Polska znajduje się w ważnym punkcie zwrotnym. W ciągu ostatnich dwóch dekad kraj odnotował imponujący wzrost gospodarczy, a PKB per capita podwoił się od 2005 r. Jednocześnie, w obliczu starzenia się społeczeństwa i prognozowanego spadku liczby osób w wieku produkcyjnym o pięć milionów do 2050 r., przyszły dobrobyt będzie w coraz większym stopniu zależał od zdolności Polski do pełnego wykorzystania dostępnego potencjału ludzkiego. Obecnie około pięciu milionów osób w wieku produkcyjnym pozostaje biernych zawodowo i poza rynkiem pracy – wielu z nich dysponuje umiejętnościami, doświadczeniem lub potencjałem, które mogliby wnieść, gdyby otrzymali odpowiednie wsparcie. Wyzwanie to zostało dostrzeżone w ustawie o rynku pracy i służbach zatrudnienia z 2025 r., która stawia aktywizację osób biernych zawodowo w centrum krajowej polityki rynku pracy.
Rozwiązanie problemu bierności zawodowej w Polsce wymaga skoordynowanych działań w ramach wielopoziomowego systemu publicznych służb zatrudnienia (PSZ). Poziom centralny, regionalny i lokalny pełnią odmienne role, przy czym 340 powiatowych urzędów pracy (PUP) znajduje się na pierwszej linii działań promocyjno-informacyjnych i świadczenia wsparcia. Wskaźniki bierności zawodowej wśród ludności w wieku produkcyjnym różnią się znacząco pomiędzy powiatami, nawet po wyłączeniu osób uczących się – od 7% w mieście Wrocław do 21% w powiecie wodzisławskim, którego historia silnie związana jest z przemysłem i górnictwem Śląska. Zróżnicowanie to odzwierciedla różnice w strukturze przemysłowej i lokalnych warunkach rynku pracy, które kształtują skalę i strukturę populacji biernych zawodowo. Oznacza to, że każdy PUP potrzebuje odpowiednich zasobów, umiejętności i narzędzi, aby rozpoznać i przezwyciężyć specyficzne bariery napotykane przez lokalną populację osób biernych zawodowo, a tym samym zapewnić im skuteczne wsparcie.
Aby w pełni wykorzystać potencjał populacji biernych zawodowo, Polska będzie musiała budować silne partnerstwa lokalne, angażujące osoby bierne poprzez działania promocyjno-informacyjne w lokalnych społecznościach, rozwijać infrastrukturę prawną i techniczną niezbędną do skutecznej wymiany danych między publicznymi służbami zatrudnienia a innymi instytucjami oraz poszerzać zakres usług PSZ, w dążeniu do pokonywania złożonych barier w zatrudnieniu. Wymaga to współpracy pomiędzy wszystkimi szczeblami zarządzania, co umożliwi lokalne działania dostosowawcze w oparciu o strategie regionalne i w ramach jasno określonych priorytetów krajowych, a także ukierunkowanych inwestycji w potencjał PSZ oraz pogłębionej współpracy z pracodawcami co posłuży tworzeniu inkluzyjnych miejsc pracy.
Raport został opracowany przez Centrum OECD ds. Przedsiębiorczości, MŚP, Regionów i Miast (CFE) w ramach Programu Prac i Budżetu Programu OECD ds. Rozwoju Gospodarki Lokalnej i Zatrudnienia (LEED), przy wsparciu Unii Europejskiej.