκονται σε εξέλιξη. Μετά την έκδοση της Απόφασης 869/2024, η ΕΑ αναμένεται να πραγματοποιήσει ακροαματική διαδικασία σε υπόθεση που αφορά πιθανές πρακτικές νόθευσης διαγωνισμών στην αγορά μελετητικών υπηρεσιών κτηματογράφησης και υποστηρικτικών υπηρεσιών για τη δημιουργία εθνικού κτηματολογίου, ως προς τα μέρη που δεν υπήχθησαν στη διαδικασία διευθέτησης διαφορών (στο πλαίσιο διεξαγόμενης κατά στάδια υβριδικής διαδικασίας διευθέτησης διαφορών) (HCC, 2023[40]).
1.4.6. Ρουμανία
Στη Ρουμανία, η νόθευση διαγωνισμών απαγορεύεται βάσει του άρθρου 5 παράγραφος 1 του Νόμου περί Ανταγωνισμού. Το Συμβούλιο Ανταγωνισμού της Ρουμανίας (RCC) εφαρμόζει τις σχετικές διατάξεις και μπορεί να επιβάλει πρόστιμα ύψους έως 10% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών της επιχείρησης που υπέπεσε στην παράβαση. Η νομοθεσία περί δημοσίων συμβάσεων14 απαγορεύει επίσης τη νόθευση διαγωνισμών και προβλέπει τριετή αποκλεισμό από διαγωνισμούς για τις εταιρείες στις οποίες έχουν επιβληθεί κυρώσεις από το RCC. Ποινική ευθύνη μπορεί να στοιχειοθετηθεί βάσει του άρθρου 246 του Ποινικού Κώδικα, με ποινή φυλάκισης από ένα έως πέντε έτη. Η ποινική αντιμετώπιση υπάγεται στην αρμοδιότητα της Εθνικής Διεύθυνσης Καταπολέμησης της Διαφθοράς και της Διεύθυνσης Διερεύνησης Οργανωμένου Εγκλήματος και Τρομοκρατίας.
Το RCC έχει αποκτήσει εκτενή εμπειρία στην εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού, καθώς έχει διερευνήσει πολλές συμπράξεις νόθευσης διαγωνισμών σε ευρύ φάσμα κλάδων. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η παρέμβασή του στον τομέα του φυσικού αερίου.
Το Συμβούλιο Ανταγωνισμού της Ρουμανίας (RCC) έχει ερευνήσει και επιβάλει κυρώσεις σε αρκετές συμπράξεις νόθευσης διαγωνισμών που αφορούσαν διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων της TRANSGAZ και της ROMGAZ, δύο κρατικών επιχειρήσεων στρατηγικής σημασίας στον τομέα της ενέργειας. Οι υποθέσεις αυτές δείχνουν ότι στον τομέα του φυσικού αερίου εμφανίζονται επαναλαμβανόμενα μοτίβα σύμπραξης, συχνά με τη συμμετοχή των ίδιων ή συναφών επιχειρήσεων και με συντονισμένες στρατηγικές στους διαγωνισμούς. Οι έρευνες για νόθευση διαγωνισμών στην εν λόγω αγορά συγκαταλέγονται ανάμεσα στις σημαντικότερες και συχνότερες παρεμβάσεις επιβολής του RCC στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων:
Απόφαση αριθ. 71/2012: το RCC επέβαλε πρόστιμα στις εταιρείες Condmag και INSPET για ανταλλαγή ευαίσθητων πληροφοριών και συντονισμό προσφορών σε διαγωνισμό για αγωγό της TRANSGAZ. Η υπόθεση ξεκίνησε κατόπιν πληροφοριών που διαβίβασε η Διεύθυνση Διερεύνησης Οργανωμένου Εγκλήματος και Τρομοκρατίας. Τα πρόστιμα ανήλθαν συνολικά σε 3 εκατ. ευρώ και επικυρώθηκαν από το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο το 2015.
Απόφαση αριθ. 72/2012: άλλος διαγωνισμός της TRANSGAZ οδήγησε στην επιβολή κυρώσεων στις εταιρείες Moldocor και TMUCB για παρόμοιες πρακτικές νόθευσης διαγωνισμών. Τα πρόστιμα ανήλθαν επίσης σε 3 εκατ. ευρώ.
Απόφαση αριθ. 7/2015: το RCC επέβαλε πρόστιμο ύψους 2,89 εκατ. ευρώ σε τέσσερις εταιρείες (Dafora, Carivoa, Târgu Mureş και Upetrom) για σύμπραξη κατά τη διενέργεια διαγωνισμού για την ανάθεση έργων γεώτρησης πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη ROMGAZ. Η ROMGAZ είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς φυσικού αερίου στην Ανατολική Ευρώπη, με κύριο μέτοχο τη ρουμανική κυβέρνηση. Αυτή ήταν η πρώτη έρευνα για νόθευση διαγωνισμών που ξεκίνησε κατόπιν αίτησης υπαγωγής σε πρόγραμμα επιείκειας. Στη Foserco, η οποία υπέβαλε την αίτηση επιείκειας, χορηγήθηκε πλήρης απαλλαγή.
Απόφαση αριθ. 75/2018: το RCC επέβαλε πρόστιμα σε 13 εταιρείες (μεταξύ των οποίων αρκετές που είχαν υποπέσει επανειλημμένα σε παραβάσεις: Inspet, Condmag, TMUCB, Moldocor), για συντονισμό προσφορών σε διαγωνισμούς της TRANSGAZ. Η έρευνα, η οποία ξεκίνησε από τη Διεύθυνση Διερεύνησης Οργανωμένου Εγκλήματος και Τρομοκρατίας, οδήγησε στην άσκηση ποινικών διώξεων κατά 18 φυσικών προσώπων. Αν και τελικά όλοι αθωώθηκαν λόγω του χρόνου τέλεσης των πράξεων (πριν από την ποινικοποίηση της νόθευσης διαγωνισμών), το RCC επέβαλε διοικητικά πρόστιμα στις εταιρείες.
Απόφαση αριθ. 43/2020: το RCC επέβαλε πρόστιμο ύψους περίπου 6,86 εκατ. ευρώ στην ίδια την TRANSGAZ για διευκόλυνση της σύμπραξης. Από στοιχεία που προέκυψαν από τηλεφωνικές παρακολουθήσεις και ποινικές έρευνες, αποκαλύφθηκε ότι υπάλληλοι της TRANSGAZ συζητούσαν ποιος ήταν ο προτιμώμενος ανάδοχος και συντόνιζαν την υποβολή των προσφορών. Η υπόθεση αυτή αποτέλεσε σημαντικό προηγούμενο, καθώς το RCC επέβαλε κυρώσεις τόσο στους συμμετέχοντες στη σύμπραξη όσο και στην αναθέτουσα αρχή για τον ρόλο της στη διευκόλυνση της νόθευσης διαγωνισμών.
Πηγές: RCC (2012[41]), Decision No. 71, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2013/02/decizie_butimanu_brazi_publicare.pdf; RCC (2012[42]), Decision No. 72, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2013/02/decizie_girgiu_ruse_publicare.pdf; RCC (2015), Decision No. 7, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2023/01/Decizie-7_2015-foraj-vers-publicare-site.pdf∙ RCC (2018), Decision No. 75, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2020/07/Decizie-pt-publicare-var-neconfidentiala-fara-semnatura-presedintelui.pdf∙ RCC (2020), Decision No. 43, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2021/04/Decizia-43-2020-varianta-pt-publicare-site2.pdf.
Το RCC έχει ερευνήσει περιπτώσεις νόθευσης διαγωνισμών και σε άλλες αγορές, όπως οι μετρητές ηλεκτρικού ρεύματος, τα τρόφιμα για σχολικές μονάδες, τα πυρομαχικά, τα οδικά έργα, ο εξοπλισμός πληροφορικής και οι ψηφιακές υπηρεσίες. Ακολουθεί επισκόπηση των κυριότερων πρόσφατων αποφάσεων επιβολής κυρώσεων.
Με την απόφαση αριθ. 83/2016 (RCC, 2016[43]), το RCC επέβαλε κυρώσεις σε πέντε παραγωγούς γάλακτος (Albalact, Simultan, Lacta, Dorna και Deltalact) για νόθευση διαγωνισμών προμήθειας γάλακτος σε δημόσια σχολεία (στο πλαίσιο ενός εθνικού προγράμματος με την ονομασία «Cornul și Laptele») από τις κομητείες Giurgiu, Ialomița και Dolj. Το RCC διαπίστωσε ότι οι εταιρείες είχαν συμφωνήσει την υποβολή προσφορών εκ περιτροπής. Τα συνολικά πρόστιμα ανήλθαν σε 1,9 εκατ. ευρώ. Μέσω της διαδικασίας διευθέτησης, χορηγήθηκε μείωση προστίμου κατά 20% σε δύο εταιρείες (Albalact και Simultan).
Με την απόφαση αριθ. 77/2017 (RCC, 2017[44]), το RCC επέβαλε πρόστιμο ύψους 15,8 εκατ. ευρώ σε έξι επιχειρήσεις (Energobit, Elster Rometrics, Landis+Gyr, Ecro, Electrica και Electromagnetica) για δύο συμφωνίες νόθευσης διαγωνισμών. Η υπόθεση αφορούσε την αγορά παραγωγής και εμπορίας μετρητών ηλεκτρικού ρεύματος και συναφούς εξοπλισμού μέτρησης. Η έρευνα ξεκίνησε αυτεπαγγέλτως. Το RCC κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι επιχειρήσεις είχαν προβεί σε καταστολή προσφορών, ανταλλαγή πληροφοριών και στην μεταξύ τους κατανομή των διαγωνισμών των φορέων διανομής ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας (Electrica, E-ON και ENEL). Μία εκ των εταιρειών (AEM) υπέβαλε αίτηση υπαγωγής σε πρόγραμμα επιείκειας και έλαβε απαλλαγή από τα πρόστιμα. Το RCC διαπίστωσε επίσης ότι εργαζόμενοι της Electrica διευκόλυναν την ανταλλαγή πληροφοριών και, κατά συνέπεια, επέβαλε πρόστιμο και στην επιχείρηση. Πρόκειται για την πρώτη απόφαση σε υπόθεση νόθευσης διαγωνισμών με την οποία επιβλήθηκε πρόστιμο τόσο στην αναθέτουσα αρχή όσο και στη σύμπραξη. Το RCC έκρινε ότι η Electrica διοργάνωνε κλαδικούς διαγωνισμούς για την προμήθεια μετρητών ηλεκτρικού ρεύματος και ότι οι εργαζόμενοί της συμμετείχαν στη συμφωνία κατανομής της αγοράς. Ειδικότερα, συμμετείχαν σε συζητήσεις με τα μέλη της σύμπραξης για τον εκ των προτέρων καθορισμό των προδιαγραφών των διαγωνισμών, γνωρίζοντας τον αντιανταγωνιστικό χαρακτήρα των ενεργειών τους και ότι η ανταλλαγή πληροφοριών ήταν παράνομη.
Με την Απόφαση αριθ. 56/2018 (RCC, 2018[45]), το RCC επέβαλε κυρώσεις σε τρεις εταιρείες (Forestar, Nico-Paul και Saniral) για νόθευση διαγωνισμών στην ανάθεση έργων εκμετάλλευσης ξυλείας από τη Διεύθυνση Δασών της κομητείας Neamț. Από την έρευνα προέκυψε ότι οι εταιρείες είχαν συμφωνήσει ως προς το ύψος των προσφορών τους και συντόνισαν την υποβολή τους. Το συνολικό ύψος των προστίμων ανήλθε σε 497.866 ευρώ.
Με την απόφαση αριθ. 90/2019 (RCC, 2019[46]), το RCC επέβαλε πρόστιμα ύψους 667.000 ευρώ σε τέσσερις εταιρείες (Vesta, Helvespid, Loial και Girod) για συμμετοχή σε νόθευση διαγωνισμών στην αγορά πινακίδων οδικής σήμανσης και εργασιών οδικής διαγράμμισης. Το RCC αποκάλυψε δύο συμφωνίες νόθευσης διαγωνισμών σε δημόσιους και ιδιωτικούς διαγωνισμούς. Οι εταιρείες Vesta, Helvespid και Loial αντάλλασσαν ευαίσθητες πληροφορίες και συντόνιζαν τις προσφορές τους, εξασφαλίζοντας δημόσιες συμβάσεις σε διογκωμένες τιμές κατά την περίοδο 2010-2017. Επιπλέον, κατά την περίοδο 2009-2016, οι εταιρείες Girod και Loial εξασφάλισαν διογκωμένες τιμές συντονίζοντας τις προσφορές τους σε δημόσιους διαγωνισμούς για πινακίδες οδικής σήμανσης και συναφείς εργασίες. Οι Vesta και Loial υπέβαλαν αιτήσεις υπαγωγής σε πρόγραμμα επιείκειας, συνεργάστηκαν στην έρευνα και υπήχθησαν στη διαδικασία διευθέτησης διαφορών, με αποτέλεσμα να τύχουν μειωμένων προστίμων.
Με την Απόφαση αριθ. 48/2020 (RCC, 2020[47]), το RCC επέβαλε πρόστιμο ύψους 468.000 ευρώ σε πέντε εταιρείες (Construct Steel Market, Construcții Drumuri și Lucrări de Artă, Comesad Drumuri, General Trust Argeș και Selca). Η υπόθεση αφορούσε νόθευση διαγωνισμών για εργασίες ανακαίνισης οδών στην πόλη Pitești (μέσω της Διοίκησης Δημόσιας Περιουσίας του Pitești). Τρεις από τις εταιρείες αναγνώρισαν την παράβαση και έλαβαν μείωση προστίμου. Η έρευνα ξεκίνησε κατόπιν καταγγελίας της αναθέτουσας αρχής, η οποία ακύρωσε τον διαγωνισμό.
Με την απόφαση αριθ. 71/2020 (RCC, 2020[48]), το RCC επέβαλε πρόστιμα ύψους 26,6 εκατ. ευρώ σε 31 εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην αγορά ξυλοπολτού στη Ρουμανία. Το RCC διαπίστωσε την ύπαρξη συμφωνιών νόθευσης διαγωνισμών ή/και συντονισμένων πρακτικών με σκοπό την κατανομή παρτίδων ξυλείας και την κατανομή συμβάσεων σε 45 δημόσιους διαγωνισμούς που διοργανώθηκαν από διάφορους διαχειριστές ή ιδιοκτήτες δασικών εκτάσεων κατά την περίοδο 2011-2016. Οι εταιρείες αντάλλασσαν εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες σχετικά με τις ανάγκες τους σε πρώτες ύλες, τις πολιτικές προμήθειας ξυλείας, την εσωτερική τους οργάνωση και τις εμπορικές τους στρατηγικές για συγκεκριμένους δημόσιους διαγωνισμούς. Οι πρακτικές αυτές περιλάμβαναν τον συντονισμό ή την καταστολή των προσφορών σε ορισμένες παρτίδες ξυλείας. Αυτή η σύμπραξη νόθευσης διαγωνισμών στην αγορά ξυλείας αποσκοπούσε στην απόκτηση παρτίδων ξυλείας στις χαμηλότερες δυνατές τιμές, ζημιώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο το Δημόσιο. Δεκατρείς εταιρείες υπήχθησαν στη διαδικασία διευθέτησης διαφορών και επωφελήθηκαν από μειωμένα πρόστιμα.
Με την απόφαση αριθ. 99/2021 (RCC, 2021[49]), το RCC επέβαλε πρόστιμο ύψους 521.000 ευρώ σε έξι εταιρείες (Upipsa, Axa, Uzina, Uzimet, Prelmet και GRIMEX) για νόθευση διαγωνισμών προμήθειας οδοστρωτήρων και ράουλων σε διάταξη γιρλάντας, που προκηρύχθηκε από μια κρατική εταιρεία ενέργειας (Societatea Complexul Energetic Oltenia) και μια μονάδα παραγωγής θερμοηλεκτρικής ενέργειας (Centrala Electrică de Termoficare Govora).
Με την απόφαση αριθ. 80/2023 (RCC, 2023[50]), το RCC επέβαλε κυρώσεις σε τρεις εταιρείες (Dataware Consulting, Kontron Services και Tema Energy) για νόθευση διαγωνισμών παροχής ηλεκτρονικών υπηρεσιών από το Υπουργείο Εσωτερικών. Οι διαγωνισμοί εντάσσονταν στο έργο «Hub Services», μέσω του οποίου το υπουργείο σχεδίαζε την ανάπτυξη ενός κέντρου παροχής ηλεκτρονικών υπηρεσιών. Από την έρευνα προέκυψε ότι οι εταιρείες είχαν προβεί σε ανταλλαγή ευαίσθητων πληροφοριών και καταστολή προσφορών, με σκοπό την αύξηση των τιμών. Το συνολικό ύψος των προστίμων ανήλθε σε 4,1 εκατ. ευρώ.
Τον Ιούνιο του 2024 (RCC, 2024[51]), το RCC ξεκίνησε έρευνα για νόθευση διαγωνισμών εναντίον 13 εταιρειών στην αγορά εξοπλισμού πληροφορικής. Το RCC υποψιάστηκε ότι οι εταιρείες είχαν συμφωνήσει να κατανείμουν μεταξύ τους την αγορά, σε συντονισμό με τον προμηθευτή του εξοπλισμού (Cisco Systems Romania) και τρεις εξουσιοδοτημένους διανομείς. Τον Ιούνιο του 2024, το RCC διενήργησε αιφνιδιαστικούς ελέγχους και άρχισε να αναλύει τα έγγραφα που συγκέντρωσε. Η έρευνα βασίστηκε σε αναφορές αναθετουσών αρχών και καταγγελίες μέσω της πλατφόρμας ανώνυμης πληροφόρησης του RCC, καθώς και στην ανάλυση διαδικασιών δημοσίων συμβάσεων στην εν λόγω αγορά από το ίδιο το RCC. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες και εντατικότερες έρευνες που έχει διεξαγάγει το RCC μέχρι σήμερα.
Βιβλιογραφικές Αναφορές
[12] AFCA (2025), FAQs on the AFCA’s Construction Cartel Investigation, Austria Federal Competition Authority, Vienna, https://www.bwb.gv.at/fileadmin/user_upload/FAQ_Construction_Cartel_October_2025_Teil_1.pdf.
[19] AFCA (2023), “Cartel Court fines BB Research Affairs GmbH and Beinschab Business GmbH EUR 6,000”, https://www.bwb.gv.at/en/news/detail/cartel-court-fines-bb-research-affairs-gmbh-and-beinschab-business-gmbh-eur-6000?sword_list%5B0%5D=Karmasin&no_cache=1 (accessed on 23 July 2025).
[14] AFCA (2022), “Joiner Cartel: Cartel Court fines Tischlerei Lechner GmbH EUR 100,000”, https://www.bwb.gv.at/en/news/news-2022/detail/baukartell-kartellgericht-verhaengt-auf-bwb-antrag-geldbusse-in-hoe-he-von-eur-2633-mio-gegen-habau-group-1 (accessed on 24 July 2025).
[17] Cartel Court (2022), Fürst Möbel Decision, Cartel Court, Austria, https://edikte.justiz.gv.at/edikte/ek/ekedi17.nsf/alldoc/16e0b26360aa0e11c12588df003d7d09!OpenDocument.
[18] Cartel Court (2022), Krumböck Decision, Cartel Court, Austria, https://edikte.justiz.gv.at/edikte/ek/ekedi17.nsf/alldoc/8343914cc7e72948c125894f002fd599!OpenDocument.
[16] Cartel Court (2022), Norer Tischlereigesellschaft Decision, Cartel Court, Austria, https://edikte.justiz.gv.at/edikte/ek/ekedi17.nsf/alldoc/56e3b2d4eebc85fec12588d8002915f7!OpenDocument.
[15] Cartel Court (2022), Tischlerei Lechner Decision, Cartel Court, Austria, https://edikte.justiz.gv.at/edikte/ek/ekedi17.nsf/alldoc/0d5df54953312269c12589880030c429!OpenDocument.
[28] CPC (2023), “The Commission on protection of competition has addressed allegations for cartel agreement between “Cavaler Union 2001” EOOD, “Technomat-Mercury” EOOD and Labor-producing co-operation for handicapped “Zdravohod””, https://www.cpc.bg/en/news-482?returnUrl=page%3d2.
[26] CPC (2022), “The Commission carries out on-the-spot inspections at the offices of traders of toners and other printing consumables”, https://www.cpc.bg/news-266?returnUrl=page%3d10 (accessed on 19 September 2025).
[27] CPC (2022), “The CPC has addressed allegations for cartel agreement between “Total El Si” EOOD and “Nai 2015” EOOD for manipulating numerous public procurement procedures”, https://www.cpc.bg/en/news-314?returnUrl=page%3d3 (accessed on 9 September 2025).
[25] CPC (2022), “The CPC initiated proceedings to establish the possible existence of a cartel agreement aimed at manipulating public procurement procedures with the subject of production and supply of official clothing and footwear”, https://www.cpc.bg/news-3?returnUrl=pa (accessed on 9 September 2025).
[24] CPC (2021), “Another procedure for self-referral of the CPC to establish possible manipulation of public procurement procedures”, https://www.cpc.bg/news-254?returnUrl=page%3d14 (accessed on 19 September 2025).
[23] CPC (2021), “The CPC initiated a self-referral to establish a possible prohibited agreement between “Total LC” EOOD and “Nai 2015” EOOD in order to manipulate public procurement procedures”, https://www.cpc.bg/news-217?returnUrl=page%3d15 (accessed on 9 September 2025).
[52] Cypriot Administrative Court (2020), Ruling 1462/2017, Cypriot Administrative Court, Nicosia, https://trojaneconomics.com/2020/12/09/review-of-the-administrative-courts-decision-in-case-1462-2017/.
[29] European Commission (2011), Case M.9866 – United Group / Forthnet, Article 44 of Law 3959/2011, Government Gazette Issue A, European Commission, Brussels, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32020M9866.
[36] HCC (2024), “Press release: Unannounced inspections at the premises of companies active in the travel sector”, https://www.epant.gr/en/information/press-releases/item/2806-press-release-unannounced-inspections-at-the-premises-of-companies-active-in-the-travel-sector.html (accessed on 25 September 2025).
[37] HCC (2024), “Press release: Unannounced inspections at the premises of information technology (IT) and related service providers”, https://www.epant.gr/en/enimerosi/press-releases/item/2827-press-release-unannounced-inspections-at-the-premises-of-information-technology-it-and-related-service-providers.html (accessed on 25 September 2025).
[38] HCC (2024), “Press release: Unannounced inspections at the premises of smart water meter system providers”, https://www.epant.gr/en/information/press-releases/item/2869-press-release-unannounced-inspections-at-the-premises-of-smart-water-meter-system-providers.html (accessed on 25 September 2025).
[39] HCC (2024), “Press release: Unannounced inspections in the waste management sector”, https://www.epant.gr/en/information/press-releases/item/2995-press-release-unannounced-inspections-in-the-waste-management-sector.html (accessed on 25 September 2025).
[40] HCC (2023), “Press release: Case prioritization and assignment to a Commissioner-Rapporteur”, https://www.epant.gr/en/information/press-releases/item/2675-press-release-case-prioritization-and-assignment-to-a-commissioner-rapporteur.html (accessed on 25 September 2025).
[35] HCC (2023), “Press release: Unannounced inspections at the premises of medical equipment suppliers”, https://www.epant.gr/en/information/press-releases/item/2765-press-release-unannounced-inspections-at-the-premises-of-medical-equipment-suppliers.html (accessed on 25 September 2025).
[33] HCC (2021), Decision No. 748/2021 (MESOGEIOS), Hellenic Competition Commission, Athens, https://www.epant.gr/en/decisions/item/1905-decision-748-2021.html.
[34] HCC (2021), Decision No. 755/2021 (ATHONIKI TECHNIKI), Hellenic Competition Commission, Athens, https://www.epant.gr/en/decisions/item/2013-decision-755-2021.html.
[31] HCC (2017), Decision No. 642/2017 (TECHNICAL OLYMPIC), Hellenic Competition Commission, Athens, https://www.epant.gr/en/decisions/item/1226-decision-642-2017.html.
[32] HCC (2017), Decision No. 647/2017 (ALPINE / FCC / ARCHIRODON / IAKOVOU), Hellenic Competition Commission, Athens, https://epant.gr/en/decisions/item/1117-decision-647-2017.html.
[13] Mayr, M. (2025), “Main developments in competition law and policy 2024”, Kluwer Competition Law Blog, https://competitionlawblog.kluwercompetitionlaw.com/2025/04/24/main-developments-in-competition-law-and-policy-2024-austria/ (accessed on 26 September 2025).
[7] OECD (2026), Κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για την καταπολέμηση των συμπράξεων στις δημόσιες συμβάσεις (επικαιροποίηση του 2025), OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/0d20be9c-el.
[1] OECD (2025), Government at a Glance 2025, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/0efd0bcd-en.
[4] OECD (2025), OECD Competition Trends 2025, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/8c4bd00b-en.
[11] OECD (2020), Criminalisation of Cartels and Bid Rigging Conspiracies – Note by Austria, OECD, Paris, https://one.oecd.org/document/DAF/COMP/WP3/WD(2020)1/en/pdf.
[5] OECD (2019), Recommendation of the Council concerning Effective Action against Hard Core Cartels, OECD/LEGAL/0452, https://legalinstruments.oecd.org/en/instruments/OECD-LEGAL-0452.
[6] OECD (2019), Review of the Recommendation of the Council concerning Effective Action against Hard Core Cartels, OECD/LEGAL/0294, https://www.oecd.org/en/publications/2019/09/review-of-the-1998-oecd-recommendation-concerning-effective-action-against-hard-core-cartels_23b865d3.html.
[9] OECD (2018), OECD Checklist for Protecting Competition When Splitting Contracts into Lots, OECD, Paris, http://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/topics/policy-sub-issues/fighting-bid-rigging-in-public-procurement/oecd-checklist-for-protecting-competition-when-splitting-contracts-into-lots.pdf.
[10] OECD (2018), Protecting Competition When Managing the Risks of Very Low Tenders, OECD, Paris, https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/topics/policy-sub-issues/fighting-bid-rigging-in-public-procurement/oecd-checklist-for-protecting-competition-when-managing-the-risks-of-very-low-tenders.pdf.
[8] OECD (2016), Fighting Bid Rigging in Public Procurement: Report on Implementing the OECD Recommendation, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/57b223af-en.
[51] RCC (2024), “Competition Council launches investigation into IT&C equipment marketing in Romania”, Romanian Competition Council, Bucharest, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2024/06/Eng-ITC.pdf.
[50] RCC (2023), Decision No. 80, Romanian Competition Council, Bucharest, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2023/09/DECIZIE-80_06062023-versiune-publicare-site.pdf.
[49] RCC (2021), Decision No. 99, Romanian Competition Council, Bucharest, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2022/08/Decizie-role-publicare-site.pdf.
[47] RCC (2020), Decision No. 48, Romanian Competition Council, Bucharest, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2021/04/Decizia-48-2020-publicare-site.pdf.
[48] RCC (2020), Decision No. 71, Romanian Competition Council, Bucharest, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2024/01/Decizia-nr.-71-din-14.12.2020-conf-redacted-.pdf.
[46] RCC (2019), Decision No. 90, Romanian Competition Council, Bucharest, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2020/08/decizie_90_neconf_finala_site.pdf.
[45] RCC (2018), Decision No. 56, Romanian Competition Council, Bucharest, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2019/02/decizia_cc_nr_56-2018.pdf.
[44] RCC (2017), Decision No. 77, Romanian Competition Council, Bucharest, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2018/05/decizie_77_20122017_publicare_site.pdf.
[43] RCC (2016), Decision No. 83, Romanian Competition Council, Bucharest, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2017/06/decizia83_2016.pdf.
[41] RCC (2012), Decision No. 71, Romanian Competition Council, Bucharest, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2013/02/decizie_butimanu_brazi_publicare.pdf.
[42] RCC (2012), Decision No. 72, Romanian Competition Council, Bucharest, https://www.consiliulconcurentei.ro/wp-content/uploads/2013/02/decizie_girgiu_ruse_publicare.pdf.
[3] Smuda, F. (2012), “Cartel overcharges and the deterrent effect of EU competition law”, Centre for European Economic Research, Vol. 12/050, http://ftp.zew.de/pub/zew-docs/dp/dp12050.pdf.
[22] Supreme Court of Austria (2003), Ruling 13 Os 135/03, Supreme Court of Austria, https://www.ris.bka.gv.at/Dokument.wxe?Abfrage=Justiz&Dokumentnummer=JJT_20041006_OGH0002_0130OS00135_0300000_000&Suchworte=RS0098194.
[21] Supreme Court of Austria (2001), Ruling 13 Os 34/01, Supreme Court of Austria, https://gesetzefinden.at/judikatur/ogh/jjt_20010926_ogh0002_0130os00034_0100000_000.
[20] Supreme Court of Austria (2000), Ruling Os 107/99, Supreme Court of Austria, https://ris.bka.gv.at/Dokument.wxe?Abfrage=Justiz&Dokumentnummer=JJT_20000628_OGH0002_0140OS00107_9900000_000&Suchworte=RS0094164.
[30] Theodorakis, N. (2016), “Hellenic Competition Commission launched its largest investigation to date”, TTF Newsletter of Transatlantic Antitrust and IPR Developments, https://ttlfnews.wordpress.com/2016/06/27/hellenic-competition-commission-launched-its-largest-investigation-to-date/ (accessed on 12 June 2025).
[2] World Bank (2022), Cyprus Country Profile, (dataset), http://www.globalpublicprocurementdata.org/gppd/country_profile/CY (accessed on 8 August 2025).
← 1. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το έργο διατίθενται στον ακόλουθο σύνδεσμο: www.oecd.org/en/about/projects/fighting-bid-rigging-in-public-procurement-in-austria-bulgaria-croatia-cyprus-greece-and-romania.html.
← 2. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. τα πιο πρόσφατα στοιχεία για τον πληθωρισμό στον σχετικό πίνακα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας: https://www.ecb.europa.eu/stats/macroeconomic_and_sectoral/hicp/more/html/data.en.html.
← 3. Πέρα από τις διοικητικές παραβάσεις της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, η νόθευση διαγωνισμών επισύρει επίσης ποινικές κυρώσεις σε 30 χώρες μέλη του ΟΟΣΑ. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ.: https://www.oecd.org/en/topics/sub-issues/competition-enforcement/fighting-bid-rigging-in-public-procurement.html.
← 4. Όλα τα μέλη του ΟΟΣΑ (άρα και η Αυστρία και η Ελλάδα) προσχωρούν αυτομάτως στη Σύσταση του ΟΟΣΑ για την Καταπολέμηση της Νόθευσης Διαγωνισμών στις Δημόσιες Συμβάσεις [OECD-LEGAL-0396]. Στη Σύσταση έχει προσχωρήσει και η Ρουμανία, ως συνδεδεμένο μέλος της Επιτροπής Ανταγωνισμού του ΟΟΣΑ, ενώ βρίσκεται επί του παρόντος σε διαδικασία προσχώρησης στον ΟΟΣΑ.
← 5. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. την Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη συνεργασία στο πλαίσιο του δικτύου των αρχών ανταγωνισμού, ΕΕ C 101 της 27.4.2004, σ. 43-53.
← 6. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ.: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/ip_23_4531/IP_23_4531_EN.pdf.
← 7. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ.: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/ip_19_5911/IP_19_5911_EN.pdf.
← 8. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ.: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:52016XC1224(03).
← 9. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ.: https://www.competition.gov.cy/competition/competition.nsf/All/E42EFFF2966E624EC2257EA1003EB3D9?OpenDocument&highlight=58/2010
← 10. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ.: http://www.competition.gov.cy/competition/competition.nsf/All/A7D885126163C030C225842C001E1D4D/$file/Decision%20CPC%2025_2017.pdf.
← 11. Κυπριακό Διοικητικό Δικαστήριο (2020[52]), Απόφαση 1462/2017. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ.: https://www.competition.gov.cy/competition/competition.nsf/All/E2D0811C288C826BC2258D8F00381222?OpenDocument&highlight=%CE%A3%CE%95%CE%9C%CE%97%CE%95%CE%9A
← 12. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ.: http://www.competition.gov.cy/competition/competition.nsf/All/DB0C3771B42D9FEBC22583FB00235F85?OpenDocument&highlight=bid%20rigging.
← 13. Οι αποφάσεις είναι οι ακόλουθες: 620/2015 (Mrb / Focus), https://www.epant.gr/apofaseis-gnomodotiseis/item/82-apofasi-620-2015.html∙668/2018 (Frieslandcampina Hellas / Μανδρέκας), https://www.epant.gr/apofaseis-gnomodotiseis/item/31-apofasi-668-2018.html∙703/2020 (Παπαναστασίου / Πήχας), https://www.epant.gr/apofaseis-gnomodotiseis/item/1006-apofasi-703-2020.html∙703/2020 (Γραμμή Γοήτρου / Mar Έπιπλα), https://www.epant.gr/enimerosi/deltia-typou/item/1145-deltio-typou-diadikasia-diefthetisis-diaforon-programma-epieikeias-apofasi-epi-tis-aftepaggeltis-erevnas-stin-agora-epiplon-kai-epaggelmatikoy-eksoplismoy-703-2020.html∙721/2020 (Mega Sprint Guard / Δράσις Security Group / Δίας Sprint Guard / Στεφανίδης Δ. Κωνσταντίνος), https://www.epant.gr/apofaseis-gnomodotiseis/item/1242-apofasi-721-2020.html∙731/2021 (Mondiapol Hellas Security Services / Esa Security Solutions / Kalogerakis Security / Σύνδεσμος Επιχειρήσεων Επανδρωμένων Υπηρεσιών Ασφαλείας), https://www.epant.gr/apofaseis-gnomodotiseis/item/2054-apofasi-731-2021.html∙742/2021 (Toi Toi Hellas / Europrise Environmental / Δραγώνας / Alba Textile / Νείλος Ανακύκλωση), https://www.epant.gr/apofaseis-gnomodotiseis/item/2099-apofasi-742-2021.html∙767/2022 (Πλειάδες / Pot & Pan / Τζανέτος / Salas), https://www.epant.gr/apofaseis-gnomodotiseis/item/2134-apofasi-767-2022.html∙772/2022 (Δρίτσα-Καγκλή / Ελβιέξ / Knc / Bionrgwood), https://www.epant.gr/apofaseis-gnomodotiseis/item/2193-apofasi-772-2022.html∙και 828/2023 (Violak International / Inex Medical / Bbd Νικ. Λαϊνιώτης), https://www.epant.gr/apofaseis-gnomodotiseis/item/2699-apofasi-828-2023.html.
← 14. Νόμος αριθ. 98/2016, Κυβερνητική Απόφαση αριθ. 395/2016· Νόμος αριθ. 99/2016, Κυβερνητική Απόφαση αριθ. 394/2016· Νόμος αριθ. 100/2016 και Κυβερνητική Απόφαση αριθ. 867/2016.